Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
NASA зерттеуші ұшқышы және ғарышкері (1930–2014)
NASA research pilot and astronaut (1930–2014)
Уильям Харви Дана (3 қараша 1930 – 6 мамыр 2014) – американдық авиациялық инженер, АҚШ Әуе күштерінің ұшқышы, NASA сынақ ұшқышы және ғарышкері. Ол Солтүстік Америка X-15 эксперименталды ғарыш ұшағын ұшқан он екі ұшқыштан бірі болды, бұл ұшақ Әуе күштері мен NASA бірлесіп пайдаланды. Ол сондай-ақ X 20 Dyna Soar бағдарламасына қатысуға іріктелді. Екі жеке рейсте Дана X-15 ұшағымен 50 мильден жоғары биіктікке көтеріліп, АҚШ-тың ғарыш шекарасының анықтамасына сәйкес ғарышкер мәртебесіне ие болды; алайда, ешбір рейс халықаралық деңгейде қабылданған 100 километрлік (62 миль) Карман сызығынан аспады.
William Harvey Dana (November 3, 1930 – May 6, 2014) was an American aeronautical engineer, U. S. Air Force pilot, NASA test pilot, and astronaut. He was one of twelve pilots who flew the North American X 15, an experimental spaceplane jointly operated by the Air Force and NASA. He was also selected for participation in the X 20 Dyna Soar program. On two separate flights, Dana flew the X 15 to an altitude above 50 miles, thereby qualifying as an astronaut according to the United States definition of the boundary of space; however, neither flight exceeded the Kármán line, the internationally accepted boundary of 100 kilometers (62 miles).
Ерте өмір және білім
Дана 1930 жылғы 3 қарашада Калифорния штатының Пасадена қаласында дүниеге келген. 1952 жылы АҚШ Әскери академиясынан ғылым бакалавры дәрежесін алып, төрт жыл бойы АҚШ Әуе күштерінде ұшқыш болып қызмет етті. Оңтүстік Калифорния университетінен Аэронавтикалық инженерия саласы бойынша ғылым магистрі дәрежесін алғаннан кейін 1958 жылғы 1 қазанда NASA-ға қосылды. Дана 1962 жылы Джудиге үйленді, және олардың төрт баласы болды.
Dana was born in Pasadena, California on November 3, 1930. He received a Bachelor of Science degree from the United States Military Academy in 1952 and served four years as a pilot in the United States Air Force. He joined NASA on October 1, 1958, after receiving a Master of Science degree in Aeronautical Engineering from the University of Southern California. Dana married his wife Judi in 1962, and they had four children.
Сынақ жүргізушісі және ғарышкер мансабы
1960 жылдан 1962 жылға дейін ол АҚШ Әуе күштерінің X-20 Dyna Soar бағдарламасында ұшқыш-астронавт болды. Бұл бағдарлама ұшпастан бұрын тоқтатылды, бірақ Дана кейінірек басқа да көтерілетін корпустық ғарыш кемелерінің жобаларын сынақтан өткізді. Ол M2 F1 фанералық ұшағының алғашқы ұшқыштарының бірі болды және HL-10, M2 F3 және X-24B ұшақтарын ұшырды. HL-10 ұшағымен ол 90 303 фут (27 530 метр) биіктікке, көтерілетін корпустық ұшақтардың ең жоғары ұшуын жасады. Сондай-ақ ол X-24B ұшағында (1975 жылы) көтеру корпусының соңғы қозғалтқыштық ұшуын жүзеге асырды. Дана Солтүстік Американың X-15 бағдарламасында инженер болып бастады. Ол ұшқыштық эскортқа, содан кейін гипердыбыстық зерттеу ұшағының жобалық ұшқышына дейін өсті. Ол зымырандық қозғалтқышты ұшақты 16 рет ұшырып, 3897 миль/сағ (6270 км/сағ) ең жоғары жылдамдыққа жетті. Оның 307 000 фут (93 550 метр) биіктігі техникалық тұрғыдан оны астронавт белгісіне ие болуға мүмкіндік берді, бірақ ол 2005 жылға дейін ресми түрде астронавт ретінде танылмады. Ол 10 жылдық бағдарламаның соңғы (199-шы) рейсінің ұшқышы болды. 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдары Дана адамдармен басқарылатын көтеру корпусы бағдарламасының жобалық ұшқышы болды, ол қанаттары жоқ ұшақтардың бірнеше нұсқаларын ұшырып, ғарыш шаттлын дамытуға көмектесетін деректерді жинады. Ол NASA M2 F1 ұшағымен бір рет, Northrop HL-10 ұшағымен тоғыз рет, Northrop M2 F3 ұшағымен он тоғыз рет және Martin Marietta X-24B ұшағымен екі рет ұшты, барлығы 31 көтеру корпусы миссиясын орындады.
From 1960 through 1962 he was a pilot astronaut in the U. S. Air Force X 20 Dyna Soar program. That program was canceled before the vehicle flew, but Dana later tested several other lifting body space vehicle projects. He made one of the earliest flights in the plywood M2 F1, and flew the HL 10, the M2 F3, and the X 24B. He made the highest ever flight in a lifting body, to 90,303 feet, in the HL 10. He also made the final powered flight of a lifting body, in the X 24B (1975). Dana began as an engineer on the North American X 15 program. He progressed to chase pilot, and finally as project pilot on the hypersonic research aircraft. He flew the rocket powered vehicle 16 times, reaching a top speed of 3,897 mph. His peak altitude of 307,000 feet (nearly 59 miles high) technically qualified him for the Astronaut Badge, although he was not formally recognized as an astronaut until 2005. He was the pilot on the final (199th) flight of the 10 year program. In the late 1960s and in the 1970s, Dana was a project pilot on the manned lifting body program, which flew several versions of the wingless vehicles and produced data that helped in development of the Space Shuttle. He completed one NASA M2 F1, nine Northrop HL 10, nineteen Northrop M2 F3 and two Martin Marietta X 24B flights, for a total of 31 lifting body missions.
NASA мансабы
Дана 1993 жылдан 1998 жылға дейін Калифорния штатындағы Эдвардс әуе күштері базасында NASA-ның Драйден ұшу зерттеу орталығының бас инженері болды, ол NASA-ға 40 жылға жуық көрнекті қызмет еткеннен кейін зейнеткерлікке шықты. Бұрынғы аэроғарыш зерттеуші-ұшқышы Дана F 100 өзгермелі тұрақтылық зерттеу ұшағын, Advanced Fighter Technology Integration/F 16 ұшағын, сондай-ақ тағы да көптеген ұшақтарды ұшқан. Бас инженер болып тағайындалғанға дейін ол Ұшу операциялары бөлімінің көмекші бастығы болды, бұл лауазымға 1986 жылдан бері бас ұшқыш қызметін атқарғаннан кейін келді. Ол сондай-ақ F 15 HIDEC (Highly Integrated Digital Electronic Control) зерттеу бағдарламасының жобалық пилоты және F 18 Hornet High Angle of Attack зерттеу бағдарламасының бірлескен жобалық пилоты болды. Зерттеуші-ұшқыш ретінде Дана Драйденде жүргізілген ең маңызды авиациялық бағдарламаларға қатысты. Ұшу зерттеуші-ұшқышы қызметі үшін 1997 жылы NASA-ның Ерекше қызмет медалімен марапатталды. 2000 жылы Драйден ұшу зерттеу орталығының Милтон О. Томпсон өмір бойы жеткен жетістіктері үшін сыйлығымен марапатталды.
Dana was Chief Engineer at NASA's Dryden Flight Research Center, Edwards Air Force Base, California, from 1993 until 1998, when he retired after almost 40 years of distinguished service to NASA. Formerly an aerospace research pilot, Dana flew the F 100 variable stability research aircraft and the Advanced Fighter Technology Integration/F 16 aircraft, as well as many others. Before his assignment as Chief Engineer, he was Assistant Chief of the Flight Operations Division, a position he assumed after serving since 1986 as Chief Pilot. He was also a project pilot on the F 15 HIDEC (Highly Integrated Digital Electronic Control) research program, and a co project pilot on the F 18 Hornet High Angle of Attack research program. As a research pilot, Dana was involved in some of the most significant aeronautical programs carried out at Dryden. For his service as a flight research pilot, he received NASA Distinguished Service Medal in 1997. In 2000 he was awarded the Milton O. Thompson Lifetime Achievement Award by the Dryden Flight Research Center.
Өлім
2014 жылдың 6 мамырында Аризона штатының Феникс қаласында 83 жасында Паркинсон ауруынан көз жұмды.
Dana died at age 83 in Phoenix, Arizona, on May 6, 2014, of Parkinson's disease.
Құрметтер
Денені көтеру бағдарламасына қосқан үлесі үшін Дана NASA-ның Ерекше қызмет медалімен марапатталды. 1976 жылы ол Америкалық аэронавтика және астронавтика институтының (AIAA) M2-F3 көтергіш денелерді басқару жүйелеріндегі ғылыми жұмысы үшін Хейли ғарыш ұшуы сыйлығын алды. Эксперименталды сынақ ұшқыштары қоғамының мүшесі Дана бірнеше техникалық мақаланың авторы. 1993 жылы ол Аэроғарыш Даңқына енгізілді.
For his contributions to the lifting body program, Dana received the NASA Exceptional Service Medal. In 1976 he received the Haley Space Flight Award from the American Institute of Aeronautics and Astronautics (AIAA) for his research work on the M2 F3 lifting body control systems. A member of the Society of Experimental Test Pilots, Dana is the author of several technical papers. In 1993, he was inducted into the Aerospace Walk of Honor.
Астронавт қанаттары
X 15 бағдарламасы барысында сегіз ұшқыш 264 000 фут немесе 50 миль биіктікке көтеріліп, АҚШ-тың ғарыш шекарасының анықтамасына сәйкес астронавттар санатына енді. Осы ұшқыштардың бесеуі әскери-әуе күштерінің қызметіндегі болған және өз жетістіктерімен бірге әскери астронавт қанаттарымен марапатталды. Дегенмен, қалған үшеуі, оның ішінде Дана, сол кезде NASA қызметкерлері болды және сол уақытта осыған теңдей марапат алуға лайық болмады. 2004 жылы Федералдық авиация басқармасы коммерциялық SpaceShipOne ғарыш ұшағының ұшқыштары Майк Мелвилл мен Брайан Бинниге алғашқы коммерциялық астронавт қанаттарын табыс етті, бұл ғарыш ұшағының ұшу профилі X 15-ке ұқсас болды. Содан кейін 2005 жылы NASA Данаға (сол кезде тірі болған), сондай-ақ Маккей мен Уокерге (қайтыс болғаннан кейін) азаматтық астронавт қанаттарын кері күшпен табыс етті.
During the X 15 program, eight pilots flew above 264,000 feet or 50 miles, thereby qualifying as astronauts according to the United States definition of the space border. Of these pilots, five were active duty Air Force personnel who were awarded military astronaut wings contemporaneously with their achievements. However, the other three, including Dana, were then current NASA employees, and did not receive a comparable decoration at the time. In 2004, the Federal Aviation Administration conferred its first ever commercial astronaut wings on Mike Melvill and Brian Binnie, pilots of the commercial SpaceShipOne, another spaceplane with a flight profile comparable to the X 15's. Following this in 2005, NASA retroactively awarded its civilian astronaut wings to Dana (then living), and to McKay and Walker (posthumously).