Кіріспе

Чехословакиялық шахматшы (1889–1929)

Ричард Селиг Рети (28 мамыр 1889 – 6 маусым 1929) – австро-мажар, кейін чехословакиялық шахматшы, шахмат автор және эндшпильдік этюдтардың композиторы. Ол шахматтағы гипермодернизмнің негізгі идеологтарының бірі болды. Нимзовичтің «Менің жүйем» кітабынан басқа, ол осы бағыттың ең көрнекті әдеби қайраткері деп есептеледі.

Ерте өмір

Рети Австрия-Венгрия империясының Базин қаласында (қазіргі Словакиядағы Пезинок) еврей отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Австрия әскерінің қызметінде дәрігер болып жұмыс істеген. Оның үлкен ағасы Рудольф Рети (жеңіл дауыс белгісін қолданбаған) белгілі пианист, музыкалық теоретик және композитор болған. Ол – неміс суретшісінің бес атасы. Рети Вена университетінде математиканы оқу үшін Венаға келді.

Шахматтық мансабы

1910-1920 жылдары әлемдегі үздік ойыншылардың бірі болған ол, мансабын комбинациялық классикалық стильде бастады, Король гамбиті (1. e4 e5 2. f4) сияқты дебюттерді ұнатты. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін оның ойын стилі өзгеріп, Арон Нимзович сияқтылармен бірге гипермодернизмнің негізгі қолдаушыларының біріне айналды. Ол 1918-1921 жылдар аралығында Кашау (Кошице; 1918), Роттердам (1919), Амстердам (1920), Вена (1920) және Гетеборг (1921) турнирлерінде ең маңызды жеңістерін одіс етті.

Мұра

Рети ашылуы (1. Nf3 d5 2. c4) оның құрметіне аталған. Рети 1924 жылы Нью-Йоркте өткен шахмат турнирінде әлем чемпионы Хосе Рауль Капабланканы 31 жүрісте жеңді. Бұл Капабланканың сегіз жылдан бергі алғашқы жеңілісі, Ретиге қарсы жалғыз жеңілісі және әлем чемпионы атанғаннан кейінгі алғашқы жеңілісі болды. Бұл турнирде Рети болашақ әлем чемпионы Александр Алехинге қарсы жеңіске жеткен жалғыз жағдай еді, ол осы жетістікті бірдей жүріс санында атқарды. Ретидің жазбалары шахмат әдебиетінің классикасына айналды. «Шахматтағы қазіргі заманғы идеялар» (1923) және «Шахмат тақтасының шеберлері» (1933) бүгінге дейін зерттеледі.

Танымал ойын қорытындылары зерттеу

Рети шахмат бойынша ең танымал зерттеулердің бірін жасаған, ол осы диаграммада көрсетілген. Ол 1921 жылғы 4 желтоқсанда "Ostrauer Morgenzeitung" газетінде жарияланды. Ақ патшаның алға жылжыған қара пешті ұстауы мүмкін емес сияқты, ал ақ пешті қара патша оңай тоқтата алады. Шешімнің идеясы – шахмат геометриясының ерекше қасиеттерін пайдаланып, патшаны екі пешке бірдей жылжыту. 1. Kg7 h4 2. Kf6 Kb6 немесе 2. h3 3. Ke7, сонда ақ патша өзінің пешін қолдауға мүмкіндік алады. 3. Ke5. Енді ақ патша ақ пешке дәл уақытында жетеді немесе қара пешті ұстап алады. 3. h3 4. Kd6 және тең.

Ерекше ойындар

Рети vs. Акиба Рубинштейн, Карлсбад 1923, Корольдік үнділік шабуылы (A11), 1–0 Рети стиліндегі ашылудың үлгілік ойыны. Рети vs. Хосе Рауль Капабланка, Нью-Йорк 1924, Ағылшын ашылуы: Англо-үнділік қорғанысы (A15), 1–0 Капабланкаға қарсы танымал жеңісі. Рети vs. Александр Алехин, Нью-Йорк 1924, Үнді ойыны: Лондон жүйесі (A48), 1–0 Ретидің Алехинге қарсы жалғыз жеңісі. Рети vs. Ефим Боголюбов, Нью-Йорк 1924, Ағылшын ашылуы (A13), 1–0 Александр Алехин «керемет аяқталу» деп бағалады. Ойын турнирдің жеңісін әкелді. Оның ойындары жинағы Х. Голомбек түсіндірмелерімен «Ретидің шахмат ойындары» деген атпен жарияланды, кейіннен Довер баспасы қайта жариялады (1974).