Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дхаммаюттика Никая (пали; ธรรมยุติกนิกาย; ; , Thômmôyŭttĕkâ Nĭkay), немесе Дхаммают Ордені (คณะธรรมยุต), – Таиланд, Камбоджа және Бирмадағы Тхеравада буддистік бхикшулардың (монахтардың) ордені, Батыс әлемінде маңызды тармақтары бар. Оның атауы пали тіліндегі дхамма ("Будданың үйретістері") + ютти (сәйкестік) + ка (топ) сөздерінен шыққан. Орден Таиландта реформалық қозғалыс ретінде басталды, оған кейін Сиам патшасы Монгкут болған ханзада жетекшілік етті, содан кейін ол Камбоджа мен Бирмаға тарады. 1902 жылы Тай үкіметі бұл қозғалысты өздігінің монахтар ордені ретінде ресми түрде мойындады, ал Тай Тхеравада бхикшулары егер орденге жатпаса, Маха Никая орденінің құрамына жатқызылды. Дхаммаюттика Никая Таиландта маңызды саяси рөл атқарады. Орден тарихи тұрғыдан Тай үкіметі мен монархиясының қолдауын алды, Таиландтағы барлық монахтық атақтардың көп бөлігі осы орденге тиесілі, ал орден Таиландтағы барлық монахтардың он пайызынан да аз құрағанына қарамастан, орден құрылғаннан бері Таиландтағы Бас Патриархтардың (тай монахтар қауымының басшысы) көпшілігі осы Дхаммаюттика Никаясынан шыққан.
Dhammayuttika Nikāya (Pali; ธรรมยุติกนิกาย; ; , Thômmôyŭttĕkâ Nĭkay), or Dhammayut Order (คณะธรรมยุต), is an order of Theravada Buddhist bhikkhus (monks) in Thailand, Cambodia, and Burma, with significant branches in the Western world. Its name is derived from Pali dhamma ("teachings of the Buddha") + yutti (in accordance with) + ka (group). The order began in Thailand as a reform movement led by a prince who would later become King Mongkut of Siam, before also spreading to Cambodia and Burma. The movement became formally recognized as its own monastic order by the Thai government in 1902, with any Thai Theravada bhikkhus not within the order being referred to as part of the Maha Nikaya order. The Dhammayuttika Nikaya plays a significant political role in Thailand. The order has historically been favored by the Thai government and monarchy, with the order holding the majority of all royal monastic titles in Thailand and most of the Supreme Patriarchs (the head of the Thai monastic community) since its founding having come from the Dhammayuttika Nikaya, despite the order making up less than ten percent of all bhikkhus in Thailand.
Тарих
Дхаммайутика Никая (тай: Thammayut) 1833 жылы Сиам патшасы Рама II-нің ұлы Монгкут (кейін патша Рама IV) бастаған реформа қозғалысы ретінде басталды. Бұл қозғалыс 1902 жылғы Сангха актісі қабылданғанға дейін реформалық сипатын сақтап келді, ол оны Тайландтың екі теравадалық ағымының кішісі ретінде ресми түрде мойындады, екіншісі – Маха Никая. Принц Монгкут Таиланд патшасы болмай тұрып 27 жыл (1824–1851) монах болды (діндік аты: Ваджираньяно). 20 жастағы ханзада 1824 жылы монахқа кірді. Алғашқы медитациялық жаттығуларының барысында Монгкут ұстаздарының медитация техникаларын Будданың бастапқы үйретулерімен байланыстыра алмауына көңілі толмады. Сонымен қатар, ол виная (монахтар ережелері) мен тай монахтарының іс жүзіндегі практикасы арасындағы айқын қарама-қайшылықтарды байқады. Таиландтағы діни бағышталу тізбегінің монахтық кодекске сәйкес келмеуінен үзілгенін сезінген Монгкут, винаяға жақынрақ практикалайтын басқа бхиккхулардың тұқымын іздеді. Тхеравада монахтар кодексінде бірнеше ереже бар, олар бойынша бхиккху "жеңіліп" қалады – ол киім кигенімен және солай қаралатын болса да, енді монах емес. Тхеравада буддизміндегі әрбір діни рәсімді он монах жүргізеді, себебі "жеңілген монахты" ұстаз етіп тағайындау рәсімді жарамсыз ету қаупін болдырмау керек. Осыған қарамастан, Монгкут аймақтың жергілікті дәстүрлерінің тізбегінің үзілгенінен алаңдады. Ол Буддаға дейін жалғасатын, үзілмеген тұқым қуалаушылық мүмкіндігі жоғары тайлық бхиккхулардың тобын құруға бар күшін салды. Монгкут ақырында Таиландтағы мон халқының арасында одан да күшті практикаға ие болған тұқымды тапты. Ол осы топта қайтадан монах болып, кейіннен Таммают орденіне айналған реформа қозғалысын бастады. Таммают орденін құрғанда Монгкут тай буддизміне енген буддалық емес, халықтық діни және шарлатандық элементтерді жоюға тырысты. Сонымен қатар, Таммают бхиккхулары күніне бір рет тамақтанады (екі емес) және тамақ дәстүрлі қайыр-садақа кезінде жиналуы керек. 1836 жылы Монгкут жаңа Ват Бовоннивет Вихараның бірінші абаты болды, ол Таммают орденінің әкімшілік орталығы болып қазірге дейін сақталып келеді. Одан кейін Монгкут өзіне жақын монахтарды осы мон бхиккхуларының тұқымына қайтадан бағыштады. Олардың арасында Монгкуттың ұлы Ваджираньянаварораса және 9-сыныпты пали ғалымы Сомдет Фра Ваннарат "Тхап" болды. Антрополог Джим Тейлордың сөзіне сүйенсек, Ваджираньянаварорасаның автобиографиясында "Тхаптың Ват Бовонниветтегі "дүниелік" бхиккхулармен келіспеушіліктері болды, бұл келіспеушілікке және қозғалыстың төрт негізгі бәсекелес топқа (монахтық желілер немесе "тамырлар") бөлінуіне әкелді" делінген. XIX ғасырдың ортасында бұл тармақтар бір-бірінен соншалықты алыстады, әрқайсысы өз ән айту стилін, пали мәтіндерін түсіндіру және аударуын дамытты және монахтық кодекске қатысты мәселелер бойынша дауылдасты. Ваджираньянаварораса 1892 жылы сангха реформаларының жаңа кезеңін бастағанға дейін ғана әкімшілік Таммают иерархиясы біртұтас көзқарас қалыптастыра бастады. Ресми түрде Пуссо Саа сангхараджа болды, бірақ ол тек номиналды тұлға болды. Тайлық орман бхикхуі Таниссаро 20-ғасырдың басында Аджхан Мунның камматтана тұқымы Таммают ордені ішінде Ваджираньянаварорасаның реформаларына қарсы тұрған ерекше лагерь құрғанын атап өтті.
Dhammayuttika Nikaya (Thai: Thammayut) began in 1833 as a reform movement led by Mongkut (later King Rama IV), son of King Rama II of Siam. It remained a reform movement until passage of the Sangha Act of 1902, which formally recognized it as the lesser of Thailand's two Theravada denominations, the other being Maha Nikaya. Prince Mongkut was a bhikkhu (religious name: Vajirañāṇo) for 27 years (1824–1851) before becoming King of Thailand (1851–1868). The then 20 year old prince entered monastic life in 1824. Over the course of his early meditation training, Mongkut was frustrated that his teachers could not relate the meditation techniques they were teaching to the original teachings of the Buddha. Also, he described what he saw as serious discrepancies between the vinaya (monastic rules) and the actual practices of Thai bhikkhus. Mongkut, concerned that the ordination lines in Thailand were broken by a lack of adherence to this monastic code, sought out a different lineage of bhikkhus with practice that is more in line with the vinaya. There are several rules in the Theravada monastic code by which a bhikkhu is "defeated" he is no longer a bhikkhu even if he continues to wear robes and is treated as one. Every ordination ceremony in Theravada Buddhism is performed by ten bhikkhus to guard against the possibility of the ordination being rendered invalid by having a "defeated bhikkhu" as preceptor. Despite this, Mongkut was concerned that the area's lineages of regional traditions were broken. He made every effort to commission a phalanx of bhikkhus in Thailand with the highest probability of an unbroken lineage traceable back to the Buddha. Mongkut eventually found a lineage among the Mon people in Thailand who had a stronger practice. He reordained in this group and began a reform movement that would become the Thammayut order. In founding the Thammayut order, Mongkut made an effort to remove all non Buddhist, folk religious, and superstitious elements which over the years had become part of Thai Buddhism. Additionally, Thammayut bhikkhus are expected to eat only one meal a day (not two) and the meal was to be gathered during a traditional alms round. In 1836, Mongkut became the first abbot of the new Wat Bowonniwet Vihara, and it would become the administrative center of the Thammayut order to the present day. Soon after, Mongkut had other bhikkhus who were close to him reordain in this lineage of Mon bhikkhus. Among these were Mongkut's son Vajirañāṇavarorasa and Somdet Phra Wannarat "Thap", a grade nine Pali scholar. According to anthropologist Jim Taylor, Vajirañāṇavarorasa's autobiography tells how "Thap had differences with the somewhat more "worldly" bhikkhus at Wat Bowornniwet, which led to dissension and the movement's eventual division into four primary competing factions (monastic lines or "stems")." In the mid 19th century these branches became so estranged that each one developed its own style of chanting, interpretation, and translation of Pali texts, and differed on issues related to the monastic code. It wasn't until Vajirañāṇavarorasa took control of a new phase of sangha reforms in 1892 that the administrative Thammayut hierarchy would begin to form a cohesive vision. Officially Pusso Saa was the sangharaja; however, he was only a figurehead. Thanissaro, a Thai ordained forest bhikkhu, notes though that in the early 20th century, Ajahn Mun's kammaṭṭhāna lineage formed a distinct camp within the Thammayut order which was at odds with Vajirañāṇavarorasa's reforms.
Таиландтағы саяси рөл
Дхаммаюттика Никая бастапқыда Таиландта буддалық реформа қозғалысы ретінде пайда болған, кейіннен тай орман дәстүрінің қалыптасуына ықпал еткенімен, бұл орден Таиландта маңызды саяси роль атқарды. Құрылғалы бері Дхаммаюттика Никая Таиланд үкіметі мен монархиясының басым таңдауы болып келді. Тайланд принці құрғандықтан, орден монархиямен тығыз байланыста болды және тарихи тұрғыдан сарайға халықтың қолдауын қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарды. Журналист Пол Хэндли былай деп жазады: «Мектептер арасындағы доктриналық айырмашылықтар маңыздылығын жойғанмен, Тамаютты басым еткені сангханың сараймен тығыз байланыста қалуын қамтамасыз етті». Тайланд элитасының Дхаммайутика орденіне деген сүйіспеншілігі монахтарға берілген атақтардың үлесінде жақсы көрінеді. Таиландтағы бхикшулардың шамамен алты пайызын құраса да, Таиландтың монахтық атақтары мен жеңілдіктерінің жартысынан астамы Дхаммайутика бхикшуларына берілді, ал соңғы он үш Жоғарғы Патриархтың тоғызы осы орденге жатты. Тайланд үкіметі мен сарайының Дхаммайутикаға деген бейімділігі тіпті Дхаммайутика иерархиясына немесе Тайланд үкіметіне қауіп деп саналған бірнеше жоғары дәрежелі Маха Никая бхикшуларының қуғынға ұшуына әкелді. Ең танымал жағдай – демократиялық көзқарастарымен және Дхаммайутика элитаризміне қарсылығымен белгілі болған жоғары дәрежелі Маха Никая монахы Пхра Фимонтам, сол кезде Таиландтың келесі Жоғарғы Патриархы болуға мүмкіндігі бар еді. 2013 жылдан 2017 жылға дейін Жоғарғы Патриарх лауазымына үміткер болған монах – Уат Пакнам Басичеронның Маха Никая монахы Сомдет Чуанг Варапунььо. Алайда, Сомдет Чуанг пен оған байланысты Ват Пхра Дхаммакаяға қатысты сот процестері оның тағайындалуын кейінге шегерді және ақырында күшін жойды, оның орнына Дхаммайутика бауырластығынан басқа кандидат тағайындалды. Шындығында, Ват Пхра Дхаммакая мен Сомдет Чуангқа қарсы сот ісі хунтаның оның кандидатурасын қайтарып алуына себеп болды. Уат Пакнам Сомдет Чуангтың кандидатурасы ресми түрде кері қайтарылғаннан екі күн өткен соң барлық айыптан босатылды. 2017 жылдың 7 ақпанында премьер-министр Прают Чан-о-ча телеарнада сөйлеген сөзінде Сомдет Пхра Маха Мунивонгтың Таиландтың 20-шы Жоғарғы Патриархы болып тағайындалғанын растады. Ол Ват Ратчабофиттің иесі және Дхаммайутика Никая орденінің жетекші мүшесі болды. Премьер-министр былай деді: «Мен бес білікті монахтың есімдерін Ұлы Патшаның қарауына ұсындым. Дүйсенбі күні кешке маған Патшаның Сомдет Пхра Маха Мунивонгты таңдағаны туралы хабарланды». 2017-18 жылдарғы Таиланд ғибадатханаларының алаяқтыққа қатысты тергеулері кезінде антрополог Джим Тейлор тергеу кезінде жасалған тұтқындауларды «биліктегі сарай режимі» деп сипаттады. Тейлор бұл жоғары дәрежелі Маха Никая бхикшуларын және Сангха Жоғарғы Кеңесінің мүшелерін таратып, келесі Жоғарғы Патриархтың да Дхаммайутика Никаядан болуын қамтамасыз ету үшін жасалғанын айтты, бұл 2017 жылы биліктің бұрынғы араласуына және күдіктілердің барлығының жоғары тұрған, монархияға адал емес бхикшулар екеніне назар салды. Шын мәнінде, 2018 жылдың шілдесінде хунта монахтардың орнына Сангха Жоғарғы Кеңесінің мүшелерін таңдау құқығын Тайланд Короліне беретін заңды қабылдады. Бұл өзгерістердің себебі Сангхадағы жемқорлық деп көрсетілді.
While the Dhammayuttika Nikaya originally started as a Buddhist reform movement in Thailand, later leading to the development of the Thai forest tradition, the order has played a significant political role in Thailand as well. Since its origins, the Dhammayuttika Nikaya has historically been the preferred choice of the Thai government and the monarchy. Having been started by a Thai prince, the order has always had close ties to the monarchy and has historically played a key role in ensuring public support for the palace. Journalist Paul Handley writes that:Although the doctrinal differences between the schools had become less significant, putting Thammayut on top ensured that the sangha remained closely allied with the palace. This favoritism by Thai elites for the Dhammayuttika order is most apparent in the proportion of monastic titles given to senior bhikkhus. While taking up only about six percent of the bhikkhus in Thailand, over half of Thailand's monastic titles and privileges have gone to Dhammayuttika bhikkhus, and nine of the past thirteen Supreme Patriarchs of Thailand have belonged to the Dhammayuttika order. The preference by the Thai government and palace for Dhammayuttika has even led to the persecution of some high ranking Maha Nikaya bhikkhus who were seen as a threat to the Dhammayuttika hierarchy or the Thai government. The most famous case was the case of Phra Phimontham, a high ranking Maha Nikaya bhikkhu known for his pro democracy views and opposition to Dhammayuttika elitism, who was likely to become the next Supreme Patriarch of Thailand at the time. From 2013 2017 the bhikkhu who was next in line for Supreme Patriarch was the Maha Nikaya bhikkhu Somdet Chuang Varapuñño of Wat Paknam Bhasicheroen. However, lawsuits involving Somdet Chuang and the affiliated Wat Phra Dhammakaya caused his appointment to be postponed and eventually withdrawn, with another candidate from the Dhammayuttika fraternity appointed instead. The lawsuits against Wat Phra Dhammakaya and Somdet Chuang were, in fact, eventually used as reasons by the junta to withdraw his nomination. Wat Paknam was later cleared of all charges two days after Somdet Chuang's nomination was officially withdrawn. On 7 February 2017, Prime Minister Prayut Chan o cha confirmed the appointment of Somdet Phra Maha Muniwong as the 20th Supreme Patriarch of Thailand in a televised address. He was the abbott of Wat Ratchabophit and a leading member of the Dhammayuttika Nikaya order. The prime minister stated: "I submitted the names of five qualified monks for His Majesty to consider. On Monday night, I was informed His Majesty chose Somdet Phra Maha Muniwong." During the 2017–18 Thai temple fraud investigations, Anthropologist Jim Taylor described the arrests made during the investigations as the "ruling palace regime" trying to consolidate traditional, central royalist power by eliminating several high ranking Maha Nikaya bhikkhus and members of the Sangha Supreme Council. Taylor argues that this was done in order to ensure that the next supreme patriarch is also from the Dhammayuttika Nikaya, pointing to the junta's previous interference with the position in 2017 and that the suspects were all high ranking non royalist bhikkhus. In fact, in July 2018, the junta passed a law giving the Thai King the ability to select members of the Sangha Supreme Council instead of the monks. The alleged corruption within the Sangha from these investigations were cited as the reason for the change.
Камбоджадағы Дхаммайутика Никая
1855 жылы Камбоджа королі Нородом Камбоджада Дхаммайутика Никаясында білім алған кхмер монахы Преа Сауконн Панды Камбоджада Дхаммайутика орденінің бөлімшесін құруға шақырды. Маха Пан Дхаммайутика тармағының алғашқы Сангхараджасы болды және патшаның Дхаммайутика монахтары үшін арнайы салынған Ват Ботум ғибадатханасында тұрды. Камбоджа ордені патшалық қолдаудан пайда көрді, бірақ Тай монархиясымен байланысы болғандықтан кейде күдікпен қаралатын. Камбоджадағы Дхаммайутика ордені қызыл кхмерлер кезінде ауыр қасірет көрді, өйткені олар монархиямен және шетелдік елмен байланысы бар деп саналды, сонымен қатар қызыл кхмерлер Камбоджадағы буддалық иерархияны жалпы түрде қысымға салды. 1981-1991 жылдар аралығында Дхаммайутика Никаясы Камбоджа Моханикайымен біріктіріліп, вьетнамдық үстемдік астында бірыңғай сангха жүйесі құрылды. 1991 жылы король Нородом Сиханук жер аударылудан оралып, он жылдан кейін алғашқы жаңа Дхаммайутика Сангхараджасын тағайындады, бұл ресми бірігу саясатына нүкте қойды. Дхаммайутика Камбоджада әлі де бар, бірақ оның бхикхулары азшылықты құрайды. АИТС/Құреспе ауруын емдеу және оның алдын алудағы монахтардың рөлі сияқты мәселелерде қазіргі Сангхараджа Бур Кры Моханикай басшысы Тэп Вонгқа қарағанда көбірек либералды ұстанымды қабылдады, бірақ Моханикай орденінің белгілі бір буддалық элементтерінен гөрі радикалды емес.
In 1855, King Norodom of Cambodia invited Preah Saukonn Pan, also referred to as Maha Pan, a Khmer bhikkhu educated in the Dhammayuttika Nikaya, to establish a branch of the Dhammayuttika order in Cambodia. Maha Pan became the first Sangharaja of the Dhammayuttika lineage, residing at Wat Botum, a new temple erected by the king specifically for Dhammayuttika bhikkhus. The Cambodian order benefited from royal patronage but was also sometimes regarded with suspicion due to its ties to the Thai monarchy. The Dhammayuttika order in Cambodia suffered greatly under the Khmer Rouge, being particularly targeted because of its perceived ties to monarchy and a foreign nation, in addition to the Khmer Rouge's general repression of the Buddhist hierarchy in Cambodia. Between 1981 and 1991, the Dhammayuttika Nikaya was combined with the Cambodian Mohanikay in a unified sangha system established under Vietnamese domination. In 1991, King Norodom Sihanouk returned from exile and appointed the first new Dhammayuttika Sangharaja in ten years, effectively ending the policy of official unification. The Dhammayuttika continues to exist in Cambodia, though its bhikkhus constitute a very small minority. On issues such as the role of bhikkhu in HIV/AIDS treatment and education, the current Sangharaja, Bour Kry has adopted a more liberal position than the Mohanikay head Tep Vong, but is less radical than that of certain Engaged Buddhist elements of the Mohanikay order.
Дхаммайути Махаин Гаинг Мьянмаға
Дхаммаютти Махаин Гейнг ("топ, қауымдастық") "XIX ғасырдың аяғындағы мон реформалық дәстүрі ретінде пайда болды, оның тамыры тайлық Таммают (Thammayut) орденіне жетеледі". Бұл Мьянмадағы (Бірма) 1990 жылғы Сангха ұйымдары туралы заңға сәйкес заңды түрде бекітілген 9 монахтық орденнің (никая) бірі.
The Dhammayutti Mahayin Gaing (; from "group, association") has its origins as "a late nineteenth century Mon reform tradition [that] traces its lineage to the Thai Thammayut (sic) order." It is one of 9 legally sanctioned monastic orders (nikaya) in Myanmar (Burma), under the 1990 Law Concerning Sangha Organizations.
Статистика
Мемлекеттік Сангха Маха Наяка Комитетінің 2016 жылғы статистикалық мәліметтеріне сәйкес, 823 монах осы монахтар орденінің құрамында болды, бұл елдегі барлық монахтардың 0,15% құрайды және оны заңмен бекітілген екінші ең кішкентай монахтар ордені етеді. Географиялық таралу бойынша, махаин монахтарының көп бөлігі Мон штатында (76,91%) орналасқан, ал одан кейін көршілес Каин штатында (13,61%) шоғырланған.
According to 2016 statistics published by the State Sangha Maha Nayaka Committee, 823 monks belonged to this monastic order, representing 0.15% of all monks in the country, making it the second smallest legally sanctioned monastic order. With respect to geographic representation, the majority of Mahayin monks are based in Mon State (76.91%), followed by neighboring Kayin State (13.61%).