Қайшылыққа түскен сенімдердің стресі

Когнитивтік диссонанс: Қарсы келетін сенімдер мен іс-әрекеттердің тудырған стрессі. Психологиялық жағдайды түсіндіріп, шешу жолдарын қарастырамыз.

22 мин оқу

100%

Дереккөз: Cognitive dissonance — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Психология саласында когнитивтік диссонанс – адамдардың сенімдері мен іс-әрекеттері үйлесімсіз және қарама-қайшы болғанда туындайтын психикалық дискомфорт ретінде сипатталады, бұл оларды өзгертуге (әдетте сенімдері немесе іс-әрекеттерінде) ынталандырып, осы диссонансты азайтуға көмектеседі. Адамдардың іс-әрекеттері, сезімдері, идеялары, наным-сенімдері, құндылықтары және қоршаған ортадағы жағдайлар осыған қатысты маңызды ақпараттар болып табылады. Когнитивтік диссонанс көбінесе адамдар өздерінің сенімдеріне немесе құндылықтарына қайшы келетін әрекеттер жасағанда психологиялық стресс ретінде сезіледі. Бұл теорияға сәйкес, егер бір әрекет немесе идея басқаларымен психологиялық тұрғыдан үйлесімсіз болса, адамдар оларды үйлестіру үшін бар күштерін жұмсайды. Бұл дискомфорт адамның сенімі жаңа ақпаратпен қақтығысқанда пайда болады, онда адам өзінің дискомфортын азайту үшін осы қарама-қайшылықты шешуге тырысады. Ішкі үйлесімсіздікті сезінген адам психологиялық жағынан қолайсыздыққа ұшырайды және когнитивтік диссонансты азайтуға бейім. Фестингер когнитивтік диссонанстан қашуды былай түсіндіреді: "Оған қарсы екеніңізді айтсаңыз, ол сізден жүз бұрады. Оған фактілер мен сандарды көрсетсеңіз, сіздің дереккөздеріңізге күмәнмен қарайды. Логикаға жүгінсеңіз, сіздің ойыңызды түсінбейді."

Құрылтайшысы

Леон Фестингер 1919 жылы Нью-Йорк қаласында дүниеге келген, психологияға когнитивтік диссонанс теориясы, әлеуметтік салыстыру теориясы және жақындық әсері сияқты үлкен үлес қосып, американдық әлеуметтік психолог болған. Фестингер 1939 жылы Нью-Йорк қалалық колледжін бітірген, ал кейіннен Айова университетінен бала психологиясы бойынша докторлық диссертациясын қорғаған. Фестингердің когнитивтік диссонанс теориясы қазіргі әлеуметтік психологиядағы ең беделді әлеуметтік теориялардың бірі болып саналады. Осы зерттеулер барысында Фестингер адамдардың өмірінде тәртіп сақтау үшін тұрақты әдеттер мен күнделікті іс-әрекеттерге ұмтылатынын байқады. Бұл әдеттерге күнделікті сапарларында белгілі бір орынды таңдау сияқты қарапайым нәрселер де кіруі мүмкін, сондай-ақ тамақты белгілі бір уақытта ішу де осыған жатады. 1957 жылы "Когнитивтік диссонанс теориясы" атты еңбегі жарық көргеннен бері Фестингердің зерттеулері адамдардың жеке пікірлерін, жағдайды өздеріне қолайлы етіп бейнелеу жолдарын, сондай-ақ өздерінің ой-пікірлеріне қайшы келетін мінез-құлықтарды неге таңдайтынын түсінуге көмектесті. Қайшы келетін идеялар мен тәжірибелердің күрделігімен күресу – психикаға үлкен стресс туғызады, өйткені осы көріне берілген қарама-қарсы нәрселердің бәрі шындыққа сәйкес келеді және оларды талқылау үшін энергия мен күш-жігер қажет. Фестингер кейбір адамдар диссонансты олар қалаған нәрсеге толық сену арқылы шешуге тырысады деп мәлімдеді.

Диссонанстың шамасы

"Дисонанс дәрежесі" термині адамға туындайтын дискомфорт деңгейін көрсетеді. Бұл екі түрлі ішкі сенімнің арақатынасынан немесе адамның сенімдеріне қайшы келетін әрекеттен туындауы мүмкін. Екі фактор екі келіспейтін түсінік немесе екі келіспейтін әрекет нәтижесінде туындайтын психологиялық диссонанстың дәрежесін анықтайды:

Түсініктердің маңыздылығы: элементтердің жеке құндылығы жоғары болған сайын, арақатынастағы диссонанс та соғұрлым күшті болады. Егер екі келіспейтін элементтің маңыздылығы жоғары болса, қай әрекет немесе ой дұрыс екенін анықтау қиын. Екеуі де, кем дегенде, адам санасында шындық ретінде қабылданады. Сондықтан, егер идеалдар немесе әрекеттер қақтығысқа келсе, жеке адамға қайсысына басымдық беруді шешу қиын. Түсініктердің арақатынасы: диссонанстық элементтердің консонанттық элементтерге қатынасы. Әр адамның өмір сүруге қабілетті ыңғайсыздық деңгейі бар. Адам осы деңгейде болғанда, диссонанстық факторлар оның қызметіне кедергі келтірмейді. Алайда, диссонанстық факторлар көп болғанда және бір-бірімен жеткілікті үйлесім таппағанда, қатынасты реттеу және оны қалыпты деңгейге келтіру процесі жүзеге асырылады. Егер адам диссонанстық факторлардың бірін сақтап қалуды шешсе, ол тез арада екіншісін ұмытып, жан тыныштығына оралады. Шешім қабылдау кезінде әр адамда белгілі бір дәрежеде диссонанс болады, себебі ол алған білім мен даналықтың сапасы мен мөлшері үнемі өзгеріп отырады. Деректер жеке баяндамаларға негізделгендіктен және дискомфорт деңгейін объективті түрде өлшеудің әлі күнге дейін жолы табылған жоқ болғандықтан, дәрежесінің өзі субъективті өлшем болып табылады.

Кішірейту

Когнитивтік диссонанс теориясы адамдардың өмірден күткендері мен әлемнің экзистенциалдық шындығы арасындағы психологиялық үйлесімділікті іздеуді ұсынады. Осы экзистенциалдық үйлесімділікке қол жеткізу үшін адамдар өздерінің танымдық (әлемді қабылдау) элементтерін өз іс-әрекеттерімен сәйкестендіру арқылы когнитивтік диссонансты үздіксіз азайтады. Психологиялық үйлесімділікті құру және орнату когнитивтік диссонансқа тап болған адамға психикалық стресті азайтуға көмектеседі, бұл диссонанстың күшін азайту арқылы жүзеге асырылады – экзистенциалдық қайшылыққа қарсылық таныту, оны игнорилеу немесе оған бей-жай қарау арқылы. Нақты әлемде табысты өмір сүру үшін дәйекті психология қажет екендігі "Предубиждение психологиясы" (2006) зертмесінде де көрсетілген, онда адамдар әлеуметтік өзара әрекеттесуді басқару үшін адамдар категорияларын (мысалы, жыныс, жас, нәсіл және т.б.) пайдаланады. Әлеуметтік психология, қабылдау, нейрокогниция, оқыту, қозғалыс бақылауы, жүйелік басқару, этиология және стресс сияқты көптеген ғылыми салалардағы когнитивтік үйлесімділікке қатысты модельдер мен теорияларды қысқаша қарастырғаннан кейін, тіпті "когнитивтік өңдеуге қатысқан барлық мінез-құлық тұжырымдамалық тұрақсыздықтарды белсендіру және қабылданған үйлесімділікті арттыру арқылы туындайды" деген гипотеза да айтылды; яғни, барлық мінез-құлықтың мақсаты – ақпараттық өңдеудің белгілі бір деңгейінде когнитивтік тұрақсыздықты азайту. Шындығында, когнитивтік тұрақсыздық ұзақ уақыттан бері қызығушылық, агрессия және қорқыныш сияқты мінез-құлық түрлерімен байланысты екендігі айтылып келді, сонымен қатар когнитивтік тұрақсыздықты қанағаттанарлық деңгейде азайту мүмкін болмаса, бұл стреске әкелуі мүмкін екендігі де көрсетілді, бұл тұрақсыздықтың түрі мен мөлшеріне байланысты.

Таңдаулы әсер ету

Когнитивтік диссонансты азайтудың тағы бір жолы – таңдамалы әсер ету. Бұл теория Фестингердің когнитивтік диссонанс жөніндегі ұсынысының алғашқы күндерінен бері талқыланып келеді. Ол адамдардың кейбір ақпарат құралдарын басқаларына қарағанда таңдап қолданатынын байқады; атап айтқанда, олар диссонанс тудыратын хабарлардан аулақ болып, үйлесімді хабарларды қалайтындарын анықтады. Таңдамалы әсер ету арқылы адамдар белсенді түрде (және таңдап) қазіргі ой-сезіміне, көңіл-күйіне немесе сенімдеріне сәйкес келетін нәрсені көруге, қарауға немесе оқуға талпынады. Басқаша айтқанда, тұтынушылар өз көзқарастарымен сәйкес ақпаратты таңдайды және оған қарсы келетін ақпараттан қашып қалады. Бұл ақпарат құралдарына, жаңалықтарға, музыкаға және кез келген басқа да хабар тарату арнасына қатысты болуы мүмкін. Егер сіздің сезіміңізден немесе сеніміңізден өзгеше нәрсені таңдасаңыз, когнитивтік диссонанс күшейеді. Мысалы, 1992 жылы қарттар үйінде жалғыздықтан зардап шеккен тұрғындар – отбасысы немесе жиі келіп тұратын туыстары жоқ адамдар арасында зерттеу жүргізілді. Тұрғындарға бірнеше деректі фильм көрсетілді: үш фильмде «өте бақытты, сәтті қарт адам», ал үш фильмде «бақытсыз, жалғыз қарт адам» бейнеленген. Деректі фильмдерді көргеннен кейін тұрғындар бақытты адам туралы фильмге қарағанда бақытсыз, жалғыз адам туралы фильмді көруді артық жақсы көретіндерін айтты. Бұл олардың жалғыздық сезімімен байланысты және өз жастарында бақытты және сәтті адамды көріп, когнитивтік диссонанс сезінуімен түсіндіріледі. Бұл зерттеу адамдардың көңіл-күйіне сай келетін ақпарат құралдарын қалай таңдайтынын, яғни өздері сезініп отырған жағдайға ұқсас адамдар мен оқиғаларды таңдап көретінін көрсетеді. Өзіңізге ұқсас кейіпкер туралы фильм көру, сізден сәтті өмір сүріп жатқан бір жастағы адам туралы фильм көруден гөрі ыңғайлырақ. Тағы бір мысал – адамдардың көбінесе өз саяси көзқарастарына сәйкес ақпарат құралдарын қолданатыны. 2015 жылы жүргізілген зерттеуде қатысушыларға «көзқарасы сәйкес, сынға түсетін немесе саяси жағынан теңдестірілген онлайн жаңалықтар» көрсетілді.

Парадигмалар

Когнитивтік диссонанстың төрт теориялық парадигмасы бар, адамдардың сенімдерімен, мұратымен немесе құндылықтарымен қайшы келетін ақпаратқа ұшырағанда сезілетін психикалық кернеу: Сенімді жоққа шығару, Мәжбүрлеу арқылы келісім, Емін-еркін таңдау және Еңбекті ақтау. Бұл парадигмалар адамның зихи көзқарастарына қатысты сәйкессіз әрекеттерден кейін не болатынын, адам шешім қабылдағаннан кейін не орын алатынын және мақсатқа жету үшін көп еңбек жұмсаған адамға қандай әсер ететінін түсіндіреді. Когнитивтік диссонанс теориясының барлық парадигмаларына ортақ принцип: Белгілі бір көзқарасқа берілген адамдар, қарсы дәлелдермен бетпе-бет келгенде, сынға ұшыраған көзқарасын сақтап қалу үшін көп күш жұмсайды.

Сенімнің расталмауы

Сенімнің, идеалдың немесе құндылықтар жүйесінің қайшылығы, сыналып жатқан сенімді өзгерту арқылы шешілетін танымдық диссонанс тудырады. Бірақ, өзгеріс жасаудың орнына, пайда болған психикалық күш түсінікті бұрмалау, қабылдамау немесе жоққа шығару арқылы адамның психологиялық келісімін қалпына келтіреді, сондай-ақ, қайшылыққа қарсы тұратын сенімдерді бөлісетін адамдардан моральдық қолдау іздеуге немесе басқаларды осы қайшылықтың нақты емес екеніне көндіруге ұмтылады. «Пайғамбарлық сәтсіздікке ұшырағанда» (1956) жарияланған сенімдердің қайшылығы туралы алғашқы гипотеза, ғарыш кемесінің жақын арада Жерге қондырып, оларды жер бетіндегі бұрылыстардан құтқару туралы сәтсіз болжамға қарамастан, апокалиптикалық діни секта мүшелерінің арасында сенімнің күшейгенін көрсетті. Секта белгіленген уақытта және жерде жиналды, олар планетаның құрылуынан тек өздері ғана аман қалатындарына сенді; бірақ ғарыш кемесі Жерге келмеді. Бұл сәтсіз болжам олардың санасында күшті танымдық диссонанс тудырды: Олар алданған ба? Олар материалдық мүлкін бекер сыйлап берген бе? Апокалиптикалық, әлемнің аяқталуы туралы діни сенімдер мен жердегі материалдық шындық арасындағы диссонансты шешу үшін, сектаның көпшілігі ақыл-ойына аз стресс түсіретін идеяны таңдап, психологиялық келісімін қалпына келтірді: шешілмеген қондырудың себебі – әйелдердің Жер планетасына өмірге екінші мүмкіндік бергені, бұл оларға діни секталарын қоршаған ортаны қорғау және Жер планетасына адамдардың келтіретін зиянды тоқтату мақсатымен әлеуметтік шараларға бағыттауға мүмкіндік берді. Әлемдік экологиялық қозғалысқа ауысып, бұрыс сенімді жеңген секта, жаңа мүшелерді прозелитизм арқылы көбейтті. «Ребе, Мессия және православиелік бейжайлықтың дастаны» (2008) зерттеуі Хабад православиелік еврей қауымында болған сенімдердің қайшылығы туралы хабарлады, олар өздерінің Ребесі Менахем Мендель Шнеерсонның Мессия екеніне сенді. 1994 жылы ол инсульттан қайтыс болғанда, олардың Ребесі Мессия емес екенін қабылдамай, қауымның бір бөлігі бұл қайшылыққа бейжай қарайды және Шнеерсон Мессия екенін, жақын арада өлгеннен қайта тірілетінін жалғастырып айтты.

The contradiction of a belief, ideal, or system of values causes cognitive dissonance that can be resolved by changing the challenged belief, yet, instead of effecting change, the resultant mental stress restores psychological consonance to the person by misperception, rejection, or refutation of the contradiction, seeking moral support from people who share the contradicted beliefs or acting to persuade other people that the contradiction is unreal. The early hypothesis of belief contradiction presented in When Prophecy Fails (1956) reported that faith deepened among the members of an apocalyptic religious cult, despite the failed prophecy of an alien spacecraft soon to land on Earth to rescue them from earthly corruption. At the determined place and time, the cult assembled; they believed that only they would survive planetary destruction; yet the spaceship did not arrive to Earth. The confounded prophecy caused them acute cognitive dissonance: Had they been victims of a hoax? Had they vainly donated away their material possessions? To resolve the dissonance between apocalyptic, end of the world religious beliefs and earthly, material reality, most of the cult restored their psychological consonance by choosing to believe a less mentally stressful idea to explain the missed landing: that the aliens had given planet Earth a second chance at existence, which, in turn, empowered them to re direct their religious cult to environmentalism and social advocacy to end human damage to planet Earth. On overcoming the confounded belief by changing to global environmentalism, the cult increased in numbers by proselytism. The study of The Rebbe, the Messiah, and the Scandal of Orthodox Indifference (2008) reported the belief contradiction that occurred in the Chabad Orthodox Jewish congregation, who believed that their Rebbe, Menachem Mendel Schneerson, was the Messiah. When he died of a stroke in 1994, instead of accepting that their Rebbe was not the Messiah, some of the congregation proved indifferent to that contradictory fact, and continued claiming that Schneerson was the Messiah and that he would soon return from the dead.

Ерекшеленген сәйкестік

"Құдалауға мәжбүрлеудің танымдық салдары" (1959) еңбегінде зерттеушілер Леон Фестингер мен Меррилл Карлсмит студенттерден бір сағат бойы еңбекке толы тапсырмаларды орындауды сұрады; мысалы, белгілі бір интервалмен қақпақтарды төрттен бір бұрылысқа айналдыру. Бұл процедураға Стэнфорд университетінің жетпіс бір ер адам студенті қатысты. Студенттерге бірқатар қайталамалы, қарапайым тапсырмаларды орындау тапсырылды, содан кейін олардың жеке тобын тапсырманың қызықты және тартымды екеніне көндіруді сұрады. Субъектілер тапсырмаларды орындағаннан кейін, тәжірибешілер бір топ субъектіні басқа субъектімен (актермен) сөйлесіп, сол актерді еңбекке толы тапсырмалардың қызықты және тартымды екеніне сендіруді сұрады. Бір топқа жиырма доллар (20 доллар) төленді; екінші топқа бір доллар (1 доллар) төленді, ал бақылау тобынан актермен сөйлесуді сұрамады. Зерттеудің соңында, еңбекке толы тапсырмаларды бағалауды сұрағанда, екінші топтағылар (1 доллар алғандар) тапсырмаларды бірінші топтағылардан (20 доллар алғандар) жақсырақ бағалады, ал бірінші топ (20 доллар алғандар) тапсырмаларды бақылау тобынан сәл жақсырақ бағалады; ақы төленген субъектілердің жауаптары когнитивтік диссонанстың куәсі болды. Зерттеушілер Фестингер мен Карлсмит, субъектілердің қарама-қайшы пікірлер арасында диссонанс сезінгенін болжады. "Мен бір адамға тапсырманың қызықты екенін айттым" және "Шындығында мен оны жалықтырушы деп таптым". Бір доллар алған субъектілер басқаша негіздері болмағандықтан, "қызықты тапсырма" деген ойды қабылдауға мәжбүр болды. Жиырма доллар алған субъектілер "қызықты тапсырма" деген ойды қабылдау үшін сыртқы негіздермен ынталандырылды және бір доллар алғандарға қарағанда когнитивтік диссонанстың төмен деңгейін сезінді.

Тыйым салынған мінез-құлық парадигмасы

Тыйым салынған мінез-құлықты девальвациялаудағы қауіптің ауырлығының әсері (1963) – Эллиот Аронсон мен Карлсмиттің шақырылған сәйкестік парадигмасының бір түрі, балалардағы өзін-өзі ақтауды зерттеді. Балалар бөлмеде, ойыншықтармен, соның ішінде аса қызықты бу машинасымен (тыйым салынған ойыншық) қалдырылды. Бөлмеден шыққан соң, зерттеуші балалардың бірінші жартысына бу машинасымен ойнаса, қатаң жазаланатынын, ал екінші жартысына тыйым салынған ойыншықпен ойнаса, жеңіл жазаланатынын айтты. Барлық балалар тыйым салынған ойыншықпен (бу машинасымен) ойнаудан бас тартты. Музыкасыз, бақылау тобындағы төрт жасар балаларға тыйым салынған ойыншықтармен ойнамауға тапсырылды. Жеке ойнағаннан кейін, бақылау тобындағы балалар тыйым салынған ойыншықтың маңыздылығын төмендетті. Өзгертілетін топта балалар жеке ойнағанда классикалық музыка ойнатылды. Екінші топтағы балалар тыйым салынған ойыншықты кейін бағалаған жоқ. Зерттеушілер Нобуо Масатака мен Леонид Перловский музыка когнитивтік диссонанс тудыратын ойларға кедерес келтіруі мүмкін деген қорытындыға келді. Бұл зерттеу кейіннен қайталанбады.

Еркін таңдау

"Альтернативалардың қабылдануындағы шешімнен кейінгі өзгерістер" (1956) зерттеуінде 225 студентке үй шаруалық техникаларын бағалау тапсырылды, содан кейін олар екі техниканың біреуін сыйлық ретінде таңдаулары сұралды. Рейтингтің екінші айналымының нәтижелері студенттердің сыйлық ретінде таңдаған үй шаруалық техникасына берген бағаларын арттырғанын, ал бас тартқан техникаларына берген бағаларын төмендеткенін көрсетті. Когнитивтік диссонанстың осы түрі қиын шешімге тап болған адамда пайда болады және бас тартқан таңдаудың таңдау жасаушы үшін әлі де қажетті сипаттамалары болуы мүмкін. Шешім қабылдау әрекеті X пен Y арасындағы айырмашылықтың аз болуына қарамастан, X-ті Y-ден басып алудың нәтижесінде психологиялық диссонансты тудырады; "Мен X-ті таңдадым" деген шешім "Мен Y-дің кейбір аспектілерін ұнатамын" деген түсінікпен қақтығысады. "Таңдаудың болмауына байланысты таңдауға ықпал ететін артықшылықтар: жас балалар мен капуцин маймылдарымен жүргізілген екі таңдау парадигмасынан алынған дәлелдер" (2010) зерттеуі адамдар мен жануарларда когнитивтік диссонанстың пайда болуына қатысты ұқсас нәтижелерді көрсетеді. "Әлеуметтік мінез-құлықтағы әріптестің әсері: әлеуметтік нормалар ма, әлеуметтік қалаулар ма?" (2013) зерттеуі ішкі ойлану арқылы шешімдерді адамдар арасында құрылымдау адамның іс-әрекетіне әсер ете алатынын көрсетті. Зерттеуде әлеуметтік қалаулар мен әлеуметтік нормалар шешім қабылдаудағы әріптестің әсерін түсіндіре алатыны айтылды. Зерттеу барысында екінші қатысушының таңдауы бірінші қатысушының таңдау жасауға деген күш-жігеріне әсер ететіні және теңсіздікке қарсылық, яғни әділдікке ұмтылыс қатысушылардың басты мәселесі екені байқалды.

Қоқыс тастау

Қоқысты сыртқа тастау, тіпті бұл заңға қайшы, дұрыс емес және қоршаған ортаға зиян екенін білген жағдайда да, когнитивтік диссонанстың айқын мысалы болып табылады, әсіресе егер адам қоқыс тастағаннан кейін өкініш сезінсе, бірақ осы әрекетін қайталап жатса. 2015 жылдың қарашасынан 2016 жылдың наурызына дейін Тайваньдағы Xitou табиғи білім беру аймағында жүргізілген зерттеу туристердің қоқыс тастау әдеттерін қарастырды. Зерттеушілер туристердің қоршаған ортаға қатысты көзқарастары, когнитивтік диссонанс және вандализм арасындағы байланысты талдады. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, егде жастағы туристердің қоршаған ортаға деген көзқарасы жақсырақ болды және олар оған көбірек мән берді. Жасы үлкен және табиғатта көбірек уақыт өткізуді ұнататын туристердің қоқыс тастау мүмкіндігі төмен болды. Ал, керісінше, жас туристер көбірек қоқыс тастап, когнитивтік диссонанстың күштірек сезімін бастан өткерді.

Қарым-қатынас құбылыстары

Когнитивтік диссонанс адамдар өз сенімдерін түсіндіруге немесе ақтауға тырысқанда, көбінесе өздерінің талаптарының дұрыстығын сұрақсыз қабылдайтындықтан туындауы мүмкін. 1934 жылы Үндістандағы Бихарда болған жер сілкінісінен кейін, қорқынышқа негізделген, ақылға сыймайтын қауесеттер апаттан зардап көрмеген көршілес елді мекендерге жылдам тарады, себебі бұл адамдар, тіпті физикалық қауіп төндірмесе де, жер сілкінісіне байланысты алаңдаушылықтарын психологиялық тұрғыдан ақтады. Адамның нанымына қайшы келетін бұйрыққа тап болғанда да осыған ұқсас үрдіс байқалады. Алтыншы сынып оқушылары арасында жүргізілген зерттеуде, академиялық емтиханда алдауға итермеленгеннен кейін, оқушылар алдауды аз қиналып бағалады. Дегенмен, растауға бейімділік адамдардың қалыптасқан пікірлерін қолдайтын ақпаратты оңай оқып, ал өз пікірлеріне қарсы келетін ақпараттан қашуға бейім екенін көрсетеді. Растауға бейімділік, әсіресе адам терең саяси сенімдермен бетпе-бет келгенде, яғни өз сенімдеріне, құндылықтарына және идеяларына берілгенде айқын көрінеді.

Білім

Когнитивтік диссонансты басқару студенттің білім алуға деген көрінетін мотивациясына әсер етеді. «Ойынды жұмысқа айналдыру: ересектердің бақылауы және сыртқы ынталандырулардың балалардың ішкі мотивациясына әсері» (1975) атты зерттеуде күш-жігерді негіздеу парадигмасын қолдану студенттердің білімге деген ынтасын арттырды; оқуға сыртқы сыйақы ұсынғанда студенттердің білімге деген құлшынысы жоғары болды. Мектепке дейінгі білім алушылар ересектердің сыйақы уәдесімен орындалған оқу тапсырмаларын кейіннен сыйақы уәдесіз орындаған студенттерге қарағанда аз қызығушылық танытты. Когнитивтік диссонансты негізгі оқу процестерінің модельдеріне енгізу студенттердің жеке сенімдері, мұраты және құндылықтары арасындағы психологиялық қайшылықтарды өзіндік тануын және шындыққа қайшы келетін фактілер мен ақпараттарды қабылдауын дамытуға көмектеседі, бұл студенттерден өз сенімдерін қорғауды талап етеді. Кейін студенттер шындық пен олардың құндылық жүйесі арасындағы психологиялық стресті азайту үшін жаңа фактілер мен ақпаратты объективті түрде қабылдауға үйретіледі. Сонымен қатар, осы принциптерге негізделген оқу бағдарламалары студенттердің күрделі пәндер бойынша қойылған сұрақтарды табысты шешуге қабілетін арттырады. Зерттеулердің мета-талдауы когнитивтік диссонансты тудыратын психологиялық араласулардың оқу дағдыларын және ғылымды меңгеруді арттыратынын көрсетті. Осыған байланысты әлеуметтік психология пациенттің психикалық денсаулығына оның белгілі бір терапияны еркін таңдауы және когнитивтік диссонансты жеңу үшін қажетті терапиялық күш-жігерді жұмсауының оң әсер ететінін ұсынды. Бұл тиімді құбылыс «Семіз балаларды емдеуде таңдаудың мінез-құлқына әсері» (1983) зерттеуінің нәтижелерінде көрсетілді, онда балалар алған терапия түрін өздері таңдады деген сенім, әрбір семіз баланың артық салмағын жоғалтуына әкелді. «Қорқынышты азайту және назарды арттыру: диссонансты азайтудың рөлі» (1980) зерттеуінде офидиофобиясы (жыландардан қорқу) бар адамдар, олар үшін терапиялық құндылығы аз іс-шараларға көп күш жұмсағанда (эксперименттік жағдайда заңды және маңызды деп ұсынылған), фобия белгілерінің жеңілдеуі байқалды. Сондай-ақ, «Когнитивтік диссонанс және психотерапия: салмақ жоғалтуды ынталандырудағы күш-жігерді негіздеудің рөлі» (1985) зерттеуі пациенттердің салмақты тиімді жоғалтуға бағытталған күш-жігерін және терапиялық таңдауларын негіздеу арқылы жақсы сезінгенін көрсетті. Күш-жігерді жұмсау терапиясы пациенттің қабылдауында ұзақ мерзімді өзгерістерге әкелуі мүмкін.

The management of cognitive dissonance readily influences the apparent motivation of a student to pursue education. The study Turning Play into Work: Effects of Adult Surveillance and Extrinsic Rewards on Children's Intrinsic Motivation (1975) indicated that the application of the effort justification paradigm increased student enthusiasm for education with the offer of an external reward for studying; students in pre school who completed puzzles based upon an adult promise of reward were later less interested in the puzzles than were students who completed the puzzle tasks without the promise of a reward. The incorporation of cognitive dissonance into models of basic learning processes to foster the students' self awareness of psychological conflicts among their personal beliefs, ideals, and values and the reality of contradictory facts and information, requires the students to defend their personal beliefs. Afterwards, the students are trained to objectively perceive new facts and information to resolve the psychological stress of the conflict between reality and the student's value system. Moreover, educational software that applies the derived principles facilitates the students' ability to successfully handle the questions posed in a complex subject. Meta analysis of studies indicates that psychological interventions that provoke cognitive dissonance in order to achieve a directed conceptual change do increase students' learning in reading skills and about science. In that vein, social psychology proposed that the mental health of the patient is positively influenced by his and her action in freely choosing a specific therapy and in exerting the required, therapeutic effort to overcome cognitive dissonance. That effective phenomenon was indicated in the results of the study Effects of Choice on Behavioral Treatment of Overweight Children (1983), wherein the children's belief that they freely chose the type of therapy received, resulted in each overweight child losing a greater amount of excessive body weight. In the study Reducing Fears and Increasing Attentiveness: The Role of Dissonance Reduction (1980), people with ophidiophobia (fear of snakes) who invested much effort in activities of little therapeutic value for them (experimentally represented as legitimate and relevant) showed improved alleviation of the symptoms of their phobia. Likewise, the results of Cognitive Dissonance and Psychotherapy: The Role of Effort Justification in Inducing Weight Loss (1985) indicated that the patient felt better in justifying their efforts and therapeutic choices towards effectively losing weight. That the therapy of effort expenditure can predict long term change in the patient's perceptions.

Әлеуметтік мінез-құлық

Когнитивтік диссонанс, мысалы, презервативтерді жиі пайдалану сияқты, қоғамдық тұрғыдан оң деп есептелетін әлеуметтік мінез-құлықты ынталандыру үшін қолданылады. Басқа зерттеулер когнитивтік диссонансты адамдарды қоғамдық орындарда қоқыс тастамауға, нәсілдік дискриминацияға қарсы және жол жүру ережелерін сақтауға шақыру сияқты просоциалдық әрекеттерге бейімдеу үшін де пайдалануға болатынын көрсетеді. Бұл теория қайырымдылыққа қаржы жұмсау себептерін түсіндіруге де қолданылады. Когнитивтік диссонанс нәсілшілдік және нәсілдік жеккөрушілік сияқты әлеуметтік мәселелерде қолданылуы мүмкін. Стэнфорд университетінің Ачарьясы, Гарвард университетінің Блэкуэлл және Сен когнитивтік диссонанстың басқа этникалық немесе нәсілдік топқа қатысты зорлық-зомбылық жасағанда артатынын, ал мұндай әрекет жасалмағанда төмендейтінін айтады. Ачарья, Блэкуэлл және Сеннің зерттеулері басқа топ өкілдеріне қарсы зорлық-зомбылық жасаған адамдардың құрбандарына деген жауалы қарым-қатынас дамытатынын көрсетіп тұр. Маңыздысы, зорлық-зомбылық тоқтағаннан кейін де жауалы көзқарас сақталуы мүмкін (Ачарья, Блэкуэлл және Сен, 2015). Бұл қолданыс этникалық және нәсілдік бөліністердің әлеуметтік немесе жеке тұрғыдан, мүмкін зорлық-зомбылық әрекеттерінен туындауы мүмкін деген конструктивистік көзқарасқа әлеуметтік-психологиялық негіз береді (Fearon and Laitin, 2000). Олардың ұсынысы осы мүмкіндікке сәйкес келеді, жеке тұлғалардың зорлық-зомбылық әрекеттері жеке адамның ұстанымына, этностық немесе нәсілдік жеккөрушілікке қалай әсер ететінін көрсетеді (Ачарья, Блэкуэлл және Сен, 2015).

COVID-19-ның таралуы

COVID-19 пандемиясы, денсаулық сақтау саласындағы өте ауыр дағдарыс, ауруға шағу деректері жүз миллионға жетті, ал әлем бойынша өлім-жітім саны шамамен төрт миллионды құрады. Lyu және Wehby сияқты беделді денсаулық сақтау ұйымдары COVID-19 таралуына маска киюдің әсерін зерттеді. Олар COVID-19 жұқтырған науқастардың саны 2%-ға төмендегенін, ал келесі айдың соңына дейін 200 мыңға жуық жағдайдың алдын алғанын көрсеткен дәлелдер тапты. Бұл фактіні ірі денсаулық сақтау ұйымдары дәлелдеп, қолдағанмен, маска киюге және басқалардан қашықтық сақтауға қарсылық тағы да күшейді. COVID-19 вакцинасы халыққа таратылғанда, бұл қарсылық одан да артты. Жарнама кеңесі CDC және ДСҰ белгілеген денсаулық сақтау ережелерін сақтауға шақырып, вакцинация жасауға көндіру мақсатында кең ауқымды науқан ұйымдастырды. Вирустың таралуын болдырмау үшін қауіпсіздік шараларына қатысты қоғамдық пікірді сауалнама жүргізгеннен кейін, АҚШ-тағы ересектердің 80%-дан 90%-ы осы қауіпсіздік шаралары мен вакциналардың қажеттілігімен келісетіні анықталды. Зерттеудің мақсаты – алдын ала көрілген салдарларға жауапкершілік пен оның диссонанс тудыру мүмкіндігін қарастыру болды. Бір жүз жиырма төрт әйел қатысушыдан серіктеспен бірге проблемаларды шешу тапсырмаларын орындау сұралды. Оларға жағымсыз мінез-құлқы бар серіктесті таңдауға немесе тағайындалған серіктеспен жұмыс істеуге мүмкіндік берілді. Қатысушылардың бір бөлігі серіктесінің жағымсыз қасиеттерін білген, ал қалғаны білмеді. Купер, егер қатысушылар өздерінің жағымсыз серіктесін бұрыннан білсе, когнитивтік диссонансқа ұшырайтынын болжады, сонымен қатар қатысушылар осы диссонансты азайту үшін серіктесін ұнатуға тырысады деп сенді. Тұтынушы нақты бір тауарды сатып алғаннан кейін, басқа таңдау оған көбірек ләззат сыйлар ма деген қорқынышқа ұшырайды. Сатып алудан кейінгі диссонанс, сатып алу соңғы, ерікті және адам үшін маңызды болған жағдайда пайда болады. Бұл диссонанс – сатып алудан қанағаттанбау мүмкіндігінен немесе басқа, мүмкін пайдалырақ немесе қанағаттандырарлық тауар сатып алмағанына өкінуден туындайтын жайсыздық сезімі. Екінші жағынан, дүкендегі сатып алулар импульстік сатып алулар тұрғысынан тұтынушылар үшін одан да қиындық тудыруы мүмкін. Онлайн сатып алудың қарапайымдылығы импульстік сатып алушылар үшін қарсы тұру қиын болса, дүкендегі сатып алушыларға кім әсер ететінін қарастыру керек. Достармен бірге сауда жасау, әсіресе ата-анасымен салыстырғанда, импульстік сатып алу қаупін арттырады. Сатып алудан кейінгі диссонанс тек тұтынушыға ғана емес, брендтерге де әсер етеді, өйткені олар клиенттердің адалдығына тәуелді, ал когнитивтік диссонанс осы адалдыққа әсер етуі мүмкін. Клиенттің нақты бір брендпен байланысты жағымды тәжірибелері мен эмоциялары, олар болашақта сол брендтен тауар сатып алуына, достарына ұсынуына және т.б. ықпал етеді. Керісінше, жайсыздық, қанағаттанбаушылық және өкініш сезімі тұтынушының бренд туралы түсінігін нашарлатып, оны қайтадан клиент ретінде қайтару ықтималдығын азайтады. "Сыртқы бағадан тыс: тұтынушылардың күтпеген бағамен кездесуін түсіну" (2003) зерттеуі көрсеткендей, тұтынушылар күтпеген бағамен кездескенде, когнитивтік диссонансты азайту үшін үш әдіс қолданады: (i) үнемі ақпарат алу стратегиясын қолдану; (ii) көзқарасты өзгерту; және (iii) маңыздылығын азайту. Тұтынушылар үнемі ақпарат алу стратегиясын қолдану арқылы бейтараптықпен айналысып, бұрынғы сенімдерін қолдайтын ақпаратты іздейді. Олар басқа бөлшек сауда орындары мен өз сенімдеріне сәйкес келетін тауарларды іздеуі мүмкін. Сонымен қатар, тұтынушылар бағаны сыртқы бағалармен салыстырып қайта бағалау немесе жоғары бағаны сапамен, ал төмен бағаны нашар сапамен байланыстыру сияқты көзқарастарын өзгерте алады. Маңыздылығын азайту диссонанс элементтерінің маңыздылығын төмендетуге көмектеседі; тұтынушылар ақшаның маңыздылығын азайтуға бейім, соның салдарынан дүкендеу, үнемдеу және жақсы ұсыныс табуға көңіл бөлмейді.

The COVID 19 pandemic, an extreme public health crisis, cases rose to the hundred million and deaths at nearly four million worldwide. Reputable health organizations such as Lyu and Wehby studied the effects of wearing a face mask on the spread of COVID 19. They found evidence that suggests that COVID patients were reduced by 2%, averting nearly 200,000 cases by the end of the following month. Despite this fact having been proven and encouraged by major health organizations, there was still a resistance to wearing the mask and keeping a safe distance away from others. When the COVID 19 vaccine was eventually released to the public, this only made the resistance stronger. The Ad Council launched an extensive campaign advertising for people to follow the health guidelines established by the CDC and WHO and attempted to persuade people to become vaccinated eventually. After taking polls on public opinion about safety measures to prevent the spreading of the virus, it showed that between 80% and 90% of adults in the United States agree with these safety procedures and vaccines being necessary. The goal was to investigate responsibility concerning foreseen consequences and how this might cause dissonance. One hundred twenty four female participants were asked to complete problem solving tasks while working with a partner. They had the option to either choose a partner with negative traits, or they were assigned one. A portion of the participants was aware of the negative traits their partner possessed; however, the remaining participants were unaware. Cooper hypothesized that if the participants knew about their negative partner beforehand, they would have cognitive dissonance; however, he also believed that the participants would be inclined to attempt to like their partners in an attempt to reduce this dissonance. Once a consumer has chosen to purchase a specific item, they often fear that another choice may have brought them more pleasure. Post purchase dissonance occurs when a purchase is final, voluntary, and significant to the person. This dissonance is a mental discomfort arising from the possibility of dissatisfaction with the purchase, or the regret of not purchasing a different, potentially more useful or satisfactory good. On the other hand, in store shopping can sometimes be even more of an issue for consumers in regards to impulse buying. While the ease of online shopping proves hard to resist for impulse buyers, in store shoppers may be influenced by who they are with. Shopping with friends increases the risk of impulse buying, especially compared to shopping with people such as one's parents. Post purchase dissonance does not only affect the consumer; brands are dependent on customer loyalty, and cognitive dissonance can influence that loyalty. The more positive experiences and emotions that a customer associates with a specific brand, the more likely they are to buy from that brand in the future, recommend it to friends, etc. The opposite is also true, meaning any feelings of discomfort, dissatisfaction, and regret will weaken the consumer's perception of the brand and make them less likely to return as a customer. The study Beyond Reference Pricing: Understanding Consumers' Encounters with Unexpected Prices (2003), indicated that when consumers experience an unexpected price encounter, they adopt three methods to reduce cognitive dissonance: (i) Employ a strategy of continual information; (ii) Employ a change in attitude; and (iii) Engage in minimisation. Consumers employ the strategy of continual information by engaging in bias and searching for information that supports prior beliefs. Consumers might search for information about other retailers and substitute products consistent with their beliefs. Alternatively, consumers might change attitude, such as re evaluating price in relation to external reference prices or associating high prices and low prices with quality. Minimisation reduces the importance of the elements of the dissonance; consumers tend to minimise the importance of money, and thus of shopping around, saving, and finding a better deal.

Саясат

Когнитивтік диссонанс теориясы дауыс беру – адамның қалауын немесе сенімдерін білдіретін амал екендігіне байланысты, тіпті дауыс берудің өзі адамды өзі дауыс берген үміткердің іс-қимылдарын қорғауға итермелеуі мүмкін. Егер шешім қабылдау қиын болса, когнитивтік диссонанстың әсері күшейе түседі. Бұл әсер 1972-1996 жылдар аралығындағы АҚШ-тың 6 президенттік сайлауында зерттелді. Зерттеу нәтижесінде сайлауға дейін және сайлаудан кейін кандидаттар арасындағы пікірлердің айырмашылығы, сайлауға қатыспағандардың пікір айырмашылығынан гөрі көп өзгергені анықталды. Сонымен қатар, екі кандидатқа да жағымды көзқарасқа ие болған сайлаушылардың таңдауы қиын болғандықтан, кандидаттардың пікір айырмашылығы олар бір кандидатты ғана жақсы көретін сайлаушыларға қарағанда күрт өзгерген. Адамның екі кандидатқа да жағымсыз көзқарасы болған жағдайлардағы когнитивтік диссонанс әсері зерттелген жоқ. 2016 жылғы АҚШ сайлауында екі кандидатқа да жағымсыз бағалар берілді. 2020 жылғы АҚШ президенттік сайлауында Джо Байден жеңіске жеткеннен кейін, Байденге сайлауда жеңілген бұрынғы президент Дональд Трамптың қолдаушылары сайлау нәтижесіне күдік тудырып, сайлаушылардың алаяқтыққа ұшырағанын мәлімдеді. Бұл мәлімдемелер көптеген судьялар, сайлау комиссиясының қызметкерлері, АҚШ штаттарының губернаторлары және федералдық үкімет агенттіктері тарапынан жалған деп танылғаннан кейін де жалғасты. Бұл Трамптың қолдаушыларының когнитивтік диссонансқа тап болғанының мысалы ретінде сипатталды.

Байланыс

Байланыстағы когнитивтік диссонанс теориясын алғаш рет американдық психолог Леон Фестингер 1960 жылдары ұсынды. Фестингер когнитивтік диссонанс әдетте адам бір уақытта екі немесе одан көп қарама-қайшы сенімдерді ұстанғанда туындайды деп болжады. Диссонанс көндіруде маңызды рөл атқарады. Адамдарды көндіру үшін, оларға диссонанс сезімін тудыру керек, содан кейін сіздің ұсынысыңызды осы жағдайдан шығудың жолы ретінде ұсыну керек. Тыңдаушылар өз ойларын өзгертеді деген кепілдік жоқ, бірақ теория диссонанс болмаса, көндіру мүмкін емес дейді. Егер адамдар жағдайсызданбаса, олар өзгертуге бейімделмейді. Сол сияқты, осы жағдайсыздану сезімі адамдарды диссонансты азайту стратегиясы ретінде таңдамалы ақпарат алуға (яғни, өз пікірін жоққа шығаратын ақпараттан қашуға) итермелейді және соңында "күшті" жасанды интеллект түрлерін, оның ішінде жалпы жасанды интеллектті дамытуға әкеледі.

Жағымсыз салдары мен сәйкессіздік

1980 жылдары Купер мен Фацио диссонанстың сәйкессіздікке емес, жағымсыз салдарға байланысты екенін айтты. Осы түсінік бойынша, адамдарды жағымсыз сезімге түсіретін – жалған айтудың дұрыс емес және зиянды деген сенім, ал емес олардың ойларының арасындағы сәйкессіздік. Бірақ, кейінгі зерттеулер адамдардың тіпті ешқандай қателік жасаған жоқ деп ойлағанда да диссонанс сезінетінін көрсетті. Мысалы, Хармон Джонс және оның әріптестері адамдардың өз сөздерінің салдары пайдалы болған кезде де диссонанс сезінетінін дәлелдеді, – мысалы, олар жыныстық қатынаста болатын студенттерді презервативтерді қолдануға көндіргенде, ал өздері қолданбайды.

Еркін таңдау парадигмасының сын-пікірлері

Таңдау қалай әсер етеді және артықшылықтарды қалай көрсетеді: еркін таңдау парадигмасын қайта қарау (Чен, Райзен, 2010) зерттеуінде зерттеушілер еркін таңдау парадигмасын жарамсыз деп сынға алды, себебі рейтингтік таңдау әдісі когнитивтік диссонансты зерттеу үшін дәл емес. Алайда, "Когогнитивті диссонанстың нейрокорреляттары және таңдау арқылы пайда болған артықшылықтың өзгеруі (2010)" сияқты зерттеулердің нәтижелері рейтингтік таңдау әдісін жарамсыз деп таба қоймады және таңдау жасау адамның артықшылықтарын өзгерте алатынын көрсетті.

Іс-қимылмотивация моделі

Фестингердің бастапқы теориясы диссонанстың қалай жұмыс істейтінін түсіндіруге бағытталмаған. Неге тұрақсыздық осыншалықты жағымсыз? Іс-әрекет-мотивация моделі осы сұраққа жауап беруге тырысады. Ол адамның танымдық қақтығыстары психикалық стреске алып келеді, себебі психологиялық тұрақсыздық адамның нақты әлемдегі іс-әрекеттеріне кедергі келтіреді. Осы жағдаймен күресу әдістерінің ішінде адам өзінің қазіргі көзқарасына қайшы келетін мінез-құлықты (сенім, идеал, құндылықтар жүйесі) таңдауы мүмкін, бірақ кейіннен осы сенімді өзінің қазіргі іс-әрекетімен сәйкес ету үшін өзгертуге тырысады; танымдық диссонанс адамның танымдық жүйесі қабылданған іс-әрекетпен үйлеспегенде пайда болады. Егер адам диссонанс туғаннан кейін өзінің қазіргі көзқарасын өзгертетін болса, онда ол осы мінез-құлыққа адануға міндетті болады. Когнитивтік диссонанс – бұл адамның психикалық стреске себеп болған психологиялық қайшылықты шешу үшін себепші іс-әрекетін қайта қарауға итермелейтін жағымсыз сезім күйі. Адам мінез-құлыққа бағытталғанда, мотивациялық процестер мидың сол жақ маңдай бөлігінде белсенді болады. Ақыл-ойды болжау есебі, қабылдаудың белсенді түрде жинақталған алдыңғы білімнің Байес иерархиясын пайдалануын қамтиды, ол негізінен кіріс проприоцептивтік, интероцептивтік және экстероцептивтік сезімдік сигналдарды болжау үшін қызмет етеді. Сондықтан, ми – бұл өз сезімдерін белсенді түрде болжап, түсіндіруге тырысатын қорытындылау машинасы. Бұл тұжырымдауда болжау қателігін азайту маңызды. Прогноздық диссонанс есебі когнитивтік диссонансты азайтуға итермелейтін мотивацияның ағзаның болжау қателігін азайтуға бағытталған белсенді күшімен байланысты екенін ұсынады. Сонымен қатар, адам (немесе басқа жануарлар) миы қарама-қайшы ақпаратты (диссонанс теориясында ұсынылғандай) таңдамалы түрде елемеуге дамыған, бұл олардың болжамдық танымдық модельдерінің жергілікті және осылайша жалпыламау жағдайларына сәйкес келуін болдырмау үшін жасалған. Прогноздық диссонанс есебі іс-әрекет мотивациясы моделімен өте үйлесімді, себебі практикада болжау қателігі сәтсіз мінез-құлықтан туындауы мүмкін.

Festinger's original theory did not seek to explain how dissonance works. Why is inconsistency so aversive? The action–motivation model seeks to answer this question. It proposes that inconsistencies in a person's cognition cause mental stress because psychological inconsistency interferes with the person's functioning in the real world. Among techniques for coping, the person may choose to exercise a behavior that is inconsistent with their current attitude (a belief, an ideal, a value system), but later try to alter that belief to make it consistent with a current behavior; the cognitive dissonance occurs when the person's cognition does not match the action taken. If the person changes the current attitude, after the dissonance occurs, they are then obligated to commit to that course of behavior. Cognitive dissonance produces a state of negative affect, which motivates the person to reconsider the causative behavior in order to resolve the psychological inconsistency that caused the mental stress. As the affected person works towards a behavioral commitment, the motivational process then is activated in the left frontal cortex of the brain. A predictive processing account of the mind proposes that perception actively involves the use of a Bayesian hierarchy of acquired prior knowledge, which primarily serves the role of predicting incoming proprioceptive, interoceptive and exteroceptive sensory inputs. Therefore, the brain is an inference machine that attempts to actively predict and explain its sensations. Crucial to this inference is the minimization of prediction error. The predictive dissonance account proposes that the motivation for cognitive dissonance reduction is related to an organism's active drive for reducing prediction error. Moreover, it proposes that human (and perhaps other animal) brains have evolved to selectively ignore contradictory information (as proposed by dissonance theory) to prevent the overfitting of their predictive cognitive models to local and thus non generalizing conditions. The predictive dissonance account is highly compatible with the action motivation model since, in practice, prediction error can arise from unsuccessful behavior.

Нейробиологиялық зерттеулер

Технологиялық жетістіктер психологтарға когнитивтік диссонанстың биомеханикасын зерттеуге мүмкіндік береді.

Көрнекілендіру

Нейрологиялық белсенділік когнитивтік диссонанстағы көзқарастың өзгеруін болжайды (Ван Вэн, Круг және т.б., 2009) зерттеуі функционалдық магниттік резонанс бейнелеуі (fMRI) арқылы когнитивтік диссонанстың нейрологиялық негіздерін анықтады; қатысушылардың нейросканировкасы индуцирленген сәйкестік парадигмасының негізгі нәтижелерін қайталады. fMRI сканерінде болған кезде, зерттеуге қатысушылардың кейбірі МРТ машинасының ыңғайсыз, механикалық ортасы олар үшін жағымды тәжірибе болды деп мәлімдеді; кейбір тәжірибелік топтағы қатысушылар, ыңғайсыз тәжірибелік орта туралы пікір білдірген бақылау тобының (жалданып алынған актерлер) қатысушыларына қарағанда fMRI сканерінің механикалық ортасын көбірек ұнағанын айтты. Сонымен қатар, "Рационализацияның нейрологиялық негізі: шешім қабылдау кезінде когнитивтік диссонансты азайту" (2010) және "Таңдау қалай артықшылықты өзгертеді: таңдауды негіздеудің нейрологиялық корреляттары" (2011) сияқты зерттеулер когнитивтік диссонанс психологиясының нейрологиялық негіздерін растайды. "Рационализацияның нейрологиялық негізі: шешім қабылдау кезінде когнитивтік диссонансты азайту" (Хармон Джонс, 2004) когнитивтік диссонанстың пайда болуы сол жақ маңдай бөлігіндегі нейрологиялық белсенділікпен байланысты екенін көрсетеді, бұл ми құрылымы ашу сезімімен де байланысты; сонымен қатар, функционалдық тұрғыдан ашу сол жақ маңдай бөлігіндегі нейрологиялық белсенділікті күшейтеді. Сол жақ маңдай бөлігінің белсенділігі артады деген болжамды тексеру үшін зерттеу жүргізілді. Университет студенттері жоғары таңдау немесе төмен таңдау шартына сәйкес эссе жазуға міндеттелді. Төмен таңдау шарты студенттерден өз университетінде оқу ақысын 10%-ға арттыруды қолдау туралы жазуды талап етті. Бұл шарттың мақсаты - кері таңдау адамның бейімделу қабілетіне қаншалықты әсер ететінін анылау. Жоғары таңдау шарты студенттерден оқу ақысын көтеруді өз еркімен жасағандай етіп жазуды талап етті. Зерттеушілер студенттерді эссе жазу алдында ЭЭГ арқылы тексерді, өйткені диссонанс осы уақытта ең жоғары деңгейде болады (Beauvois and Joule, 1996). Жоғары таңдау шартындағы қатысушыларда төмен таңдау шартындағы қатысушыларға қарағанда сол жақ маңдай бөлігінің белсенділігі жоғары болды. Нәтижелер диссонанстың бастапқы сезімін алдыңғы цингуляттық қабықта байқауға болатынын, содан кейін сол жақ маңдай бөлігі белсендірілетінін, бұл ашуды азайту үшін мотивациялық жүйені де белсендіретінін көрсетеді.

The study Neural Activity Predicts Attitude Change in Cognitive Dissonance (Van Veen, Krug, etc., 2009) identified the neural bases of cognitive dissonance with functional magnetic resonance imaging (fMRI); the neural scans of the participants replicated the basic findings of the induced compliance paradigm. When in the fMRI scanner, some of the study participants argued that the uncomfortable, mechanical environment of the MRI machine nevertheless was a pleasant experience for them; some participants, from an experimental group, said they enjoyed the mechanical environment of the fMRI scanner more than did the control group participants (paid actors) who argued about the uncomfortable experimental environment. Moreover, studies such as The Neural Basis of Rationalization: Cognitive Dissonance Reduction During Decision making (2010) and How Choice Modifies Preference: Neural Correlates of Choice Justification (2011) confirm the neural bases of the psychology of cognitive dissonance. The Neural Basis of Rationalization: Cognitive Dissonance Reduction During Decision making (Harmon Jones, 2004) indicate that the occurrence of cognitive dissonance is associated with neural activity in the left frontal cortex, a brain structure also associated with the emotion of anger; moreover, functionally, anger motivates neural activity in the left frontal cortex. A study was done to test the prediction that the left frontal cortex would have increased activity. University students had to write a paper depending on if they were assigned to a high choice or low choice condition. The low choice condition required students to write about supporting a 10% increase in tuition at their university. The point of this condition was to see how significant the counter choice may affect a person's ability to cope. The high choice condition asked students to write in favor of tuition increase as if it were their completely voluntary choice. The researchers use EEG to analyze students before they wrote the essay, as dissonance is at its highest during this time (Beauvois and Joule, 1996). High choice condition participants showed a higher level of the left frontal cortex than the low choice participants. Results show that the initial experience of dissonance can be apparent in the anterior cingulate cortex, then the left frontal cortex is activated, which also activates the approach motivational system to reduce anger.