Кіріспе

Менталистер, экстрасенстер, болжаушылар және медиумдар қолданатын әдістер жиынтығы – байланыс техникасы.

Салқын оқу – менталистер, экстрасенстер, болжаушылар және медиумдар қолданатын әдістер жиынтығы. Алдын ала білімсіз, тәжірибелі салқын оқушы адамның дене тілі, жасы, киімі, шашы, жынысы, сексуалдық бағдары, діні, ұлты, білім деңгейі, сөйлеу манері, туған жері сияқты мәліметтерді сұрақтар қойып, тез талдау арқылы көптеген ақпаратты ала алады. Салқын оқулар көбінесе жоғары ықтималдықпен болжам жасайды, болжамдарының дұрыс бағытта екенін немесе жоқ екенін жылдам анықтап, содан кейін кездейсоқ байланыстарды күшейтеді және қате болжамдардан тез өтеді. Психологтар бұл құбылысты Барнум эффектісі мен адамдардағы растауға бейімділікке байланысты деп санайды.

Негізгі рәсім

Оқырман оқуды бастамас бұрын, әдетте, тақырыптан ынтымақтастықты алуға тырысады, мысалы, "Мен көбінесе түсініксіз суреттер көремін, және кейде олар сізге маған қарағанда көбірек мағына береді; егер сіз көмектессеңіз, біз бірге сіз туралы жаңа нәрселерді ашуға болады". Суық оқудың ең маңызды элементтерінің бірі – тақырыптың байланыс орнатуға немесе оқырманға нақты болжамдар жасауға көмектесетін кез келген жолмен түсініксіз мәлімдемелерді қайта түсіндіруге құштар болуы. Оқырман көбінесе сөйлейді, бірақ мағынаны тақырып береді. Тақырыптың ынтымақтастыққа дайын екенін анықтағаннан кейін, оқырман бірқатар зерттеу сұрақтарын немесе мәлімдемелерді жасайды, әдетте төмендегі әдістердің түрлерін қолдана отырып. Содан кейін тақырып жауаптарымен (сөздік немесе сөзсіз) қосымша ақпаратты ашады, ал суық оқушы одан әрі жалғастыра алады, перспективалы бағыттарды іздеп, пайдасыз нәрселерден тез бас тартады немесе олардан аулақ болады. Жалпы алғанда, аяндар оқырманнан келгендей көрінеді, бірақ фактілер мен мәлімдемелер тақырыптан келеді, содан кейін оқырман оларды қайтадан жетілдіріп, оқырман дұрыс нәрсені білген деген ойды нығайтады. Мимиканың немесе дене тілінің өзгеруі сияқты ұсақ белгілер, белгілі бір сұрақтардың тиімділігін немесе тиімсіздігін көрсетуі мүмкін. Суық оқу әдістерін құпия алынған ақпаратпен (сонымен қатар "жеңіл оқу" деп те аталады) біріктіру оқырманға тақырып туралы көптеген ақпаратты білетіні немесе оған қол жеткізе алатыны туралы күшті әсер қалдыруы мүмкін. Оқу кезіндегі уақыттың көп бөлігі оқырманның "жетістіктеріне" жұмсалады, ал "сәтсіздіктерді" анықтауға жұмсалатын уақыт азайтылады, бұл суық оқушының қарапайым бейтаныс адамнан гөрі тақырып туралы көбірек білетіні туралы әсер береді. Зерттеу орталығы мен тәуелсіз тергеу тобының өкілі Джеймс Андердаун: "Студиялық аудиторияның көптігі жағдайында суық оқу өте әсерлі емес" деді. Андердаун суық оқуды математикалық тұрғыдан түсіндіреді. Студиялық аудитория шамамен 200 адамнан тұрады, олар үш бөлімге бөлінеді. Консервативті есептеу бойынша, әр адам 150 адамды таниды. Андердаун былай дейді:

Бұл дегеніміз, Джон Эдвард немесе Джеймс Ван Праг "Маргарет кім?" деп сұрағанда, ол осы бөлімнің деректер базасындағы 10 000 адамның арасында Маргарет бар деп үміттенеді. Егер жауап болмаса, онда сұрақты бүкіл аудиторияның 30 000-нан астам адамнан тұратын деректер базасына ұсынады! Осындай үлкен үлгіде оншама Маргарет болуы таңқаларлық па? Психик Марк Эдвард өзінің жеке тәжірибесі бойынша "психикалық орындаушы" ретінде үлкен аудиториядағы біреу "құбыршық зиратта" деген сияқты сөз тіркесін "талап еткенде" қаншалықты күшті соққы болатынын айтады. Эдвард қабірлерге гүлдер қоятын құбыршықтың ойдағы бейнесін суреттейді де: "Бұл біреу үшін бірдеңе ме?" - деп сұрайды. Сонда бір әйел орнынан тұрып, оның өзіне тікелей сөйлеп отырғанын айтады. Ол Эдвардтың өзін құбыршық болып киініп, туған қаласындағы қабірлерге гүлдер қойған адамды білетінін еске алады. Эдвард өзінің тікелей өзімен сөйлеспейтінін, бірақ 300 адам жиналған аудиторияға мәлімдемені жібергенін түсіндіру үшін оған сендіру керектігін айтады. Ол байланысты жасады, және ол сондай жеке болып көрінді және жағдай сондай ерекше ол ол тікелей онымен сөйлесіп деп сезінді.

Жылы оқу

Жылы оқу – кәсіби менталистер мен психикалық алаяқтар қолданатын өнер құралы. Ыстық оқу – бұл алдын ала білінген ақпаратты пайдалану, ал суық оқу – сұранылатын адамның реакцияларына қарай жұмыс істеу. Ал жылы оқу – Барнум әсеріне негіделген мәлімдемелерді сақтап пайдалану. Бұл психологиялық тәсілдер дұрыс қолданылғанда, менталист немесе психикалық алаяқ өте сезімтал және паранормальды қабілеттері бар деген ой келтіреді. Шындығында, бұл мәлімдемелер жынысына, жеке пікірлеріне, жасына, дәуіріне, мәдениетіне немесе ұлтына қарамастан, барлық адамдарға дерлік сәйкес келеді. Майкл Шермер қайғыдағы адамдардың тағатын әшекейлерді мысалға келтіреді. Көптеген адамдар осы жағдайда жоғалтқан жақындарымен байланысты әшекейлер тағады немесе алып жүреді, бірақ егер олардан психикалық оқу барысында мұндай әшекейлері бар-жоқ деп тікелей сұраса, клиент таңғалып, оқырманның ақпаратты тікелей қайтыс болған жақынынан алғанын ойлауы мүмкін. Роберт Тодд Кэрролл "Скептиктер сөздігінде" бұл тәсілді кейбір адамдар суық оқудың бір түрі деп санайтынын атап көрсетеді.

Орындаушылардың қарама-қайшылықтағы пікірлері

Сахналық сиқыршылар қауымдастығының менталистік саласы "оқуды" тек қана көркемдік ойын-сауық ретінде ұсынғанда және адам өзін психик екен деп көрсетпесе, қолдайды. Кейбір орындаушылар салқын оқу әдісін қолданып, оның техникалық екенін жасырмайды. Линн Келли, Кари Коулман, Иан Роуленд сияқтылар осы әдістерді жеке бақ болжау сеанстарында немесе ашық форумда "өлгендермен сөйлесу" сеанстарында, өздерін нағыз медиумдар деп таныстыратындар сияқты қолданды. Олар көрермендердің ықыласы мен шапалақтарын алғаннан кейін ғана, өнер көрсету үшін ешқандай психикалық қабілет қажет болмағанын, тек психология және салқын оқу туралы терең білім жеткілікті екенін ашып айтады. 2006 жылдың наурыз айында "Аң сезімінің хитролықтары" телесериалының бір эпизодында Деррен Браун, Бертрам Форердің жеке растау қателігін немесе Форер эффектісін қайталап көрсету арқылы, адамдардың салқын оқу әдістері арқылы қаншалықты оңай әсерге түсуі мүмкін екенін көрсетті.

Қамқоршының есімінің бұзылуы

Тайлер Генридің төрт сеансын егжей-тегжейлі қарастырған Эдвард пен Сьюзан Гербик оның "Голливуд Медиум" телешоуындағы барлық мәлімдемелерін қарастырды. Олардың пікірінше, Генри жасаған бірде-бір мәлімдеме дәл болған жоқ, бірақ әрбір клиент өзінің сеансы өте сәтті болды деп ойлады. Сеанстан кейін әрбір клиентпен сұхбаттасқанда, төртеуі де Генри нақты мәлімдемелер жасады деп мәлімдеді, бірақ шоуды қарап шыққаннан кейін, ол оларды айтпағаны анықталды. Әрбір клиент Генридің айтқандарын қате есте сақтаған. Мұның көптеген мысалының бірі – Генри атақты Росс Мэтьюспен сеанс кезінде: "Бэмби, неге мен Бэмбиге байланыс жасаймын?" деді. Мэтьюс өзінің мергенші әкесі "Бэмби" фильміне байланысты еленді атып өлтірмейтінін айтты. Кейін берген сұхбатында Мэтьюс: "Генри әкемнің Бэмбиге байланысты еленді атып өлтірмейтінін қалай білді, бұл қызық болды" деді, бұл Мэтьюстің байланысты Генри емес, өзі бергенін есіне алмағанын көрсетеді. Гербик адам миының байланыстар құруға тырысатын және соның салдарынан экстрасенс дұрыс болғандай көрінетін кеңірек мәселені атап көрсетті. Ол мұны экстрасенстердің пайдаланатын бірнеше тәсілдің бірі деп санайды.

Беймәлім салқын оқу

Бұрынғы Нью-Эйдж практигі Карла Макларен күштердің теңсіздігін тудыруы мүмкін ерекше білімді көрсетуді азайтудың маңыздылығы туралы айтты; байқауларды фактілер емес, сұрақтар түрінде ұсыну. Ол бұл сыпайылық талпынысы, Макларен айтқандай, екінші адамды "оқуға көбірек бейімдеуге" және оған қатыстырақ ақпарат беруге шақыратынын түсінді. Кейбір адамдар жүздеген оқулар жасағаннан кейін, олардың шеберлігі артып, ойларды оқи алатындарына сене бастауы мүмкін. Олар өзінен-өзі сұрайды: олардың жетістігі психологияға, сезімталдыққа немесе паранормальды қабілетке байланысты ма? Бұл ой паранормальды құбылыстарға күмәмен қараушылардың арасында "трансценденталды құмар" деп белгілі. Сиқыр тарихшысы және оккультизмді зерттеуші Милборн Кристофер трансценденттік таңдаудың білмей тұрып оккультизмге сенуге және сананың нашарлауына алып келуі мүмкін екенін ескертті.

Медиада

"Оз сиқыршысы" (1939). Профессор Марвел (Фрэнк Морган) Доротиді (Джуди Гарланд) үйге қайтуға көндіру үшін суық оқу және ыстық оқу әдістерін пайдаланады. "Қиын түстің аллеясы" (1947). Бұрынғы цирк қызметкері және культ жетекшісі Статон Карлайл (Тайрон Пауэр) адамдарды өлілермен сөйлесе алатынына сендіру үшін суық оқу және басқа да менталистік әдістерді қолданады. Фильм Уильям Линдсей Грешемнің сол аттас романы негізінде түсірілген. Роман 2021 жылы қайтадан фильмге бейімделді және жоғарыда аталған мақалада сипатталған суық оқудың көптеген аспектілерін көрсетеді. "Флетч өмірде" (1989) Ирвин Флетчер телеевангелисттердің жиынында өзін сенімді емші ретінде көрсету үшін суық оқудың өте шектен тыс нұсқасын қолданады. "Сыбайлас жемқорлық" (1992). Фильмнің басында, жаңғыру шатырындағы уағызшы және жалған сеніммен емші Джонас Найттенгаль (Стив Мартин) полиция қызметкерін, ол оның тур автобусын тоқтатып, айыппұл жазудан бас тарту үшін суық оқуды қолданады. "Әлемдегі ең жаман адам" ("South Park" эпизоды, 2002). Анимациялық комедиялық сериалдың басты кейіпкерлерінің бірі Стэн Марш, Эдвардтың "Crossing Over" телешоуының түсіріліміне қатысқаннан кейін өзін-өзі психик деп жариялаған Джон Эдвардпен кездеседі. Содан кейін Стэн достасы Кайл Брофловскиді Эдвардтың жалған екеніне сендіру үшін кездейсоқ адамдарға суық оқуды қолданады, бірақ оны бала медиум деп қате түсініп, өзінің бәсекелес телешоуына ие болады. Бұл Стэн мен Эдвардтың "психикалық қақтығысына" әкеледі. Ақырында, шетелдіктер келіп, Эдвардты телешоу рейтингтерін арттыру үшін адамдардың қайғысын пайдаланғаны үшін "Әлемдегі ең жаман адам" деп жариялайды. "Жоғары рухтар Ширли Гостменмен" (2005). BBC телешоуында кейіпкер комедианты Марк Вуттон беймәлім көрермендерге қолданылатын суық оқудың әдеттегі әдістерін пародизациялайтын сиқырлы адамды бейнелейді. "Псих" (2006). Шоудағы басты кейіпкер Шон Спенсер детективтерді өзінде психикалық қабілеттер бар екеніне сендіру үшін суық оқуды қолданады, бірақ іс жүзінде логика, ақыл, өткір байқау және фотографтық жадты пайдаланып қылмыстық істерді шешеді. "Менталист" (2008). Басты кейіпкер бұрынғыда суық оқуды қолданып, өзін психик ретінде көрсеткен адам, ал қазір оны қылмыстық істерді шешуде, әсіресе куәгерлер мен күдіктілерді сұраққа тартып алуда қолданады. Оның бұрынғы клиенттерімен болған қарым-қатынасы кейде эпизодтардың тақырыбы болып табылады және ол көбінесе әріптестеріне және басқа адамдарға өз кәсібінің құралдарын үйретеді, оларға "психиктер деген нәрсе жоқ" деп түсіндіреді. "Леверидж" (2010). 2-ші маусымның 13-ші бөлімі "Болашақ жұмыс". Дальтон Рэнд (Люк Перри) - өлілермен сөйлесе алатынына көрермендерді сендіру үшін ыстық оқу (ақпарат жинау) және суық оқуды қолданатын алаяқ. Оның қолданған суық оқу әдістерін команда әшкерелейді. "Now You See Me" (2013). Төрт аттының бірі Мерит Маккинли (Вуди Харрелсон) - суық оқуды (гипнозбен бірге) пайдаланып, қорқытып алуға және иллюзиялық өнерге көмектесетін менталист. Комедияшы Джон Оливер өзінің ток-шоуының бір эпизодында осы тақырыпқа тоқталды. Сегментте Оливер қайғылы отбасыларды пайдаланатын психиктерге мүмкіндік беретін бұқаралық ақпарат құралдарын сынады және суық оқу мен ыстық оқу әдістерін түсіндірді. Ол: "Бұл - намаз оқып тұрған жәндіктерге толы бөлмеде: Сіздер жыныстық қатынастан кейін жеп қойғаныңыз үшін, мұнда біреу сүйікті адамынан айырылды ма?" деп сұраған сияқты. Міне, барлық жасыл қолдар көтеріліп тұр. (Қосымша) Қаншалықты жалпылама болса, соншалықты біреумен сәйкес келу ықтималдығы жоғары. Негізінен, бұл сиқырлы трюк, бірақ көрнекті, ақылды адамдар психиктердің қабілеттерін мойындауға дайын".