Кіріспе
Болашақтағы оқиғаның немесе салдарының болу мүмкіндігі туралы күту – бұл ой немесе сенім. Белгісіздік жағдайында күту – болатын ең ықтимал нәрсе деп есептеледі. Күту – болашаққа бағытталған сенім, ол шындыққа сәйкес келуі де, келмеуі де мүмкін. Күтілмеген, нашар нәтиже көңіл көтеруді төмендетіп, ренжітуге алып келеді. Егер күтпеген нәрсе орын алса, ол – тосын сый. Егер біреудің мінез-құлқы немесе іс-әрекеті туралы күту сол адамға тікелей білдірілсе, ол қатаң талап немесе бұйрық сипатында болуы мүмкін; мұндай күту әлеуметтік норма деп аталады. Бір нәрсенің қаншалықты шындыққа жақын болуы мүмкін екенін жұмсақ логика арқылы бағалауға болады. Күту – күту сезіміне сәйкес келетін эмоция.
the concept of expectation as a thought or belief
In the case of uncertainty, expectation is what is considered the most likely to happen. An expectation, which is a belief that is centered on the future, may or may not be realistic. A less advantageous result gives rise to the emotion of disappointment. If something happens that is not at all expected, it is a surprise. An expectation about the behavior or performance of another person, expressed to that person, may have the nature of a strong request, or an order; this kind of expectation is called a social norm. The degree to which something is expected to be true can be expressed using fuzzy logic. Anticipation is the emotion corresponding to expectation.
Бақыт күту
Ричард Лазарус адамдар өмірдегі жағымды немесе жағымсыз оқиғаларға үйреніп, қазіргі және жақын болашақтағы жағдайларына қатысты оң немесе жағымсыз күтулерге ие болатынын айтады. Лазарус "бақыт адамның психологиялық жағдайына байланысты және оның күтулерін ескермей, оны дұрыс болжау мүмкін емес" деген кеңінен қабылданған философиялық қағиданы атап көрсетеді. Бақытқа немесе бақытсыздыққа қатысты, Лазарус өмірдің объективті жағдайлары – қиындық пен кемқорлық адамдардың өзін-өзі бағалауын жағымдырақ ететінін, ал "объективті жағынан жақсы жағдайдағы адамдар өздерінің әл-ауқатын теріс бағалауы мүмкін" екенін айтады. Лазарус бұл көрінетін парадоксқа ең логикалық түсіндірме – адамдардың жағымды немесе жағымсыз күтулерді дамытуы екенін дәлелдейді.
Күтілімдер сенімдерге әсер етеді
Әлеуметтанушы Роберт К. Мертон адамның күтімі өзін-өзі орындалатын болжаммен тікелей байланысты екенін жазды. Мұндай күтімнің шындыққа сай болуына немесе болмауына нәтижеге ешқандай әсері жоқ. Егер адамға айтылған сөздерге сенсе немесе өзін-өзі соған көндірсе, онда ол күтімді сөзсіз аяғына дейін жеткізуі мүмкін. Мұндай жапсырудың, әсіресе педагог үшін қатты қауіптері бар. Балалардың кейбір нанымдарға, әсіресе ата-анасы немесе ұстазы сияқты беделді тұлға айтқанда, тез сенуге бейімділігі бар, сондықтан олар тіпті шындыққа негізделмеген нәрселерге де сене бастауы мүмкін. Егер оқушы немесе бала жалған ақпаратқа сүйеніп әрекет етсе, онда күтпеген оң немесе теріс салдарлар туындауы мүмкін. Егер адамның өзін-өзі бағалауын сипаттау немесе оны өзгерту үшін тым жоғары күтімдер қолданылса, ал орындалуы жеткіліксіз болса, онда нәтиже сол адамның өзіне сенімсіздігіне толыққанды ұшырауы болуы мүмкін. Себеп-салдар қағидасы тұрғысынан қарасақ, адамның күтімі неғұрлым жоғары болса, ал орындалуы неғұрлым төмен болса, оның көңілі толмауы мүмкін. Бұл өз кезегінде, адамның күшін толығымен тоқтатып, оны бас тартуға итермелейді.
Күтулерді қалыптастыру
Экономикада бағалаудың маңызды бөлігі – күтулер. Мысалы, нәтижеге қатысты субъективті күтілетін пайданы есептеу үшін нәтиженің құнын және оның орын алу ықтималдығын білу қажет. Жеке тұлғалардың күтулерін анықтайтын (немесе өлшейтін) зерттеушілер осы сенімдерді стандартты ықтималдықтардың орнына модельге енгізе алады. Жеке адамдардың күтулерін анықтау стратегиясы қазіргі кезде көптеген халықаралық сауалнамаларға, соның ішінде АҚШ-тағы "Денсаулық және зейнеткерлік туралы зерттеуге" енгізілген. Күтулерді анықтау өмір сүру және білім беру салалары сияқты көптеген салаларда қолданылады, бірақ олар қаржылық салаларда ең көп таралған. Күтулер тиімді нарық гипотезасы сияқты, барлық ақпарат нарыққа енгізілуі керек дейтін модельдер үшін, сондай-ақ инвесторлар жоғары тәуекел деңгейі үшін жоғары (күтілетін) кірістер арқылы өтемалдануы керек дейтін заманауи портфель теориясы үшін теориялық тұрғыдан маңызды. Осы модельдерге сүйене отырып, эмпирикалық зерттеулер қор нарығына қатысты оптимистік күтулері бар тұтынушылардың тәуекелді активтерді ұстануы және жақын арада акцияларды сатып алуы мүмкін екенін көрсетті. Осы үміттерін беретін нәтижелерді ескере отырып, психология саласындағы соңғы зерттеулер тұтынушылардың күтулерін қалыптастыратын факторларды зерттей бастады, яғни қор нарығына қатысты күтулерді қалыптастырғанда қандай факторлар еске түседі.