Когнитивтік қателесулер
-
Компьютерлерге адамдық қасиеттерді тағу тенденциясы
Элиза эффектісі: Компьютерлерге адамдық қасиеттер тағайындау. Текстік интерфейсі бар бағдарламаларға сезім мен түсінік сыпаты беру қатесі.
-
Қисайлық: Пікірлердегі және қабылдаулардағы тепе-теңдіксіздік
Пікірқанастық – бұл идея немесе нәрсеге қатысты дұрыс емес, жарамсыз бағалау. Туа біткен немесе үйренген, ғылымдағы қателік ретінде де кездеседі.
-
Белгісіздікке қарамастан жауап іздеу қажеттілігі
Психологиядағы «жабылу қажеттілігі» – бұл күңкілді жағдайға нақты жауап іздеуге деген ұмтылыс. Белгісіздіктен қашу, болжам жасау және әрекет етуге көмектеседі.
-
Қайшылыққа түскен сенімдердің стресі
Когнитивтік диссонанс: Қарсы келетін сенімдер мен іс-әрекеттердің тудырған стрессі. Психологиялық жағдайды түсіндіріп, шешу жолдарын қарастырамыз.
-
Психологиялық айлалар: «Суық оқу» әдісі
Психологиялық тәсілдер: «Суық оқу» – болжаушылардың, экстрасенстердің қабілеттерін ашу, дене тілінен ақпарат алу, Barnum эффектісі мен нақтылау қағидалары.
-
Күту: Мағынасы, түрлері және әсері
Күту – болашаққа қатысты ой, сенім. Нақтылық жоқ болғанда, күтілетін оқиғалар, көңіл көтеру немесе көңіл көншілікке әкелуі мүмкін. Әлеуметтік нормалар да күтуден туындайды.
-
Құмарлық ойлау: Шындықтан гөрі қалауға негізделген сенімдер
Құштар ойлау – шындыққа емес, қалауға негізделген сенімдер. Бұл қателік, мотивация, эмоция, және тағы басқалармен байланысты. Психологиялық зерттеулер.
-
Қабылдауды басқару тактикасы
Әсер ету тактикасы: АҚШ армиясы қолданған қабылдауды басқару – шетелдік аудиторияның эмоцияларына, ой-пікірлеріне әсер ету, қауіпсіздік пен психологиялық операциялар.
-
Қате пікірлер мен логикалық қателіктер: Когнитивтік бұрмалаушылықтар
Ақыл-ес қателіктері: логикалық қателер, психология, әлеуметтану, және экономикалық мінез-құлықтағы жүйелі бұрмалаушылықтар туралы мақала. 🧠🔍
-
Әрекет етуші-бақылаушы ассиметриясы: Когнитивтік қиылыс
Әрекет-бақылау асимметриясы – өзіміздің және басқалардың мінез-құлқына қатысты қате пікірлер. Жағдайға қарағанда тұлғалық қасиеттерге көбірек назар аударамыз. Психология, когнитивтік бұрмалау.
-
Әдемі-тұжырымдамалық қателер: Мінез-құлық себептерін бағаудагы жүйелік жаңылыстар
Психологияда атрибуция қателіктері – өзіміз бен басқалардың мінез-құлқына қате баға беру. Бұл қателіктер түсініксіздікке, дұрыс емес түсінуге алып келеді.
-
Өзімшілдік қатесі: Назар аударудың бұрмалануы мен есте сақтаудағы рөлі
Өзімшілдік – өз көзқарасыңызға тым көп сену, өзіңізді жоғары бағалау. Есте сақтаудағы бұрмалаушылық, өзіңіз туралы естеліктерге әсер етеді. Психология, естелік.
-
Өзіңді-өзің жоғары бағалауға ұмтылыс және қателерді сыртқы факторларға жүктеу
Өзіңді жақсы көруге ұмтылыс: Өз қабілеттеріңді асыра бағалау, сәттерді өзіңе, ал сәтсіздіктерді сыртқы факторларға жатқызу. Психологиялық көзқарас.
-
Қарлы жастағы адамдардағы психологиялық әсерлер
Позитивтік әсер: қарт адамдардағы психологиялық тұрақтылық, өзіңмен оң пікір алмасу, жағдайды оптимистік көру, өзін-өзі жетілдіру.
-
Жеке басымдылықтарды қате бағалау және мінез-құлықтың себептерін дұрыс түсінбеу
Тұлғалық қасиеттерді қабылдау бұрылысы: Өзімізді өзгергіш, ал басқаларды тұрақты деп қарау. Бұл стереотиптерге, әлеуметтік көзқарастарға әсер етеді. Психологиялық зерттеу.
-
Жалған келісім әсері: Когнитивтік бұрмалау түрі
Жалған келісім әсері: Психологиядағы кең таралған қателік, адамдар өз ойлары мен мінез-құлқының көпшілікке тән деп ойлауы. Өзіне сенімділікті арттырады.
-
Психологиядағы күту әсері
Психологиядағы Пигмалион эффектісі: жоғары үміттер жетістікке, ал төмен үміттер нашар нәтижелерге алып келеді. Өзіңді орындау пророчествосы, білім берудегі әсері.
-
Танысқа қатысты әсер: Психологиялық құбылыс
Әдемілік әсері: Таныс заттарға қатысты ұнату немесе ұнатпау сезімі. Психологиялық құбылыс, тартымдылық пен әсердің қалыптасуына әсер етеді. 1876 жылдан зерттеледі.
-
Кездейсоқтықтағы үлгілердің қате көрінуі
Тұрақтылық иллюзиясы: кездейсоқ үлгілердегі қате көріністер. Статистикалық анализ кездейсоқтықты көрсетеді. Қорытындылар, акция нарығы, соғыс бомбалаулары.
-
Тәжірибе бағалаудағы ең жоғары нүкте мен соңының әсері
Психологиялық тәсіл: Ең жақсы сәттері мен соңына қарай бағалау. Тәжірибелерді ұзақтығы мен жалпы әсері емес, шыңы мен аяғы анықтайды.
-
Оқиғаларды бақылау туралы иллюзия
Бақытсыздыққа сенім: Оқиғаларды бақылау туралы иллюзия. Психолог Эллен Лангер ашқан бұл құбылыс құмар ойындар мен паранормальды нәрселерге сенуге әсер етеді.
-
Кері психология: Әсер ету тактикасы мен психологиялық реакция
Кері психология – адамдарды тікелей бұйрудың орнына, қарама-қарсысын айту арқылы қалаулы әрекетке итеру тәсілі. Психологиялық манипуляция, қарсылық психологиясы.
-
Меншік құндылығының әсері немесе иеленудің психологиясы
Иелік әсері: психологияда меншікке ие болудың қадірін арттыру құбылысы. Сатудан тартындылық, төлем дайындығы мен қабылдау бағасы арасындағы айырмашылықтар.
-
Ұйықтау эффектісі: Уақыт өте келе көзқарастың өзгеруі
Ұйықтау әсері: психологиялық құбылыс, уәждемеде кешігіп күшейетін әсер. Сенімсіз көзден келген ақпараттың уақыт өте келе қабылдануын түсіндіреді.
-
Сұлулықтың артықшылығы: Әлеуметтік және кәсіби өмірдегі стереотиптер
Сұлулықтың артықшылығы: Сыртқы келбеттің жұмыс, қарым-қатынас, сот жүйесіндегі әсері. "Сұлу - жақсы" стереотипі, әлеуметтік теңсіздіктер туралы мақала.
-
Таңдаулы қабылдау: Сенімдер мен эмоциялардың әсері
Таңдаулы қабылдау – бұл эмоциялық дискомфорт тудыратын немесе сенімдерге қайшы келетін ақпаратты елемеу. Бұл көзқарас, қабылдау және медиада байқалады.
-
Когнитивтік қателіктер: Өзіңдікіні байқамау және басқалардікіне назар аудару
Қогнитивтік бұрмалау: Өз ойларыңыздағы қателіктерді байқамау. Американдықтардың 85% дерлік өзін орташа адамнан кем бұрмаланған деп санайды. Психологиялық зерттеу.
-
Соқырлық ойлау стратегиясы: Қиял арқылы ықтималдықты бағалау
Психология: Симуляциялық ойлау – оқиға ықтималдығын санада бейнелеу арқылы анықтау. Санада оңай елестететін жағдайлар өкініштің себебі болады. Канеман & Тверски.
-
Қарама-қарсылық эффектісі: қабылдау және танымдағы өзгерістер
Көңілдік қисылу: Қабылдау, ойлау қабілетіне бұрынғы немесе бірдей стимулдың әсері. Сравнение арқылы қабылдау өзгереді. Психология, әсер ету.
-
Жылдам Шешімдер: Сезімталдық Күші
Мэлком Гладвеллдің "Сезім" кітабында жылдам ойлау, тәжірибеден алынған шешімдер, қателіктер мен стереотиптер талданды. Адамның санасыз қабілеттері жайлы біліңіз!
-
Қате байланыс иллюзиясы
Жалған корреляция: байланыс жоқ екі оқиғаның қате түсінілуі. Стереотиптердің қалыптасуына әсер етеді, назар аудару арқылы пайда болады. Психологиялық құбылыс.
-
Депрессиялық реализм гипотезасы: зерттеулер мен нәтижелер
Депрессия, депрессивті реализм: зерттеулер депрессиядағы адамдардың оқиғаларды объективті бағалайтынын, ал денсаулардың оптимистік көзқарасқа ие екенін көрсетеді.
-
Карта бағыты: Солтүстік-Оңтүстік бұрылысының психологиясы
Карта бағыты: «Оңтүстік жоғары» карталар, психологиялық әсерлер, «Солтүстік-Оңтүстік» бұрылысы, география, карта түрлері туралы ақпарат.
-
Қауіп туралы ескертулерге сенбеушілік немесе елеусіздік
Қауіпсіздік туралы ескертулерге сенбеушілік – адамдардың апаттарға дайындалуын қиындататын психологиялық фактор. Нормалдыққа бейімділік туралы біліңіз!
-
Қарсылық сезімдер мен пікірлердің қақтығысы
Қос қайшылық сезімдер: Амбиваленттілік – бір нәрсеге қатысты оң және теріс көзқарастардың болуы. Белгісіздікке, шешім қабылдауда қиындыққа себеп болады.
-
Қабылдау психологиясы: Когнитивтік жүйенің негіздері мен дамуы
Психологиялық қабылдау – когнитивтік психологияның саласы. Объектілердің пайдалы қасиеттерін (affordances) зерттейді. Д.Гибсонның еңбектері, қолданылуы.
-
Қорытындының ықтималдығына негізделген аргументтерді бағалау тенденциясы
Нақтылыққа сенім: Ақыл-естің қателігі. Қорытындының ықтималдығына негізделіп, аргументтерді бағалау. Пайда болу себептері, түрлері мен салдары туралы біліңіз.
-
Қауіпті қабылдау: психологиялық, әлеуметтік және кешенді тәсілдер
Қауіпті қабылдау – бұл қауіптің сипаттамалары мен ауырлығы туралы жеке бағалау. Эмоциялар, тәжірибе, ақпарат көздері оған әсер етеді. Қауіпсіздік туралы біліңіз!
-
Болашақ сезімдерді болжау: Әсерлі болжамдау механизмі
Болашақ сезімдерді болжау – психология, экономика және құқықта маңызды. Аффекттік болжам адам шешімдеріне, әл-ауқатына қалай әсер етеді? Толық оқыңыз!
-
Сандардың ырым-жұбаны мен жүрек шабуының қатысы
Айыпты сенімдер жүрек шабуына себеп болуы мүмкін. "Баскервиль эффектісі" – мінездік стрестен туындаған, қайғылы күндері өлім көрсеткішінің артуы. Жүрек ауруларына назар аударыңыз!
-
Бұқаралық ақпарат құралдарының әсерін қабылдау: «Үшінші тұлға әсері» гипотезасы
Бұл мақалада әлеуметтік ғылымдардағы медиа әсерлеріне қатысты "үшінші тұлға әсері" гипотезасы қарастырылады. Бұл гипотеза, адамдар медианың өзгелерге өздерінен күштірек әсер ететінін ойлайды.
-
Choice-supportive bias
-
Кезендік жарамдылық және санаттарды тану
Кейіңгілік жарамдылығы – нақты белгіге сәйкес объектінің санатқа жату ықтималдығы. Э.Рош зерттеулерінде негізгі санаттарды анықтауда маңызды роль атқарады.
-
Өзіне сенімнің артық бағалануы және қателіктер
Өзіне сенімділік эффектісі – адамдардың өз ойларына артық сенуі, бұл қателіктерге алып келуі мүмкін. Психология, когнитивтік бұрмалау, сенімділік туралы біліңіз.
-
Жұқырлық ойлау: Тегіс байланыс арқылы сапалардың ауысуы
Жұқырлық эвристикасы: Лас нәрсеге тиіп қалғанда немесе жаман адаммен байланыс болғанда, адамдардың одан қашу себептерін, психологиялық түсіндірмелерін қарастырады.
-
Бастапқы гипотезаны тестілеуден туындайтын қателік
Қиыстық қатесі: бастапқы гипотезаны тексеруге ден қою, басқа нұсқаларды қарастырмау. Эксперименттерде пікірді растауға басымдық беру, оны жобауға емес.
-
Бақытқа Соққанда: Есімізді Алдаған Болжамдар
«Бақытқа Еліктеу» кітабы – болашақты дұрыс болжай алмау, қате пікірлердің адам бақытын қалай әсер ететіні туралы. Психология, бақыт, болашақ жоспарлау.
-
Жеке мағынаға сене беру (Zheke magnağa sene beru)
Субъективті растау – психологиялық қателік, жеке мағынасы бар ақпаратты дұрыс деп қабылдау. Қызығушылықтар, сенімдер әсер етеді, паранормальды құбылыстарға себеп болады.
-
Жағымды есте сақтау бейімділігі
Поллианна принципі: адамдар жағымды естеліктерді жаман естеліктерден жақсырақ сақтайды. Психологиялық құбылыс, ой-өрісіне оптимизмдік көзқарас тән.
-
Peter Cathcart Wason
-
Cultural cognition of risk