Кіріспе

Ұлыбританиядағы сериялық кісі өлтіруші

Джордж Джозеф Смит (11 қаңтар 1872 – 13 тамыз 1915) – ағылшын сериялық кісі өлтіруші және бигам. 1915 жылы үш әйелді өлтіргені үшін сотталып, дарға асылды. Бұл іс «Ваннадағы келіндер» (немесе «Бас үйіндегі қалыңдықтар») деп белгілі болды. Бұл оқиға бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланғанмен қатар, сот-медициналық сараптама және қылмыстық істерді анықтау тарихында маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар, бұл байланысты қылмыстардың арасындағы айқын ұқсастықтарды қылмыстың дәлелі ретінде пайдаланған алғашқы істердің бірі болды, бұл техника кейінгі қудалауларда қолданылды.

Ерте өмір және неке

Джордж Джозеф Смит 1872 жылдың 11 қаңтарында Лондонның Бетнал Грин қаласында сақтандыру агентінің ұлы ретінде дүниеге келді. 9 жасында Смит Кенттегі Грейвсендтегі түзеу мекемесіне жіберілді, кейіннен алдау және ұрлық жасағаны үшін түрмеге қамалды. 1896 жылы ол әйелді жұмыс берушісінен ұрлауға көндіргені үшін 12 айға бас бостандығынан айырылды. Смит осы ақшаға Лестерде нан пісіретін дүкен ашты. 1898 жылы Джордж Оливер Лав деген атпен Смит Лестерде Каролина Беатрис Торнхиллға үйленді; бұл оның жалғыз заңды некесі болды. Олар Лондонға көшіп барды, онда ол бірнеше жұмыс берушілерге қызметші болып жұмыс істеді, күйеуі үшін олардан ұрлық жасады. Торнхилл ақырында Уортингте (Сассекс) ұсталды және 12 айға сотталды. Бостандыққа шыққаннан кейін ол күйеуін айыптады, нәтижесінде ол 1901 жылдың қаңтарында екі жылға түрмеге қамалды. Торнхилл бостандыққа шыққаннан кейін Канадаға қашып кетті. Смит екінші әйеліне қайтып, оның барлық жинаған ақшасын алып, кетіп қалды. 1908 жылдың маусым айында Смит Вортингтен келген жесір Флоренс Уилсонға үйленді. 3 шілдеде ол оны тастап кетті, бірақ оның жинақ шотынан 30 фунт стерлинг (1908 жылғы 30 фунт стерлинг қазіргі уақытта шамамен <есептелген сомаға> тең) алып, Лондонның Камден Таун ауданындағы үйлерінен оның мүліктерін сатты. 30 шілдеде Бристольде Смит үй шаруасына қызметкер іздеу туралы жарнамаға жауап берген Эдит Пегларға үйленді. Смит айлар бойы жоғалып, антиквариат сату үшін басқа қалаға бара жатқанын айтатын. Смит Пегларға әрқашан ақшамен оралып келді. 1909 жылдың қазанында Смит Джордж Роуз Смит деген атпен Сара Фрименге үйленді. Уилсон сияқты, ол Фрименнің жинақтарын тазартып, соғыс облигацияларын сатты, жалпы сомасы 400 фунт стерлинг болды. Содан кейін ол Бесси Мунди мен Элис Бернхамға үйленді. 1914 жылдың қыркүйегінде ол Чарльз Оливер Джеймс деген атпен Элис Ридке үйленді. Барлығында, Смит 1908 және 1914 жылдар аралығында жеті полигамдық некеге тұрды. Осы жағдайлардың көпшілігінде Смит жоғалып кеткені алдында әйелдерінің мүлкін ұрлап, ысырап етті.

Екі бірдей өлім

1915 жылдың қаңтар айында Метрополитен полициясының дивизиялық детектив инспекторы Артур Нил Ланкаширдің Блэкпул қаласындағы пансионат иесі Джозеф Кросслиден хат алды. Хатқа екі газет кесіндісі қоса берілген: біреуі 1914 жылғы Рождествоға дейінгі News of the World газетінен, 38 жастағы Маргарет Элизабет Ллойдтың (Лофти) қайтысы туралы – ол 14 Бисмарк көшесіндегі (кейін Уотерлоу көшесі деп аталды) жатақханасында көз жұмған. Оны ваннада күйеуі Джон Ллойд және үй иесі тауып алды. Екінші кесіндіде 1913 жылдың 13 желтоқсанында Блэкпулдегі сот тергеушісінің Элис Смит (Бернхам) есімді әйелдің қайтысы туралы есебі бар. Ол ваннада күйеуі Джордж Смит тауып алды. Элис мұрагер емес еді, бірақ көп еңбек етіп, ақша жинаған. Сонымен қатар, Смит әйелі үшін 500 фунт стерлингтік өмір сақтандыру полисі жасаған (1913 жылғы 500 фунт стерлинг соңғы жылдары шамамен <есептелген сомаға> тең). 3 қаңтарда жазылған хатты Кроссли әйелі мен Чарльз Бернхэм атынан жазды. Олар екі оқиғаның көзге түсетіндей ұқсастығына күдік білдіріп, полициядан бұл мәселені тергеуді сұрады.

Аң аулау

Нил Ллойдтар тұратын 14 Бисмарк-роудқа барды, және Ллойд ханым сияқты ересек адамның осындай кішкентай ваннада суға батып кетуіне сену қиын болды, әсіресе ванна табылған кезде үштен екі бөлігі толып тұрғанда. Содан кейін ол сот медицинасы маманы доктор Бейтспен сұхбаттасып, әйелдің денесінде зорлық белгілері бар ма деп сұрады; сол жақ иықтың үстіндегі кішкентай көкжиектен басқа ештеңе байқалмады. Нейл одан әрі тергеу жүргізгеннен кейін, Ллойд ханымның қайтыс болуына үш сағат қалғанда, 1914 жылдың 18 желтоқсанында өсиет жасалғанын білді, бұл оның күйеуі Джонды жалғыз мұрагер етті; Джон жаңа өсиетті «есеп айыру үшін» заңгерге тапсырды. Сонымен қатар, Ллойд ханым сол күні барлық жинақтарын алып тастаған. 12 қаңтарда доктор Бейтс Нилге телефон соғып, Ллойд ханымның өліміне қатысты Йоркшир сақтандыру компаниясынан сұраныс келгенін хабарлады. Үйленуге үш күн қалғанда ол 700 фунт стерлингке (1913 жылғы 700 фунт стерлинг қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) өмірлік сақтандыру полисін жасап, жалғыз мұрагер ретінде Джонды көрсеткен. Нил дәрігерден жауап беруді кейінге қалдыруын сұрады. Сол уақытта Нил Блэкпул полициясынан Смит ісі туралы қосымша ақпарат сұрады. Сол сияқты, қайтыс болған миссис Смит бұрын өмірлік сақтандыру полисін жасап, күйеуінің пайдасына өсиет қалдырған, ал ол Блэкпулдағы пәтерді тек мистер Смит ваннаны тексергеннен кейін ғана жалдаған. Нил доктор Бейтстен сақтандыру компаниясына оң пікір беруін сұрады. Ол күдікті өзінің адвокатымен байланысқа шығады деп күткен, ал кеңсе күні-түні бақыланатын болды. 1 ақпанда Ллойд/Смит сипаттамасына сай келетін адам пайда болды. Нил өзін таныстырып, оның Джон Ллойд екенін сұрады. Ллойд «иә» деп жауап бергеннен кейін, Нил одан өзі Джордж Смит екенін сұрады. Бірақ ол мұны қаттырақ мойындамады. Нил Ллойд пен Смит бір адам екеніне көз жеткізген соң, оны бигамияға күдікпен жауапқа тартатынын айтты. Соңында ол өзін Смит екендігін мойындап, тұтқындалды.

Спилсбери іске кіріседі

Смит екі әйелге үйленгені және кісі өлтіру күдігімен тұтқындалғанда, патолог Бернард Спилсбериден әйелдердің қалай өлгенін анықтау сұралысты. Ол Ішкі істер министрлігінің патологоанатомы болған және көбінесе консультант ретінде жұмыс істегенмен, Спилсбери полицияға тікелей көмек көрсетуге де дайын болды. Маргарет Ллойдтың денесі қайта қазылып алынды, ал Спилсберидің алғашқы міндеті – суға батып өлгенін өлім себебі ретінде растау болды; егер олай болса, бұл жағдай оқысқа немесе күш қолдануға байланысты ма екенін анықтау қажет еді. Ол бұрын айтылғандай, шыбық үстіндегі кішкентай көкжиекті және екі микроскоптық ізді растады. Суға батудың нақты дәлелдері де көп емес еді. Жүрек немесе қан айналымы ауруларының белгілері жоқ, бірақ дәлелдер өлімнің бірден болғанын көрсетті, көбінесе жертве инсульттан көз жұмғандай. Улану мүмкіндігі де қарастырылды, сондықтан Спилсбери оның бар-жоғын тексеруді бұйырды. Соңында, ол Нилге Ллойд ханымның қайтыс болған ваннасында тәжірибелер жасауды ұсынды. Нил оны полиция бөлімшесінде орнатты. Газеттерде "Ваннадағы келіндер" тақырыбында хабарлар жариялана бастады. 8 ақпанда Кенттегі шағын теңіз жағалау курорты Херн-Бэйдің полиция бастығы осы оқиғалар туралы оқып, Нилге тағы екі өлім туралы хабар жіберді, олар бұрынғы екі жағдайға ұқсас болды.

Үшінші құрбан

Бернхамның Блэкпулдағы өлімінен бір жыл бұрын Генри Уильямс өзінің және әйелі Беатрис "Бесси" Мунди үшін 80-ші Хай-стритте ваннасы жоқ үйді жалға алды. Содан кейін ол жеті аптадан кейін ванна жалдады. Әйеліне эпилепсиялық ұстама болғандықтан, ол жергілікті дәрігер, доктор Фрэнк Френчке апарды, бірақ ол тек бас ауруынан шағымданып, дәрігер оған дәрі жазып берді. Англия заңдарына сәйкес, оны Бесси Мундиді өлтіргені үшін ғана соттауға болатын, бірақ прокуратура Смиттің қылмыстарының схемасын анықтау үшін қалған екеуінің өлімін пайдаланды; бұл Смиттің адвокаты сэр Эдвард Маршалл Холлдың наразылығына қарамастан, Скрутон мырзаның рұқсатымен жасалды. Смит өзінің қорғанында куәлік беруден бас тартты және бұл туралы Маршалл Холлға қолмен жазылған хат арқылы (суретте) хабарлады. 1 шілдеде қазылар алқасы оны кінәлі деп табуға шамамен 20 минут жұмсады; ол содан кейін өлім жазасына кесілді. Маршалл Холл "жүйе" бойынша алынған дәлелдердің дұрыс қабылданбағанына қатысты шағымдады, бірақ Лорд Рединг LCJ шағымын қабылдамады, ал Смит 1915 жылғы 13 тамызда Мейдстоун түрмесінде Джон Эллиспен дарға асылды. "Жүйе" қолданылуы – қылмыскердің кінәсін дәлелдеу үшін сотталып жатқан қылмысымен салыстырылатын басқа қылмыстарды пайдалану – кейін басқа кісі өлтіру ісінде прецедент орнатты. Мысалы, дәрігер және сериялық кісі өлтіруші деп күдіктелген Джон Бодкин Адамс Эдит Элис Морреллді өлтіргені үшін айыпталды, бірақ Гертруда Хуллетт пен оның күйеуі Джектің өлімі сот отырысында схеманың бар екенін дәлелдеу үшін пайдаланылды. "Жүйе" қолданылуы кейін Адамс Моррелл ісі бойынша ғана сотталғанда сот төрешісі тарапынан сынға алынды.

Танымал мәдениет

Гарольд Николсон "Неге Британия соғыста?" деген кітабында Смиттың бірнеше рет кісі өлтіру әрекеттерін 1930 жылдары Еуропада Гитлердің жинақтауға ұмтылған әрекеттерімен салыстырды. Эвелин Уоның Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі "Шартсыз бағыну" кітабында генерал Уэйл "ваннадағы келіндер" деп аталды, себебі ол қолдаған барлық операциялар қатысушылардың барлығын жоюды талап етті. Смит ісі Дороти Л. Сайерстің "Кімнің денесі?", "Табиғи емес өлім" және "Жолдастың бал айлары" детективтерінде, сондай-ақ Агата Кристидің "Кариб теңізіндегі құпия" және "Шығыршықтардағы кісі өлтіру" кітаптарында еске алынған. Патриция Хайсмиттің "Мереке тоқтатылды" романының 63-бетінде: "Смит ваннадағы келіндерін шалақ ақшаға өлтірмейді" деп жазылған. Джордж Джозеф Смиттың қылмыстары Уильям Тревордың "Динамуттың балалары" романында да кездеседі, онда социопат кейіпкер қоғамның шілде тойының бөлігі ретінде қылмыстарды қайта ойнауды жоспарлайды. Моника Ферристің "Суға батып жатқан макара" романының 273-бетінде "сол кездегі өте білгір сот-медициналық сарапшының" жұмысы арқылы ашылған "бір белгілі Джордж Джозеф Смит" туралы айтылады. Марджери Аллингемнің "Үш – бақытты сан" (1955) әңгімесі оқиғаны бейімдеп, Джеймс Джозеф Смит пен оның келіндеріне сілтеме жасайды. Ол сондай-ақ Глэдис Митчеллдің "Дөңгелек тіл" (1940) романында еске алынады, онда жергілікті детектив Сталлард миссис Брэдлиге "Джордж Джозеф Смит сияқты, біз де кісі өлтірулер сериясын баяндауда еуропалық соғысты жасырдық" деп мәлімдейді. Смит ісі 1952 жылы "The Bath Tub" тақырыбымен "The Black Museum" радио сериясында сахналандырылды. Чехословакия теледидарының "Криминология оқиғалары" (1990) сериясы, жаңа тергеу әдістері қолданылған танымал қылмыстық істерге негізделген, бұл істі "Қайта құру" эпизодында көрсетеді. Энтони Берджестің 1968 жылғы "Америкалық аспап" әңгімесінің басты кейіпкері Смитты еліктеп, әйелін ваннада өлтіруді қалайды. Смит туралы айтылады және 1969 жылы "Сіз жоқсыз" арнайы бөлімінде Мадам Тюссо мұражайында көрсетілді. BBC2 паранормальдық антология сериясы "Түннің өлісі" (1972) жоғалған эпизоды "Смит" Смит рухының адамға ие болып, оның кісі өлтірулерінің бірін қайта жасауына қатысты. "Silent Witness" эпизоды "Қателік" (2003) сот-медициналық оқулық мысалдарына негізделген кісі өлтірулер сериясына қатысты жағдайға сілтеме жасайды. Сондай-ақ, 2003 жылы Йоркшир теледидары түсірген "Ваннадағы келіндер" телефильмі болды, онда Джордж Смит рөлін Мартин Кемп ойнады, ал Каролин Личтің "Трист" пьесасы алғаш рет 2006 жылы Нью-Йоркте Максвелл Колфилд пен Амелия Кэмпбеллдің қатысуымен қойылды. Бұл оқиға Бет Грэм, Чарли Томлинсон және Даниэла Власкаличтің "Суға батып бара жатқан қыздар" канадалық пьесасының негізі болды. Британдық теледетективтер сериясы "Мидсомер қазасы" эпизодындағы "Өлілердің эхосы" эпизодында DCI Барнаби "Ваннадағы келіндер" кісі өлтірулеріне қатысты бірнеше деректерді, соның ішінде Смит, Спилсбери және сол кезеңнің сот-медицинасын шешеді. Бірнеше жыл бойы Смиттың балауыздан жасалған мүсіні Лондонның Мадам Тюссо мұражайындағы "Қорқыныш бөлмесінде" қойылды. 1949 жылғы "Мәуелеу" фильмінде ваннадағы келіндер туралы айтылады.