Кіріспе

Ирландиядағы солшыл саяси партия

Ирландия Коммунистік партиясы (CPI) – 1933 жылы құрылған және 1970 жылы қайта құрылған, бүкіл Ирландияны қамтитын марксистік-лениндік коммунистік партия. Ол сайлауға сирек қатысады және ешқашан сайлауда сәттілікке жетпеген. Партия Халықаралық коммунистік және жұмысшы партияларының кездесуіне мүше. Бұрын Дублиндегі Коннолли үйінде орналасқан бірнеше революциялық жұмысшылар тобы ретінде пайда болған, ал ең белгілі ерте мүшесі – Джеймс Ларкин (Джеймс Ларкиннің ұлы) болды. 1931 жылы В.Т. Косгрейв үкіметі кезінде (Пидар О'Доннелдің «Саор Эйре» және ИРА-ға қарсы кең ауқымды шараның бөлігі ретінде) тыйым салынғаннан кейін, 1932 жылы Эамон де Валера үкіметі кезінде заңдастырылды. 1933 жылы Сеан Мюррей басшылығымен партия өзінің атын Ирландия Коммунистік партиясына өзгертті. Мюррей бұрын Мәскеудегі Ленин мектебінде оқыған. Испания азаматтық соғысы кезінде Халықтық фронттың католиктерге қарсы бағытталғаны туралы қабылдау салдарынан Ирландияда коммунистерге қарсы күшті наразылық болды. Бұл жағдайда, өте шағын CPI үшін ұйымдасу өте қиын болды. Дегенмен, CPI мүшелерінің кейбіреуі XV Халықаралық бригада құрамында Республикалық Конгресс мүшелерімен бірге соғысқа қатысты. Кейбір ирланд коммунистері Ирландияның Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуына, әсіресе Солтүстік Ирландияға британдық қарулы күштеріне әскери қызметке шақырудың қолданылуына қарсы болды. Кейбір мүшелері, соның ішінде CPI-дің болашақ Бас хатшысы Майкл О'Риордан, Төтенше жағдай кезінде Curragh лагерінде үкімет тарапынан ұсталды. 1941 жылы Кеңес Одағы Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін партия өзін таратып, мүшелеріне Ирландияның Еңбек партиясына қосылуды тапсырды. 1970 жылы Ирландия жұмысшы партиясы мен Солтүстік Ирландия Коммунистік партиясы бірігіп, қайта құрылған Ирландия Коммунистік партиясын құрды. Суық соғыс кезеңінде CPI ашық түрде Кеңес Одағымен ынтымақтастық жасады. Қиындықтар кезінде партия болашақта Ресми ИРА болып табылатын фракцияға қару-жарақ жеткізді. Партия Куба революциясын және «Бирмингем алтылығы» сияқты науқандарды белсенді түрде қолдады. CPI-ден шағын бөліністерге еурокоммунистік идеяларға негізделген Ирландиялық марксистік қоғам кірді.

Өмірбаян

Ирландияда коммунистік саяси партия құруға жасалған ең алғашқы әрекет Джеймс Коннолли құрған Ирландияның Социалистік партиясының 1921 жылы атын Ирландияның Коммунистік партиясына өзгертіп, Коммунистік Интернационалға қосылуы нәтижесінде болды. Бұл ұйым салыстырмалы түрде шағын болды, қатарында Родди Коннолли және Нора Коннолли О'Брайен (Ирландияның Пасха көтерілісінен кейін қаза тапқан Джеймс Конноллидің балалары), сондай-ақ жазушылар Лиам О'Флаэрти және Пидар О'Доннелл сияқты тұлғалар бар еді. Іс жүзінде, бұл ұйым келісімге қарсы IRA-мен тығыз байланыста болды, бірақ жұмысшы республикасын құруды қалауымен ерекшеленді. Оның бір сайланған депутаты Патрик Гаффни болды, ол Ирландияның Еңбек партиясынан ауысты. Бұл топ 1923 жылы таратылып, Джеймс Ларкин құрған Ирландия жұмысшыларының лигасына, Коминтерннің ирланд өкілі ретінде (Ларкиннің Ирландия жұмысшыларының кәсіби одағымен бірге) қосылды. Ларкин 1928 жылы КСРО-ға деген жеке көңілінің толуынан кейін Коминтернмен байланысын үзді. Коннолли аға-інілері оның орнына Революциялық жұмысшылар және жұмысшы шаруалар партиясын құруға тырысты, бірақ ол бір айдан аспады. Джеймс Ларкин кіші (Мәскеудегі Ленин мектебінде оқыған) жақтастары 1930 жылы алғашқы Ирландия Коммунистік партиясын толық ауыстыру мақсатымен "Ирландия жұмысшыларының дауысы" (Ларкин ағаның "Ирландия жұмысшысынан" ерекшеленеді) атты Революциялық жұмысшылар топтарын құрды.

Алғашқы жылдар

Алғашқы Ирландия Коммунистік партиясы 1933 жылы Революциялық жұмысшылар тобымен құрылды. 1941 жылы неміс басқыншылығынан кейін Кеңес Одағы одақтастар тарапына өткен кезде бұл одан да қиынға соқты, нәтижесінде партия бөлінді; протестанттар басымдығын құраған Солтүстік Ирландия Коммунистік партиясы жекеленді, ал Ирландия Республикасындағы партия қызметін тоқтатты және Ирландияның Еңбек партиясына қосылды (кейін шығарылып, Ирландия жұмысшылар лигасы құрылды). 20-шы ғасырдың бірінші жартысында Коммунистік партия ешқандай қолдауға ие бола алмады. Партия 1936-1939 жылдардағы Испания Азамат соғысында үкімет тарапынан күрескен ирландтық еріктілердің көп бөлігін ұйымдастырды, соның салдарынан қаза тапқан мүшелерді жоғалтты. Ирландия Коммунистік партиясы 1934 жылы Коммунистер, республикашылар, кәсіподақтар мен жалға берушілер ұйымдарын біріктірген Республикалық Конгрестің құрылуына қатысты. Кеңес Одағы Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін, Ирландия Республикасындағы Ирландия Коммунистік партиясы таратылды, оның мүшелеріне Еңбек партиясына жаппай қосылуға нұсқау берілді, осы процеске ең белгілісі Жим Ларкин жетекшілік етті. Партия 1948 жылы Ирландия жұмысшылар лигасы деген атпен қайта жанданды, ал 1962 жылы оның атауы Ирландия жұмысшылар партиясы болып өзгертілді. 1960 жылдардың ортасында АҚШ Мемлекеттік департаменті партия мүшелерінің саны шамамен 100-ге жуық деп бағалады.

1970 және 1980 жылдар

Ирландия Коммунистік партиясы 1970 жылы қайта құрылды. Тарихи тұрғыдан алғанда, партия халықаралық коммунизмнің, шабытты КСРО-дан алған бағытына жатты. 1960 жылдардың соңында IWP-нің бірқатар мүшелері (әсіресе Майкл О’Риордан) Дублин Тұрғын үй Қозғалысы Комитетінің жұмысына белсенді қатысты. IWP сондай-ақ Чехословакияға КСРО-ның басқыншылығын айыптады, бірақ О’Риордан бұл позицияға қарсы болды. 1970 жылдың наурыз айында CPNI/IWP біріккеннен кейін, жаңа Ирландия Коммунистік партиясы «Бірлік және социализм үшін» атты манифест жариялады, онда Ирландияның екі бөлігінде де солшыл үкіметтерді сайлау және, соңында, Біріккен Ирландияны құру жақталады. CPI-ден ерекше бөлініс – 1976 жылдары CPI-ден шыққан Ирландиялық Марксистік Қоғам еурокоммунистік тобы болды. IMS-ті Джо Диси (1922–2013), Сэм Нолан (1930), Пэдди Кармоди, Джордж Джефферс, Мик О’Райли (1946) және басқа да бұрынғы CPI мүшелері құрды. IMS марксистік феминизмді қолдады және Солтүстік Ирландияның «екі ұлт» теориясын қабылдамауды ашық білдірді. IMS мүшелерінің көпшілігі кейіннен Ирландия Еңбек партиясына қосылды, онда олар Лейборлық Солшылдардың құрылуында жетекші рөл атқарды. CPI Англо-Ирландия келісімін қатаң сынады, AIA «Бөліністі нығайтты және Ұлыбританияға Республиканың істеріне тікелей әсер етуге мүмкіндік берді» деп мәлімдеді. 1980 жылдары партия мүшелерінің саны Жұмысшы партиясының сайлаудағы сәттілігі кезінде айтарлықтай азайды, және бұл тенденция КСРО тарағаннан кейін де жалғасты. Партияның мақсаты – капиталистік жүйені жою және социализмді құру үшін ирланд халқының көпшілігінің қолдауын алу. Ол неолиберализмге және Еуропалық Одаққа белсенді түрде қарсы тұрады. Бұл кезеңдегі партия туралы естеліктерді Мик О’Райли, Хелена Шихан және Кевин МакМахон жазды.

2010 және 2020 жылдар

Партия 2014 жылғы жергілікті сайлауда екі үміткерді ұсынды, бірақ екеуі де сайланбады. CPI 2016 жылы Корк Солтүстік-Батыс сайлау округінен Dáil Éireann сайлауына бір үміткерді тікелей ұсынды. 2021 жылдың қаңтар айында Коннолли жастар қозғалысы CPI бағдарламасын қолдауын тоқтатты. Ақпан айында CPI бірнеше екіжақты (CPI CYM) мүшелері CPI бағдарламасын қолдауын тоқтату туралы шешім қабылдамас бұрын, CPI ішінде тәртіп бұзушылықтар мен фракциялық мінез-құлық көрсеткені үшін партиядан шығарылғанын мәлімдеді. 2021 жылдың 2 маусымында CPI қаладағы бұрынғы партия мүшелерінің әрекеттеріне байланысты бұрынғы Белфаст бөлімшесінен өзін алшақтатқанын мәлімдеді. Сондай-ақ, мәлімдемеде Белфаст бөлімшесін алмастыру үшін Үлкен Белфаст аймағында жаңа бөлімше құрылатыны және бөлімшенің әлеуметтік желідегі парақшалары мен "Бірлік" газеті бұрынғы Белфаст бөлімшесінің мүшелерінің бақылауында екені атап өтілді. 2022 жылдың ақпан айында Ресей Украинаға басып кіргеннен кейін партия дереу атысты тоқтатуды және "демилитаризацияланған, бейтарап Украинаны" құруға бағытталған саяси шешімді қабылдауды талап етті, бұл оқиғаны "империалистік соғыс" деп сипаттады. CPI Украина үкіметіне қарсы және 2014 жылғы Украина төңкерісін АҚШ қолдаған "төңкеріс" деп санайды. CPI соғысты "НАТО-ның кеңеюіне" балады, оның Ресейдің батыс және оңтүстік шекараларында "ірі әскер базаларын және жаппай қырып-жою қаруларын" құрғанын мәлімдеді. Ирландия қорғаныс күштері Украина әскерилерін миналарды жоюға оқытатыны туралы хабарланғаннан кейін CPI бұл әрекетті "Украинадағы соғысты күшейту және ұзарту үшін НАТО-ның ЕО стратегиясына ирландиялық саяси элитаның қатысуы" деп айыптады. Партия сондай-ақ Ирландияның банктерді құтқару жөніндегі референдум өткізуді жақтады. Ол сонымен қатар Еуропалық Одаққа және евро валютасына мүшеліктің қарсыласы болып қалады. Осы мақсатта CPI "Қаржыны жоққа шығару" науқанын ұйымдастырды. CPI Right2Water Ireland қозғалысында белсенді және судың меншігі мемлекетке емес, ирланд халқына тиесілі болуын қамтамасыз ету үшін конституциялық түзетуді талап етеді. Партия сонымен қатар Ирландиядағы соғысқа қарсы қозғалысты Бейбітшілік және бейтараптық альянсының бір бөлігі ретінде қолдады. CPI Кәсіподақтардың солшыл форумы, Пидар О'Доннеллдің социалистік-республикалық форумы, Қоғамдық тұрғын үйлер үшін науқан және CATU жалға алушылар одағы сияқты әртүрлі науқандық топтарда белсенді түрде қатысады. Партия бүкіл әлемдегі солшыл және империалистікке қарсы жобаларды қолдауымен танымал. Ол Куба, Венесуэла, Никарагуа, Боливия, Вьетнам және Қытай сияқты елдермен тұрақты байланыс және ынтымақтастық іс-шараларын жүзеге асырады. 2017 жылдың қарашасында Мемлекеттік кеңселер стандарты жөніндегі комиссия CPI-ден кейбір есептік мәлімдемелер алынғанын, бірақ есептік мәлімдемелер тексерілмегендіктен талаптарға сәйкес келмейтінін мәлімдеді. CPI қазынадан қаржы алмағандықтан мемлекеттік аудитті тағайындаудан бас тартты.