Кіріспе
Құдай тіршілікті біртіндеп жаратты деген сенім. Прогрессивті креационизм (салыстыру үшін қараңыз, интеллектуалды дизайн) – Құдайдың жүздеген миллион жылдар бойы жаңа тіршілік нысандарын біртіндеп жаратты деген діни сенім. Ескі Жер креационизмінің бір түрі ретінде, ол Жердің жасына қатысты геологиялық және космологиялық қалыпты есептеулерді, сондай-ақ өз жағдайын құру үшін микроэволюция сияқты биологияның кейбір принциптерін және археологияны қабылдайды. Осы көзқарас бойынша, жаратылыс миллиондаған жылдарға созылған кезеңдерде өсімдіктер мен жануарлардың барлық "түрлері" бірден пайда болатын жылдам серпілістер арқылы жүрді. Бұл серпілістерден кейін жаңа келгендерге бейімделу үшін тұрақтандыру немесе тепе-теңдік кезеңдері келеді. Бұл серпілістер – Құдайдың құдайлық араласу арқылы жаңа организмдерді жаратуының мысалдары. Археологиялық деректерге сәйкес, прогрессивті креационизм "түрлер ата-бабаларының бірте-бірте өзгеруі арқылы біртіндеп пайда болмайды, керісінше, бірден және "толыққанды" күйде пайда болады" деп санайды. Бұл көзқарас макроэволюцияны биологиялық тұрғыдан негіссіз деп, оның палеонтологиялық деректермен дәлелденбегенін, сондай-ақ барлық тіршіліктің соңғы ортақ ата-тектен шыққандығы туралы ұғымды да қабылдамайды. Осылайша, макроэволюцияның дәлелдері жалған деп есептеледі, бірақ микроэволюция – генетикалық параметр ретінде қабылданады, ол Жаратушының тіршілік ортасына бейімделу және тірі қалу үшін генетиканың құрамына енгізгені. Көбінесе, оның жақтастары оны түбегейлі креационизм мен теистік эволюция арасындағы орталық позиция деп қарастырады.
Progressive creationism (see for comparison intelligent design) is the religious belief that God created new forms of life gradually over a period of hundreds of millions of years. As a form of old Earth creationism, it accepts mainstream geological and cosmological estimates for the age of the Earth, some tenets of biology such as microevolution as well as archaeology to make its case. In this view creation occurred in rapid bursts in which all "kinds" of plants and animals appear in stages lasting millions of years. The bursts are followed by periods of stasis or equilibrium to accommodate new arrivals. These bursts represent instances of God creating new types of organisms by divine intervention. As viewed from the archaeological record, progressive creationism holds that "species do not gradually appear by the steady transformation of its ancestors; [but] appear all at once and "fully formed." The view rejects macroevolution, claiming it is biologically untenable and not supported by the fossil record, as well as rejects the concept of universal descent from a last universal common ancestor. Thus the evidence for macroevolution is claimed to be false, but microevolution is accepted as a genetic parameter designed by the Creator into the fabric of genetics to allow for environmental adaptations and survival. Generally, it is viewed by proponents as a middle ground between literal creationism and theistic evolution.
Тарихи дамуы
XVIII ғасырдың соңында француз анатомы Жорж Кювье апаттардың нәтижесінде бірінен соң бірі жаратылған жаратылыстардың тізбегі болды деген пікірді ұсынды. Кювье Құдайдың су тасқыны сияқты аймақтық апаттар арқылы бұрынғы жаратылыстарды жойғанын және кейіннен аймақты жаңа түрлермен қайта толтырғанын сенді. Француз натуралисі Алсид д’Орбиньи де ұқсас идеяларды ұстанды; ол геологиялық уақыт шкаласындағы әртүрлі кезеңдерді жеке жаратылыс оқиғаларымен байланыстырды. Ол кезде бұл идеялар қатал христиандардың арасында кең таралған жоқ. Бірінен соң бірі жаратылған жаратылыстар теориясын қорғай отырып, француз геологы Марсель де Серр (1783–1862) уақыт өте келе жаңа жаратылыстардың толығырақ жетіліп, жетілетінін айтты. Мыңдаған жылдар бойында жаңа түрлерді құдайлық жаратудың тізбегі болды, ол адамзаттың болашақта келуіне әлемді дайындауға қызмет етті деген идея 19-ғасырдың басында Уильям Бакланд сияқты англикан геологтарының арасында танымал болды; олар оны қазба жәдітеліктердегі фауналық тізбектің үлгілерін түсіндіру ретінде ұсынды, бұл жер бетінде өмір сүрген организмдердің түрлері уақыт өте келе өзгергенін көрсетті. Бакланд бұл идеяны өзінің «Геология және минералогия табиғи теологиямен қарастырылған» (1836) кітабында егжей-тегжейлі түсіндірді, ол сегіз Бриджуотер трактаттарының бірі болды. Бакланд бұл идеяны Дарвинге дейінгі түрлердің өзгеруі туралы теорияларға қарсы тұру үшін ұсынды. Шотланд геологы және евангелист христиан Хью Миллер де Құдайдың араласуымен туған көптеген жеке жаратылыс оқиғаларын дәлелдеді және өзінің идеяларын «Тастардың куәлігі» кітабында түсіндірді; немесе геологияның табиғи және ашылған екі теологияға қатыстылығы (1857). Луи Агассиз, швейцариялық-американдық натуралист, жеке құдайлық жаратылыстарды қолдады. Ол өз еңбегінде әртүрлі геологиялық дәуірлердегі ұқсас түрлердің таралуының ұқсастығын атап өтті; бұл құбылыс көші-қонның нәтижесі емес. Агассиз бір түрдің балықтары қалай бір-бірінен алыс, бір-біріне қосылмайтын көлдерде өмір сүретінін сұрады. Ол олардың екі жерде де жаратылғанын айтты. Агассиздің пікірінше, тіршілік иелерінің қоршаған ортаға бейімделуі ақылды жоспардың куәсі болды. Зерттеулерінен алынған қорытындылар оны жануарлар қай аймақта табылса да, сол жерде жаратылғанына жеткізді: «жануарлар табиғаты бойынша олар қайда болса, сол жерде туған». Кейіннен ол бұл идеяны адамдарға да қатыстырды; ол әртүрлі нәсілдер бөлек жаратылғанын жазды. Бұл оның полигенезизм теориясы ретінде танылды.
Жаңғыру
Америка ғылыми қауымдастығы (АСА) 1940-шы жылдардың басында ортодоксал христиан ғалымдарының ұйымы ретінде құрылды. Оның алғашқы басшылығы Киелі кітаптың әдеби мағынасын қатаң ұстануға және эволюцияға қарсы болуға бағытталғанмен, Джордж МакКреди Прайс (жас Жер креационизмі) және Гарри Риммер (аралық креационизм) тарапынан ұсынылған креационисттік теорияларды қабылдамады. Көп ұзамай ол теистік эволюция бағытына қарқынды түрде бет бұрды, ал кейбір мүшелері "прогрессивті креационизм" деп аталатын, модернизмнен шалқап ауған көзқараспен тоқтап қалды. Бұл тұжырымдама 1930 жылдары Уитон колледжінің түлегі Рассел Л. Микстер тарапынан жасалған. 1954 жылы баптист теологы және христиан апологы Бернард Рамм (АСА-ның ішкі шеңберінің өкілі) "Ғылым мен Киелі жазбаларға христиандық көзқарас" атты еңбегін жазды, ол жас Жер, жалқы топан су және адамзаттың соңғы кезде пайда болуының қажеттілігін жойған прогрессивті креационизмді қолдады.
Қазіргі заманғы прогрессивті креационизм
Жас Жер креационисттерінен өзгеше, прогрессивті креационисттер өсімдіктер мен жануарлардың уақыт өте келе біртіндеп пайда болғандығын көрсететін геологиялық тізімді қабылдайды. Олардың көзқарасына сәйкес, ол Құдайдың тіршілік иелерінің түрлерін ретті түрде жаратуын дәл бейнелейді – қарапайым, бір жасушалы организмдерден бастап күрделі көп жасушалы организмдерге және қазіргі күнге дейін. Дегенмен, олар осы түрлердің бір-бірінен эволюциялап дамығандығы туралы ғылыми консенсусты қабылдамайды және түрлердің генетикалық шектеулі екеніне, яғни бір түрдің екінші түрге айналуы мүмкін емес екеніне сенеді. Прогрессивті жаратылыс теориясының қолдаушыларының қатарында астроном және дін қорғаушы Хью Росс бар, оның "Reasons To Believe" ұйымы Жердің ғылыми тұрғыдан анықталған жасын қабылдаса да, дарвиндік эволюцияны жоққа шығаруға тырысады.
Жаратылыс кітабын түсіндіру
Бернард Рамм (П. Ж. Уайзман) "жаратылыс алты күнде орын алған жоқ, ал алты күнде [бейнеленген] ашылды" деген пікірді қабылдады, құдай жаңа "тамыр түрлерін" жарату үшін белгілі бір уақыттарда араласып, содан кейін олар "таралып" кетті. Бұл көмір сияқты геологиялық құрылымдардың табиғи жолмен қалыптасуына мүмкіндік берді, осылайша олар "табиғаттың жасанды түрде енгізілгені емес, табиғи өнім сияқты көрінуі мүмкін", адамзат жаратылғанға дейін. Прогрессивті жаратылысшы және астрофизик Хью Росс Жаратылыс кітабының 1 және 2 тарауларын сөздерінше аударады және "Жазбалар Жазбаларды түсіндіреді" принципін қолданады, осылайша жаратылыс туралы айтылған мәтіматтың контекстін түсіндіреді. Осы принципті пайдалана отырып, прогрессивті жаратылысшы Алан Хейвард Еврейлерге 4-ке сілтеме жасайды, онда жаратылыс оқиғасының аясында жаратылыстың жетінші күнінің үздіксіздігі талқыланады. Росс осы ұзақ жетінші күнді түбегейлі түсінуді Жаратылыс кітабымен байланыстырады, онда ол еврейше "йом" сөзінің бірнеше аударма мүмкіндіктерін, 24 сағаттан бастап жылға, уақытқа, дәуірге немесе мәңгілікке дейін аударуға болатынын айтады. Росс Жаратылыс кітабының әрбір "күнінің" соңында, жетінші "күнді" қоспағанда, "кеш болды, содан кейін таң болды" деген тіркес әр оқиғаның аяқталуын көрсетеді деп мәлімдейді. Бұл тіркестің жетінші күні болмауы Еврейлерге 4-тегі үздіксіз жетінші күннің сөздерінше аудармасына сәйкес келеді. Теологиялық тұрғыдан алғанда, Роберт Ньюман осы ұзақ Жаратылыс күндерінің моделімен байланысты мәселені қарастырады, себебі ол Адамның күнәсінен бұрын өсімдіктер мен жануарлардың өлімін көрсетеді, бұл көптеген Жас Жер жаратылысшылары үшін Киелі кітапқа қайшы келеді. Ескі Жер жаратылысшылары Адамның күнәсінен туындаған өлімді, адамның өзіне қатысты рухани өлім деп түсіндіреді. Прогрессивті жаратылысшылықтың тағы бір мәселесі – ғылымды Киелі кітаптан жоғары қоймау және керісінше, осы келісіммен екі мектепті де ренжітуге тырысудан туындаған модельдің күрделілігі. Алайда, прогрессивті жаратылысшылар ғылым мен Киелі кітап бір-біріне қайшы келмейді, керісінше бір-бірін қолдайды деп мәлімдейді.