Бұлғария Орталық Банкі (BNB): тарихы, қызметтері, валюта бақылауы, мемлекеттік резервтерді сақтау және монета қадаушысы. Экономикалық тұрақтылықты қамтамасыз етеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Болгарияның Ұлттық банкі
Central bank of Bulgaria
Софияда орналасқан банк 1879 жылы құрылған. Бұл әлемде үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан 13-ші ең көне Ұлттық банк. Банк Болгария экономикасында маңызды рөл атқарады. Елдегі барлық банкноттар мен монеталарды шығаруға жауапты тәуелсіз мекеме ретінде, Ұлттық банкке үкіметтің валюталық резервтерін сақтау міндеті жүктелген. Ол сондай-ақ Болгария монета зауытының жалғыз иесі болып табылады. 2007 жылдың 1 қазанынан бастап ол Еуропалық Орталық банктер жүйесінің мүшесі. Ұлттық банк басшысы Еуропалық Орталық Банктің Бас ассамблеясының мүшесі болып табылады.
Headquartered in Sofia, the bank was established in 1879. It is the 13th oldest continuously existing central bank in the world. The bank has a key role in the Bulgarian economy. An independent institution responsible for issuing all banknotes and coins in the country, BNB is tasked with safekeeping the government's currency reserves. It is also the sole owner of the Bulgarian Mint. Since 1 October 2007, it has been a member of the European System of Central Banks. The governor of the BNB is a member of the General Assembly of the European Central Bank.
Құрылуы мен алғашқы дамуы
1879 жылғы 25 қаңтарда Болгариядағы Ресей императорлық комиссары, князь Александр Дондуков Корсаков Болгария Ұлттық Банкінің Жарғысын бекітті. 1879 жылғы 4 сәуірде BNB-нің бірінші губернаторы тағайындалды, 23 мамырда Банк ресми түрде ашылды, ал 6 маусымда ол алғашқы банктік операциясын жүргізді. 1880 жылы князьдікте монета соғу құқығы туралы заң қабылданды, ол Болгарияның ұлттық валютасы – левті орнатып, енгізді. Келесі жылы Болгария 2, 5 және 10 стотинкадан тұратын алғашқы монеталарын шығарды. Бастапқыда BNB мемлекеттік меншіктегі орталық банк болды, ол Қаржы министрінің бақылауында болды, мемлекеттік бюджетті және Үкіметтің ақша айналымын қамтамасыз етті, сондай-ақ коммерциялық банкке тән банктік операцияларды жүргізді, бірақ банкноттарды басып шығаруға немесе айналысқа енгізуге құқығы болмады. 1885 жылы қабылданған BNB-ді құру туралы заң мен жаңа Жарғы Банкті қайта ұйымдастырып, банкноттар шығару монополиясын берді. Осы жылдың соңында Банк алғашқы болгар банкноттарын шығарды.
On 25 January 1879, the Russian Imperial Commissar in Bulgaria, Knyaz Alexander Dondukov Korsakov, approved the Charter of the Bulgarian National Bank. On 4 April 1879, the first BNB Governor was appointed, on 23 May the Bank was officially opened, and on 6 June it carried out its first banking operation. The Law on the right to mint coins in the Principality was passed in 1880, and it instituted the Bulgarian national currency, the Lev. The following year, Bulgaria minted its first coins of 2, 5 and 10 stotinki. Initially, the BNB was a state owned central bank, subject to the oversight of the Minister of Finance, which serviced the state budget and the cash activities of the Government and carried out banking transactions typical of a commercial bank, without having the right to print or introduce banknotes into circulation. The Law on the foundation of the BNB and the new Charter, both passed in 1885, reorganised the Bank, granting it monopoly of note issue. Later in the same year, the Bank issued the first Bulgarian banknotes.
Соғыс кезеңі (1912-1918 жж.) және соңынан
Балқан соғысының басталуына дейін (1912), BNB эмиссиялық банк ретінде көп тәжірибе жинап, тәуелсіздігін нығайтты. Болгариядағы несие берудің басты орталығы болғаннан бөлек, ол ақша жүйесін реттеушіге айналды, шетелдік монеталардың айналысын қадағалады және 19 ғасырдың соңындағы Болгариядағы ауыр ақша дағдарысымен, сондай-ақ 20 ғасырдың басындағы еуропалық ақша дағдарысының салдарымен күресті. Соғыстар кезінде (1912–1918 жж.) BNB үкіметке шексіз несие беруге және банкноттарды басып шығаруды, сондай-ақ айналыстағы банкноттардың көлемін ұлғайтуға мәжбүр болды. Болгария леві соғыстан әлсіреп, құнсызданып шықты, ал содан кейінгі он жыл бойы Банк оның құнын қайта қалпына келтіруге күш салды.
By the outbreak of the Balkan War (1912), the BNB gained much experience as a bank of issue and strengthened its independence. Apart from being the major lending centre in Bulgaria, it became the regulator of the monetary system, clearing the cash circulation of foreign coins and coping with the serious money crisis in Bulgaria in the late 19th century and with the consequences of the European money crisis in the early years of the 20th century. During the wars (1912–1918) the BNB was forced to almost limitlessly lend to the Government and increase the note issue and the amount of notes in circulation. The Bulgarian Lev came out of the wars strongly depreciated, and during the decade afterwards the Bank made efforts to restore its value.
Соғыс аралығындағы тұрақтандыру және Екінші дүниежүзілік соғыс
1928 жылы Болгарияға Ұлттар Лигасының Экономикалық және қаржы ұйымы үйлестірген ірі "Тұрақтандыру қарызы" берілді. Бұл левті тұрақтандыруға, Ұлттық банктың (БНБ) капиталын күшейтуге және Банктің алдындағы үкіметтік қарызды өтеуге бағытталған. Осы мақсатта екі жаңа заң қабылданды: БНБ туралы заң, ол Банктің институционалдық жағынан маңызды өзгерістер енгізді (ол осы типтегі банктерге тән емес қызметтерден босатылған, нағыз эмиссиялық орталық банкке айналды), және левті тұрақтандыру және монета айналымы туралы заң, ол Болгарияда алтын стандартын орнатты, онда 92 лев 1 грамм таза алтынға тең болды. Бұл шаралардың бәрі Ұлы депрессия жылдарында (1929–1933 жж.) Банктің қызметін қолдады. 1930 жылдардың ортасынан бастап Болгария 1941 жылы Екінші дүниежүзілік соғысқа кіргенге дейін БНБ қайта өркендеді. Осы кезеңде Банктің қазіргі күнге дейін орналасқан ғимараты салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде БНБ үкіметке қайта қарыз беруге және левтің құнсыздануымен күресуге мәжбүр болды.
In 1928, Bulgaria was granted a large "Stabilisation Loan" coordinated by the Economic and Financial Organization of the League of Nations. This was intended to stabilise the Lev, to reinforce the capital stock of the BNB, and to liquidate the Government's debt to the Bank. Two new laws were passed for the same purpose – the Law on the BNB, which made the most profound institutional changes to the Bank (it became a real central bank of issue free of any activities untypical of this type of bank), and the Law on the stabilisation of the Lev and on coinage, which established a gold standard in Bulgaria whereby 92 Leva equalled 1 gram of pure gold. All these steps supported the Bank's business during the years of the Great Depression (1929–1933). From the mid 1930s till Bulgaria entered the Second World War in 1941 the BNB went through a revival. At that time the building of the Bank was constructed, which houses it to the present day. During the Second World War, the BNB was compelled again to lend to the Government and deal with the depreciation of the Lev.
Коммунистік дәуір
1947 жылғы банктер туралы заң радикалды реформа жүргізді: жеке банктер ұлттандырылды және банк жүйесі совет үлгісінде қайта құрылды, осылайша 1980 жылдардың соңына дейін жұмыс істеді. BNB жаңа құрылған аса орталықтандырылған жоспарлы экономикаға барлық қаржылық қызметтерді көрсетуге міндеттелді. Банк те Министрлер Кеңесі мен Қаржы министріне тікелей бағынышты болып, Үкіметке және экономикаға тікелей кредит беруге міндетті болды. 1952 жылы Болгария монета ательесі құрылды және ол айналымдық және мерекелік монеталар қадалай бастады.
The 1947 Law on Banks carried out a drastic reform: private banks were nationalised and the banking system was transformed on the Soviet model and thus operated until the late 1980s. The BNB was entrusted to provide all financial services to the newly created overcentralised planned economy. The Bank too was obliged to directly lend to the Government and the economy, being directly subordinated to the Council of Ministers and the Minister of Finance. In 1952 the Bulgarian Mint was set up and it started minting circulation and commemorative coins.
1990 жылдан бастап
Болгарияның банктік жүйесінің нарықтық экономика принциптеріне және БҰБ-ның тәуелсіз орталық банк принциптеріне оралуы 1991 жылы екі негізгі заң күшіне енген кезде ғана мүмкін болды: коммерциялық банктердің құқықтық негізін қайта жаңартып келтірген Сауда заңы және Банктің тәуелсіздігін қалпына келтіріп, банктерді бақылау жауапкершілігін берген БҰБ туралы жаңа заң. 1997 жылы бұрынғы заңның орнына жаңа заң келді. Ол ақша жүйесін қайта ұйымдастырды, ал 1 шілдеден бастап валюта тақтасы жүйесі енгізілді. Бастапқыда болгар леві неміс маркасына, ал 1999 жылдан бастап – 1 евроға 1,95583 лев шамасында евроға бекітілді. Кейін сол жылы болгар леві қайта номиналдалды. 1998 жылы БҰБ баспаханасы ашылып, өте жоғары деңгейдегі қауіпсіздікпен банкноттар мен облигациялар шығара бастады. 2005 жылы БҰБ туралы заңға түзетулер енгізілді, ол БҰБ-ның институционалдық, функционалдық, қаржылық және жеке тәуелсіздігін қамтамасыз етті, Банктің басты мақсатын өзгертті және орталық банкке мемлекеттік мекемелерді қаржыландыруға тыйым салды. 2007 жылдың 1 қаңтарында Болгария Еуропалық Одаққа қосылды, содан бері БҰБ Еуропалық орталық банктер жүйесінің мүшесі болып табылады.
The return of the Bulgarian banking system to the market economy principles and of the BNB to the independent central bank principles became possible only in 1991 when two basic laws came into effect – the Commerce Law, which brought back the legal foundations of commercial banking, and the new Law on the BNB, which restored the Bank's autonomy and gave it the responsibility for supervising banks. In 1997 another Law on the BNB superseded the previous one; it reorganised the monetary system, and from 1 July a currency board arrangement was put in place. At first the Bulgarian Lev was pegged to the Deutsche Mark, and from 1999 – to the Euro, at the rate of 1.95583 Leva for 1 Euro. Later in the same year the Bulgarian Lev was re denominated. In 1998, the BNB Printing Works was opened for business and it began the production of banknotes and bonds with a very high level of security. In 2005, amendments were made to the Law on the BNB, which ensured the institutional, functional, financial and personal independence of the BNB, changed the core purpose of the Bank, and expressly prohibited the central bank from providing funding to public institutions. On 1 January 2007, Bulgaria joined the European Union, and ever since the BNB has been a member of the European System of Central Banks.
Бас кеңсе ғимараты
Болгария Ұлттық Банкінің Софиядағы бас кеңсесі орталық Баттенберг алаңында орналасқан. Қазіргі ғимарат белгілі сәулетшілер Иван Васильев пен Димитар Цоловқа тапсырылып, 1934-1939 жылдар аралығында сол кездегі әшекейсіз неоклассикалық стильде салынған. Оның ауданы 3700 м² және төрт қабат жер үстінде, үш қабат жер астында орналасқан. Ішкі кеңістігін Иван Пенков пен Дечко Узунов жасаған.
The Bulgarian National Bank's headquarters in Sofia are located on the central Battenberg Square. The current edifice was commissioned to renowned architects Ivan Vasilyov and Dimitar Tsolov and built between 1934 and 1939 in the non decorative Neoclassical style of the time. It spreads over an area of 3,700 m2 and has four overground and three underground storeys. Its interior is the work of Ivan Penkov and Dechko Uzunov.