Кіріспе
1861 жылдан кейінгі патшалық Ресейдегі ауыл шаруашылығы кооперативтері мен ауыл үкіметтері. Община (сөзбе-сөз "коммуна") немесе мир (мир, сөзбе-сөз "қоғам", басқа мағыналардың қатарында), немесе selskoye obshchestvo (сельское общество, сөзбе-сөз "ауылдық қоғамдастық", 19 және 20 ғасырларда ресми термин; sil'ske tovarystvo, сільське товариство, сөзбе-сөз "ауылдық қоғамдастық") – Ресей империясында жеке шаруа қожалықтарына немесе хуторларға қарама-қарсы ауыл шаруаларының қауымдастықтары еді. Бұл термин общы (общий, сөзбе-сөз "жалпы") сөзінен туындаған. Мир – бұрынғы крепостной шаруалар немесе мемлекеттік шаруалар және олардың ұрпақтарынан құралған қауымдастық, көбінесе бір ауылда қоныстанған, бірақ кейде бір ауылда бірнеше мир болса, ал керісінше, бірнеше ауыл бір мирге біріктірілуі мүмкін еді. Жерге меншік құқығы жеке шаруаға емес, мирге тиесілі болды. Мир мүшелері біркелкі негізде әрбір мүшесі жеке өңдейтін шаруашылықты алуға құқылы болды. Мирдің келісімінсіз шаруашылықты сатуға немесе мұра қалдыруға болмайды. Ортақ меншік құқығының нәтижесінде мир жерді уақыт өте келе құрамына кіретін шаруашылықтар арасында қайта бөлуге құқылы болды. Мир негізінен шаруашылықпен, емес жеке адаммен айналысты. Шаруаның шаруашылыққа құқығы болды, бірақ ол нақты бір шаруашылыққа ие бола алмады және оны еркін түрде иелене алмады. Ресей шаруаларының басым көпшілігі жерлерін мир қауымдастығының коммуналдық меншігінде ұстады, ол ауыл үкіметі және кооператив ретінде әрекет етті. Егістік жерлер топырақтың сапасы мен ауылдан алыс-жақындығына қарай бөлімдерге бөлінді. Әрбір шаруашылықтағы ересектердің санына байланысты әр бөлімнен бір немесе бірнеше жолақ алуға құқығы болды. Бұл бөлудің мақсаты әлеуметтік теңдік емес (әркімге қажеттілігіне қарай), бірақ практикалық – әрбір адам салықтарын төлеуі керек болды. Жерді тең бөлуді қамтамасыз ету үшін жолақтар халық санағы негізінде мерзімік түрде қайта бөлінетін. Мемлекет осы процесті қолдады, себебі шаруашылықтардың салық төлеу қабілетіне мүдделі болды.
Obshchina (, literally "commune") or mir (мир, literally "society", among other meanings), or selskoye obshchestvo (сельское общество, literally "rural community", official term in the 19th and 20th century; sil's'ke tovarystvo, сільське товариство, literally "rural community"), were peasant village communities as opposed to individual farmsteads, or khutors, in Imperial Russia. The term derives from the word obshchiy (общий, literally "common"). The mir was a community consisting of former serfs, or state peasants and their descendants, settled as a rule in a single village, although sometimes a village included more than one mir and, conversely, several villages were sometimes combined in a single mir. The title of the land was vested in the mir and not in the individual peasant. Members of the mir had the right to the allotment, on some uniform basis, of a holding that each member cultivated separately. A holding could not be sold or bequeathed without the consent of the mir. As a consequence of its collective tenure, the mir had the power to repartition the land from time to time among its constituent households. The mir dealt primarily with the household and not with the individual. The peasant had a right to a holding but not to a particular holding, and he could not dispose of it freely. The vast majority of Russian peasants held their land in communal ownership within a mir community which acted as a village government and a cooperative. Arable land was divided in sections based on soil quality and distance from the village. Each household had the right to claim one or more strips from each section depending on the number of adults in the household. The purpose of this allocation was not so much social (to each according to his needs) as it was practical (that each person pay his taxes). Strips were periodically re allocated on the basis of a census to ensure equitable share of the land. This was enforced by the state which had an interest in the ability of households to pay their taxes.
Тарих
Община ұғымы Ежелгі Ресейде маңызды рөл атқарды және оның тамыры славян қауымдастықтарында жатыр. Ресейдің ауылдық қауымдастығының егжей-тегжейлі статистикалық сипаттамасын Александр Иванович Чупров берді. Мирдің жерге және жер пайдалану құқығына негізделген қауымдық меншігі крепостнойлықтан бұрын пайда болды, азаттықтан және орыс революциясынан өтті. 1861 жылы крепостнойлық жойылғанға дейін мирда крепостнойлар немесе еркін шаруалар болуы мүмкін еді. Бірінші жағдайда, крепостнойлардың пайдалануына арналған жерлер иеленуші тарапынан мирға бөлу үшін берілді. 1861 жылы крепостнойлар азат болғаннан кейін де шаруалар күнделікті жұмыстарында общинаға тәуелді болды, ал ауыл деңгейінде (мир) қауымның толық жиналысы (сход) басқарды. Оның міндеттеріне ортақ жер мен орманды (болған жағдайда) бақылау және қайта бөлу, әскери қызметке шақыру және ұсақ қылмыстар үшін жазалау кірді. Община өз мүшелері төлемеген салықтарға да жауапкершілік тартты. Мұндай ортақ жауапкершілік "круговая порука" (өзара кепілдік) деп аталды, бірақ бұл сөздің нақты мағынасы уақыт өте келе өзгерді және қазір орыс тілінде өзара жабудың теріс мағынасын білдіреді. 1905 жылы Балтық провинцияларында үлестіруші иелік болған жоқ, бірақ ол батыс және оңтүстік-батыс (яғни украиндық) шаруалардың төрттен бірі, далалық шаруалардың үштен екісі және басқа жерлерде 96,9% қолданды. Бұл институт Столыпин аграрлық реформаларымен (1906–1914 жж.) әлсіретілді. Алайда, бұл реформалар Ресейдегі шаруалар өмірінің құрылымына маңызды өзгерістер енгізе алмады.
Құрылымы
Общинадағы шаруалардың өндіріс құрылымын ұйымдастыруы, ондағы әлеуметтік құрылымның басты себебі болып табылады. Жеке шаруа, отбасы және қауым арасындағы қарым-қатынас, ерекше әлеуметтік құрылымға алып келеді, ол қауым мүшелері арасында тәуекелдерді бөлісу үшін туыстық одақтар құрумен сипатталады. Общинада одақтар негізінен неке және тектік байланыстар арқылы жасалған. Жерді қайта бөлуді басқару үшін, әдетте, үйдің ең үлкен мүшелері мир құрады. Отбасылар, салықтарды әділ ету және өзара көмекке сенім арту қағидаларына негізделген қауымдастық құру үшін бірікті. Джован Э. Хоу былай деп жазады: «Осылайша құрылған экономикалық қатынастар, негізінен, үлестірушілік сипатта болады: өнімдер мен еңбектің түрлі айырбастаулары арқылы, жаңа құрылған отбасының жеткіліксіз еңбек күші немесе оның одақтастарына қатысты әділ емес жағдайға түсіретін күйреу сияқты уақытша теңгерімсіздіктер теңестіріледі». Бұған қоса, одақ жүйесінде қалдық коммуналдық құқықтар болды, олар тапшылық кезінде алмасуды қамтамасыз етті, сондай-ақ белгілі бір үлестіру айырбастауларын жүзеге асырды. Аталған одақтармен анықталған құрылым мен тәуекелді бөлісу шаралары, кестелену және уақытты рәсімдеу арқылы реттелді. Хоу былай деп жазады: «Орыс шаруаларының дәстүрлі күнтізбесі күнделікті өмірге нұсқау болды. Күнтізбе күндеріне берілген атаулар, олар топтастырылған күнтізбелік кезеңдер, апта күні және олармен байланысты айтылған сөздер, қандай жұмыстарды қашан жасау керектігі, сондай-ақ қашан жұмыс істемеу керектігі, рәсімдік амалдарды қашан орындау керектігі және міндетті мерекелерге қашан қатысу керектігі туралы ақпаратты кодтады». Шаруалар (яғни, Ресей халқының үштен екі бөлігін құрайтын) ерекше топты құрады, олар әдеттегі заңнан көп жағдайда босатылып, жергілікті әдет-ғұрыптарға сәйкес басқарылды. Мирдің өзі, оның әдет-ғұрыптарымен, көне заманнан бері келе жатыр, бірақ 1861 жылғы серфтерді босату кезінде ғана ауылдық қауым жер иеленуші дворяндардың билігінен алынып, өзін-өзі басқару құқығына ие болды. Мир жиналысы ауылдың барлық шаруа үй шаруаларынан тұрады. Олар ауыл ақсақалын (староста) және салық жинаушыны сайлайды, ол 1906 жылғы қазан айындағы жарлыққа дейін, коммунаға салынған салықтарды жеке тұлғалар арасында бөлуге жауапты болды, ол коммуналық жауапкершілікті жойды. Бірнеше мирлер бір волостқа біріктіріледі, оның құрамында мирлерден сайланған делегаттардан тұратын жиналыс болады. Мирлерді банкроттықтан қорғау үшін отбасыларды олардың үйлерінен немесе шаруашылыққа қажетті құрал-жабдықтардан айыруға болмайды; сондай-ақ, мирлерді олардың жерінен айыруға болмайды.