Кіріспе

Интеллектуалды қабілеттері шектеулі адамдар үшін спорт жарыстары.

Арнайы Олимпиаданың Дүниежүзілік ойындары, сондай-ақ Арнайы Олимпиада деп те аталады, бұл IOC мойындаған Арнайы Олимпиада ұйымы ұйымдастыратын, интеллектуалды қабілеттері шектеулі қатысушыларға арналған халықаралық спорттық іс-шара.

Негізгі қағидалар

Жергілікті Арнайы Олимпиада ойындары мен жарыстары әлем бойынша күн сайын өткізілсе де, Дүниежүзілік ойындар – бұл маңызды шаралар. Мақсаты – зиякерлік мүмкіндігі шектеулі адамдардың дағдылары мен жетістіктерін бүкіл әлемге таныту. Дүниежүзілік ойындарда мыңдаған спортшы қатысатын бір аптадан астам жарыстар өтеді. Ойындар туралы БАҚ арқылы зиякерлік мүмкіндігі шектеулі балалар мен ересектердің тағдырлары мен жетістіктері әлемдегі миллиондаған адамға жеткізіледі. Арнайы Олимпиада спортшылары 32 түрлі олимпиадалық жазғы немесе қысқы спорт түрлерінде өнер көрсете алады. Спортшылар – зиякерлік мүмкіндігі шектеулі ересектер мен балалар, олар қабілетті, әлемдік деңгейдегі бәсекелестерден бастап, орташа спортшыларға дейін, тіпті физикалық мүмкіндігі шектеулі адамдарды да қамтиды. Арнайы Олимпиада жарыстарында спортшылардың қабілеттері мен жасына сәйкес топтастырылуы – бұл негізгі қағида. Бұл "топқа бөлу" процесі жарыстарды әділ, тартысты және спортшылар мен жанкүйерлер үшін қызықты етуге бағытталған.

Тарих

Бірінші Халықаралық арнайы Олимпиада жазғы ойындары 1968 жылы АҚШ-тың Иллинойс штатының Чикаго қаласында, ал алғашқы Халықаралық арнайы Олимпиада қысқы ойындары 1977 жылы ақпанда АҚШ-тың Колорадо штатының Стимбоут-Спрингс қаласында өтті. 1991 жылы атау ресми түрде Халықаралық арнайы Олимпиада жазғы/қысқы ойындарынан Арнайы Олимпиаданың әлемдік жазғы/қысқы ойындарына өзгертілді. 1999 жылғы Әлемдік жазғы арнайы Олимпиада ойындары жеке компаниялардан қаржының жартысынан астамын алды. Олимпиада тарихшысы Боб Барни "миллиондаған қаржы салған компаниялар іс-шара қалай өткізілетініне қатысуды қалайды", - деп мәлімдеді, бірақ "ойынды көрермендердің көптеп тамашалауына мүмкіндік беретінін" жақсы деп санады. 2011 жылы 25 маусым мен 4 шілде аралығында Грекияның Афина қаласында 170 елден ақыл-ой жетіспеушілігі бар 6000 спортшы қатысқан Әлемдік жазғы арнайы Олимпиада ойындары өтті. 2015 жылғы Әлемдік жазғы арнайы Олимпиада ойындары 1999 жылы Солтүстік Каролина штатының Рали қаласында өткен жазғы ойындардан кейін 16 жыл ішінде АҚШ-та өткен алғашқы Арнайы Олимпиаданың Әлемдік жазғы ойындары болды. 2017 жылы Арнайы Олимпиаданың қысқы әлем ойындары Австрияның Грац және Шладминг қалаларында өтті. Бұл қайта оралудың белгісі болды: 1993 жылы Австрияның Зальцбург және Шладминг қалаларында бесінші Арнайы Олимпиаданың қысқы әлем ойындары өткізілген. Бұл АҚШ-тан тыс жерде өткен алғашқы Арнайы Олимпиаданың әлем ойындары еді. 2017 жылғы Әлемдік қысқы ойындар 2017 жылдың 14-25 наурызында өтті. Қазан қаласында 2023 жылдың 23-29 қаңтарында қысқы Арнайы Олимпиада ойындары өтеді деп жоспарланған. Бастапқыда Швецияның Аре және Остерсунд қалаларында өткізілуі тиіс еді, бірақ Швеция үкіметі қаржылық қиындықтарға байланысты 2019 жылдың желтоқсанында құқығын бас тартты. COVID-19 инфекциясының өршуіне байланысты іс-шара 2023 жылдың қаңтарына кейінге жылдырылды. Ресейдің Украинаға басып кіргенінен кейін, логистикалық және қауіпсіздік мәселелеріне байланысты іс-шара тоқтатылды. Жақында өткен Әлемдік жазғы арнайы Олимпиада ойындары 2023 жылдың 17-25 маусымында Германияның Берлин қаласында өтті. Бұл Германияда өткен алғашқы Арнайы Олимпиаданың әлем ойындары болды. Жарыстар 24 спорт түрінен өтті. Чилидің Сантьяго қаласы келесі жазғы Әлемдік ойындарды 2027 жылы қабылдайды. Бұл Арнайы Олимпиаданың Оңтүстік жарты шарда алғаш рет өткізілуі. Сондай-ақ, бұл Латын Америкасында және испан тілінде сөйлейтін елде алғаш рет өткізіледі. 2025 жылдың наурыз айында Италияның Турин қаласы келесі Әлемдік қысқы ойындарды қабылдайды. Бұл Италияның Арнайы Олимпиада ойындарын алғаш рет қабылдауы.