Кіріспе

1997 жылы ағылшын тілінде жарық көрген Дэниел Куинннің «Менің Ысмайылым» кітабы – осы автордың 1997 жылғы романы. Оның оқиғасы «Ысмайылым» романымен шамалас уақытта өрбіседі, бірақ «Б. Исмаил» (1996) рухани жалғасынан бұрынғы оқиғаларды қамтиды. «Ысмайылым» романы сияқты, «Менің Ысмайылым» да ақылды горилла Ысмаил мен оның шәкірті арасындағы Сократтық әңгімеге негізделген, онда тайпалық қоғамға қатысты философиясы талқыланады. Дегенмен, «Менің Ысмайылым» романында Ысмаилдың шәкірті он екі жасар Джули Герчак болып табылады, ал оқиға ғана емес, оның Ысмаилға баруы, сонымен қатар Ысмаилдың туған жеріне қайта оралуына дайындалу үшін Африкаға сапар жасауы да суреттеледі.

Өмірбаян

"Менің Ысмағайым" – Жюли Герчак басылымындағы кітаптың соңғы нұсқасы ретінде ұсынылады. Ол жазуды бастағанда Жюли он алты жаста, алайда оқиғаның басты сюжеті кезінде он екі жасқа толады: "батыл, епті, үй шаруасының дұрыс еместігіне қарамастан, генийге жақын". Исмаилдің баяндаушысы сияқты, Жюли де әлемді құтқаруға ниетті шәкірт іздеп жариялаған мұғалімнің газеттегі хабарламасын көреді. Жюли мұғалімнің Исмаил екенін, ол горилла екенін және оныңмен телепатиялық байланыс орната алатынын біледі. Ол Исмаилден оны оқытуын сұрағанда, ол бастапқыда оның өте жас болуына байланысты күмәнданады, бірақ оның шебер ұсынулары оны оның мәмілелік оқыту әдісіне ашық болуы мүмкін екеніне көндіреді.

Сюжет

Роман негізінен Джули мен Исмаилдің арасындағы диалог ретінде өрбиді. Джули Исмаилге мұғалім іздеп келді, себебі өркениеттің адам мен қоршаған ортаға тигізетін құрылысшылық зияны оны алаңдатады. Ол бір кезде басқа планеталарға сапар шегу үшін ғарышқа шақырылғаны туралы арманды айтады, соның арқасында Галактикадағы шешімдерді тауып, Жердегі көптеген мәселелерді шешуге болатын еді. Джули мен Исмаил түрлі тақырыптарды талқылайды, олардың ішінде: қазіргі заманғы өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы өркениетін басқаратын жасырын мифология, ол басқа қоғамдардың азық іздеу салтын кемсітеді; табиғи іріктеу арқылы адамдардың эволюциясы; әлеуметтік иерархиялардың қалыптасуы; және дәстүрлі азық іздеуші қоғамдар мен қазіргі өркениет арасындағы құндылықтардың айырмашылығы. Джули соңында шешімдерді табу үшін Галактиканы аралап шығудың қажеті жоқ екенін түсінеді. Керісінше, Исмаил оны тарихи және қазіргі заманғы деректерде көрсетілген жергілікті тайпалардың табысты өмір сүруі туралы ойлауға шақырады. Джули мүмкіндігінше жиі Исмаилге барады және кейде оның кеңсесінен шығатын адамды байқайды: Алан Ломакс (кейіннен Исмаилдің бұрын аты аталмаған баяндаушысы екені белгілі болады). Джули Аланмен ешқашан бетпе-бет кездеспесе де, оған деген ерекше жақтырмаушылық сезінеді. Исмаил екі шәкіртіне де сабақ береді, бірақ оның оқыту әдісі әрқайсысы үшін бірдей болмауы мүмкін. Джулимен Исмаил жабайы табиғатта өмір сүретін адамзат қауымдастықтарының қалай бәсекелесетінін, бірақ соғысқа дейін бармайтынын талқылайды, себебі соғыс көбінесе қазіргі өркениеттің өнертабысы. Ол сондай-ақ заң мен білім беру сияқты негізгі әлеуметтік институттардың азық іздеуші қоғамдарда қалай басқаша және тиімдірек жұмыс істейтінін талқылайды. Джули ақырында Бельгия Конгосында (кейін Заир) туған Арт "Арти" Оуэнспен кездеседі: Исмаилдың досы, ол оған Батыс Африканың джунглиіне оралуға көмектесуді жоспарлайды. Оуэнс – өмір бойы табиғатты зерттеуші, ол Мабили Республикасының президенті Коко Нкемимен бірге өскен: Заирден тәуелсіздік алған ел. Оуэнс, сондай-ақ, Заир мен Бельгияның қос азаматтығына ие болып, АҚШ-қа барып, Корнелл университетіне оқуға түсті, онда ол оны Исмаилмен таныстырған студентпен танысты. Кейіннен Заирде Оуэнс Мабилидің негізін қалаушы революцияға көмектесті және Нкемидің Заир президенті Мобутумен жемқорлықпен айналысатынын түсінгенге дейін бірнеше ай ішінде ішкі істер министрі болды. Мабилиден қуылған Оуэнс АҚШ-қа қашып кетіп, жануарлар бағын сатып алды, онда ол Исмаилді АҚШ-тағы соңғы күндеріне орналастыруды жоспарлайды. Исмаил мен Оуэнс қазір Джулиден Президент Нкемидің Исмаилді Мабилиге қайтаруға рұқсат беруін сұрайды. Джули алдымен таңғалады, бастапқыда олар Алан Ломакстан көмек сұрауы керек пе деп ойлайды, бірақ олар Аланға сенуге болмайды деп санайды. Ақыры ол қауіпті бес күндік сапарға келіседі және Африка қалаларында қалай әрекет ету керектігін, сондай-ақ Мабили басшыларымен қалай сөйлесу керектігін үйренеді. Мабилиде Джули эссе жазу байқауында жеңімпаз атанған студент ретінде танысады. Нкемимен кездескенде Джули Исмаилді жабайы табиғатқа қайта босатылуын қалайтын американдық қолдаушылар жинаған горилла деп мәлімдейді. Нкеми оған неге көмектесу керектігін сұрағанда, ол оны бірде жоғалған сүйікті тіршілік иесін елге қайтарып әкеліп отырмыз деп, әңгімемен таңғалдырады. АҚШ-қа оралған Джули Оуэнстен Исмаилдің Африкаға сапарын аяқтағанын біледі. Ол сондай-ақ Алан Ломаксқа бұл тапсырманы неге сенбейтінін біледі: ол өзінің мұғалімі ретінде Исмаилге тым жақын болып барады. Осыны ескеріп, Аланға Исмаилдің қайтыс болғаны туралы хабарланады. Мұндай амал сәтті деп саналады, өйткені ол Аланды 1992 жылы "Исмаил" кітабын жазуға ынталандырады. Джули өзінің кітабын – осы оқиғаны – жариялағысы келсе де, Оуэнс оған Мобуту режимі құлау алдында тұрғанда ғана бұған рұқсат береді, себебі кітап Исмаилдің әлі де тірі екенін билік органдарына білдіріп, оны қауіпке ұшыратуы мүмкін. Алайда 1997 жылы (Жули он сегіз жаста болғанда) Оуэнс ақыры Джулимен байланысып, оған Мобутудың күндері санаулы екенін және ол енді "Менің Ысмағамды" жариялай алатынын айтады.

Алушылар мен тастаушылар

Исмаил «Ана мәдениет» туралы әңгіме бастайды, ол біздің өмірімізге, мінез-құлқымызға және дүниетанымымызға мәдениеттің көбінесе жасырын әсерін бейнелейді. Ол өркениеттің жаңылысын түсіндіреді: адам ақылы – бізді қорқынышты шешімдер қабылдауға итермелейтін қарғыс, сондай-ақ біздің мәдениетіміздің қателігі, барлық адам қоғамы (немесе, кем дегенде, барлық «өркениетті» қоғамдар) азық-түлік жинаудан ауыл шаруашылығының жоғары деңгейіне дамыды деп есептеуі, ал әлемнің түкпір-түкпіріндегі азық-түлік жинаумен күн көріп жатқан тайпаларды ескермеуі. Исмаил адамзатты «Алушылар» (басқа халықтарды жоятын немесе оларды бойын үйретуге мәжбүрлейтін үстем жаһандану мәдениетінің мүшелері) және «Қалдырушылар» (тайпалық қоғамда өмір сүрген немесе осылай өмір сүруді жалғастырып келе жатқан көптеген мәдениеттердің мүшелері) деп атайды. Ол эволюциялық процестерді және олардың белгілі бір гендік қорын ең жақсы сақтайтын мінез-құлықты қалай қолдайтынын, сондай-ақ биологиялық қоғамда ресурстар үшін бәсекелестікті ешбір организм немесе организмдер тобының басып озуына жол бермейтін тепе-теңдікті қалай сақтайтынын зерттейді. Оның сөзіне қарағанда, «Алушылар» өзінен-өзі ұстап тұратын осы тепе-теңдіктен өз ресурстарын, ең алдымен азық-түлікті «кілт астында» ұстау арқылы шығып кетеді. Оның айтуынша, бұл иерархиялық әлеуметтік құрылымдарды тудырады, олар ынтымақтастықтан бас тартып, қоғам ішінде қылмыс, өзіне-өзі қол салу, кедейлік, ашаршылық және мағынасыз зорлық-зомбылық сияқты қиындықтар мен қақтығыстарға әкеледі. Ол «Алушылар» қоғамдары технологиялық жетістіктер мен ғылыми прогресс сияқты материалдық байлық тұрғысынан гүлденсе де, олар нақты байлық деп санайтынына – адамның тайпалық қоғамдарын біріктіретін жаттық пен қауіпсіздік сезіміне қатысты толық сәтсіздікке ұшырайды деп санайды.

Бәсеке және соғыс

Исмаил тайпалардың басқа тайпалармен қатар қалай өмір сүретінін, "жайсыз кек алу" деп атаған жағдайда өмір сүретінін сипаттайды, яғни олар көршілерінің шабуылшылдық әрекеттеріне жауап қайтарады, бірақ тым болжамды мінез танытпайды. Бұл адамдарға "әр ұсақ-түйек үшін өлімге дейін соғыспай" ресурстар үшін тиімді бәсекелесуге мүмкіндік береді. Бұдан әрі, Исмаил "Алушылар" қоғамына тән соғысты, кек алудан ажыратады, оны былай деп түсіндіреді: "Кек алу – алғандай жақсылық жасау; соғысқа шығу – адамдарды өз қалауыңмен әрекет етуге мәжбүрлеу". Исмаил сондай-ақ, "Қалдырушылардың" (немесе тайпалық) заң туралы түсінігіне басымдық береді, ол әдетте тайпа ішіндегі жағымсыз мінез-құлықты қалай шешу керектігі туралы жазбада көрсетілмеген білім. Ол бұл "Алушылардың" заң тұжырымдамасынан өзгеше, себебі "тайпалық халықтар бұзылатынын білетін заңдармен уақыттарын ысырап етпегендіктен, олар үшін мойынсұнбаушылық мәселе болған жоқ. Тайпалық заң бұзақылықты тыйымдамай, оны түзету жолдарын көрсетеді, сондықтан адамдар оған қуана бағынады".

Білім

Соңында Исмаилдың ойлары ресми білім беру тақырыбына бұрылады. Ол бұл жүйенің балаларды еңбек нарығынан шығарып алудың ғана бір жолы екенін, ал басқа жағдайда қажетсіз екенін айтады, себебі адамдар өздерінен-өздері, табиғи қызығушылықтарымен жетекшілік ете отырып үйренеді және өз мәдениетінде өмір сүру үшін қажетті ақпаратты игереді. Көшпенді мәдениеттерде бұл ақпарат аң аулау мен азық-түлік жинау арқылы даладан аман қалуға қажетті білімді қамтиды, сондай-ақ олардың мәдени құндылықтарын, салт-дәстүрлерін және т.б. оңай қабылдайды. Ал "Алушылар" мәдениетінде формалды білім беру институты оқытудың табиғи процесіне кедергі келтіріп, оны қиындатады, студенттерді сыныптан тыс қолданылмайтын абстрактілі тақырыптарды оқуға мәжбүрлейді, сондықтан олар емтихан немесе басқа да бағалаулар үшін қажет болмаған кезде бұл білімді ұмытып қалады.

Нысан және инновация

Исмаил адамдардың жұмыс істейтін және қауіпсіз қоғамдарға жататын болуға ұмтылуы керектігін айтқанда, Джули мұны қалай істеуге болатыны туралы нақты мысалдар сұрайды. Исмаил адамның өте күшті жаңару қабілетін мақтап, Өнеркәсіптік революциядан жақсы мысалдар келтіреді және бұл жаңа үлгілердің алуан түрлілігіне, оның ішінде Садбери мектебі, "Gesundheit!" институты және өзінен-өзі құрылған қауымдастықтарға әкеліп соқты деп мәлімдейді. Оның пікірінше, адамдар осы жауаптарды біртіндеп, бірлесіп табуы керек, ал жаңашылдар бұрынғы идеялардың үстіне қадам-қадаммен салып, соңында прогреске жетеді. Ол өз ойларын бір сөйлемде жинақталған философиясының қайталануымен аяқтайды: "Адамдардың өмір сүруінің бір ғана дұрыс жолы жоқ".

Ықпал

2008 жылы Animals as Leaders рок-тобын құрған Тосин Абаси, топтың атын таңдауға My Ishmael кітабының шабыттандырғанын мәлімдейді. Бұл кітап 2010 жылдың 1 қыркүйегінде Discovery Channel штаб-пәтерінде бірнеше адамды кепілге алған Джеймс Ли өзінің талаптары тізімінде атаған. Ол телеарнадан кітап негізінде күнделікті бағдарламалар таратуды, әсіресе 207-ден 212-ге дейінгі беттердегі ("Революционерлер" тарауы) мазмұнды көрсетуді талап еткен. Квин Лиді өзінің ойларын бұрмалаған "фанат" деп есептеді.