Кіріспе

Канадалық психиатр (1837–1902)

Ричард Морис Бэк (18 наурыз 1837 – 19 ақпан 1902), көбінесе Морис Бэк деп аталады, 19-ғасырдың соңындағы канадалық психиатр болды. Жастық шағында авантюрист болған Бэк кейін медицинаны оқыды. Соңында психиатр ретінде ол Онтарио штатының Лондон қаласындағы провинциялық психиатриялық аурухананың басшысы болды. Бэк Канада, АҚШ және Англияның көрнекті әдебиетшілерімен достық қарым-қатынаста болды. Кәсіби мақалалар жариялаумен қатар, Бэк үш ғылыми еңбек жазды: «Адамның моральдық табиғаты», «Уолт Уитман» және «Космикалық сана: Адам ақылының эволюциясы», оның ең белгілі туындысы осы.

Ерте өмір

Ричард Морис Бэк 1837 жылы Англияның Метволд қаласында, пастор Хорацио Уолпол Бэк пен оның әйелі Клариса Эндрюс отбасында дүниеге келді. Ол бір жаста болғанда, ата-анасы балаларымен Канадаға көшіп, Жоғарғы Канададағы Лондонға жақын жерге қоныстанды. Хорацио В. Бэк діни қызметтен бас тартып, отбасының күнкөрісін Онтариодағы фермасына сеніп тапсырды. Көпбалалы отбасының баласы Ричард Морис Бэк сол заманғы қарапайым шаруа бала болды. Ол дене күшімен жақсы, футбол ойнағанды ұнататын. 16 жасында үйден шығып, Огайо штатының Колумбус қаласына, содан кейін Калифорнияға сапарлады. Сапар барысында Бэк түрлі жұмыстар істеді. Ол бір топпен бірге саяхаттап, өз жерлеріне енген шошон тайпасының шабуылына ұшырап, өмірі үшін күресуге мәжбүр болды. 1857-58 жылдары қыста Калифорния тауларында күміс кенішінің тобынан жалғыз тірі қалды, мұздап қалды. Таудан қадам басқанда қатты суықтан аяғы мен бірнеше саусағын жоғалтты. Содан кейін, шамамен 1858 жылы Панама бұғазы арқылы Канадаға қайтып келді. Генри Миллс Хёрдтың айтуынша, ол 1860 жылы Канадаға оралған.

Медицина және психиатрия

Бэк Монреальдегі Макгилл университетінің медицина мектебіне түсті, онда 1862 жылы көрнекті диссертация қорғады. Ол қысқа ғана уақыт кемедегі дәрігер болып жалпы медицинамен айналысты (теңіз саяхатының құны үшін), бірақ кейін психиатрия саласында маманданды. 1862-63 жылдары Лондондағы Университет колледжі ауруханасында интернатурадан өтті. Сол кезде ол Францияға сапар жасады. Бірнеше жыл бойы Огюст Конттың позитивизм философиясының жақтасы болды.

Космикалық сана

Бэктің ең үлкен еңбегі – «Космикалық сана: адам санасының эволюциясын зерттеу» кітабы. Бұл кітап оның түпкілікті мистикалық тәжірибесінің қарапайым тіркелісі емес, әртүрлі теориялардың жинағы болып табылады. Бэк «космикалық сана» терминін Эдвард Карпентерден алған, ол Шығыс елдерінде діндерді зерттеп, саяхат жасаған еді. 1882 жылы Бэк Канада Корольдік қоғамының ағылшын әдебиеті бөліміне сайланды. Ол Альдус Хакслидің мәңгілік философиясы және Эвелин Андерхиллдің мистика тұжырымдамасы үшін маңызды болды. Үндістанда Ауробиндо өз еңбектерінде «космикалық сана» терминін кеңінен қолданды, ал Рамана Махаршиден Бэк концепциясы туралы сұрады. Эрих Фромм «Психоанализ және Дзен буддизмі» еңбегінде: «Бэк «космикалық сана» деп сипаттаған нәрсе, менің пікірімше, Дзен буддизміндегі сатори деп аталатын тәжірибемен сәйкес келеді» дейді және «Бэк кітабы осы мақала тақырыбына ең тікелей қатысты кітап болуы мүмкін». Уильям Джеймстің «Діни тәжірибелердің алуан түрлері» атты классикалық еңбегімен (ол Бэкке сілтеме жасайды) бірге, Бэккің «Космикалық санасы» трансперсоналдық психологияның негіздерінің бір бөлігіне айналды. Бэк психикалық ауруларға көмек көрсету және олардың емделуін жақсартуға бағытталған қозғалыстың қатысушысы болды. Ол Батыс Онтарио университетінің медицина мектебінің негізін қалаушылардың бірі еді. Оның құжаттары Батыс университетінің мұрағаттар және зерттеулер жинағында сақталады. 1990 жылғы канад фильмінде оны Colm Feore сомдады.

Пайдаланылған әдебиеттер

Канада Корольдік қоғамының 1906 жылғы еңбектерінен қайта басылған.