Суық соғыс кезеңінде кең таралған «өлгенің артық, қызыл болғаны жаман» және «қызыл болғаны жақсы, өлгенің артық» қанатын қақтыратын ұрандар мен коммунизм туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Суық соғыс кезеңінде пайда болған ұран
Cold War slogan
"Қызылдан гөрі өлі жақсы" және оған қарсы "өліден гөрі қызыл жақсы" – коммунизмге, жалпы социализмге қатысты екі қайшы ұран. Біріншісі коммунизмге қарсы ("коммунист болудан гөрі өлгені жақсы"), екіншісі коммунизмді қолдайтын ("өлгеннен гөрі коммунист болу жақсы") мағына береді. Бұл ұрандар түрлі нұсқаларымен көп тілде кездеседі.
"Better dead than red" and the reverse "better red than dead" are dueling slogans regarding communism, and generally socialism, the former anti communist slogan ('rather dead than a communist') and the latter pro communist slogan ('rather a communist than dead'). The slogans are interlingual with a variety of variants amongst them.
Этимология
Қызыл түс коммунизмнің символы болып саналады және осы себепті "коммунист" (көпше түрі – қызылдар) деген сөздің мағынасымен теңестірілген. Сондықтан "өлгенің артық, қызыл болғаннан" деген сөз, "коммунист болудың орнына өлгенді жақсы көруді" білдіреді, және керісінше де дұрыс.
Red is the emblematic color of communism and has thus become a synonym for "communist" (plural reds). Thus "better dead than red" means that 'one would rather die or be dead than to become or be a communist', and vice versa.
Тарих
Бұл ұрандар суық соғыс кезінде кеңінен таралды, алғаш рет 1950-ші жылдардың соңында АҚШ-та антикоммунизм және ядролық қарусыздану туралы пікірталастар кезінде қолданысқа енді. Алғашқы фраза, "өлгеннен қызыл жақсы", көбінесе британ философы Бертран Расселге жатқызылады, бірақ ол 1961 жылы жарық көрген "Адамның болашағы бар ма?" еңбегінде оны "Батыс Германиялық бейбітшілік жақтастарына" есептейді. Дегенмен Рассел осы пікірмен келісіп, 1958 жылы "егер коммунистік үстемдік немесе адамзаттың жойылуынан басқа таңдау қалмаса, алғашқысы екі жаманның азғыны" деп жазған, және бұл ұранды ол құрған Ядролық қарусыздану науқаны қабылдады. Бұл терминдердің ағылшын тіліндегі алғашқы пайда болуы 1930 жылға дейін жетеді, олар кеңінен танымал болғанға дейін көп бұрын. Теннесси штатының кәсіпкері Джон Эджертонды сынаған редакциялық мақаласында, "қауіпті идеяларды" ұстап тұру үшін өзінің фабрикаларында таңертеңгі дұғаларды міндетті еткен, The Nation газеті сарказммен былай деп жазды:
The slogans became widespread during the Cold War, first gaining currency in the United States during the late 1950s, amid debates about anti communism and nuclear disarmament. The first phrase, "better red than dead", is often credited to British philosopher Bertrand Russell, but in his 1961 Has Man a Future? he attributes it to "West German friends of peace". In any event, Russell agreed with the sentiment, having written in 1958 that if "no alternatives remain except Communist domination or extinction of the human race, the former alternative is the lesser of two evils", and the slogan was adopted by the Campaign for Nuclear Disarmament, which he helped found. The first known English language use of either term came in 1930, long before their widespread popularity. In an editorial criticizing John Edgerton, a Tennessee businessman who had mandated morning prayers in his factories to help keep out "dangerous ideas", The Nation sarcastically wrote:
"Қызылдан гөрі өлген жақсы" деген фразаның алғашқы пайда болуы 1958 жылдың тамызында тіркелді, сол кезде Oakland Tribune газеті былай деп жазды: "Халық арасында кең таралған "өлгеннен қызыл жақсы" фразасы бұрынғы тартымдылығын жоғалтты". ХХ ғасырдың ортасында антикоммунистік қызулық күшейген кезде, "қызылдан гөрі өлген жақсы" нұсқасы АҚШ-та, әсіресе Маккарти дәуірінде танымал болды. Бұл цитатаны 1980 жылы Кеңес Одағының Біріккен Ұлттар Ұйымындағы тұрақты өкілі Олег Трояновский де қолданды, сол кезде диссиденттік марксистік топ оған және АҚШ елшісі Уильям ван ден Хювельге Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің залында қызыл бояу лақтырған. Суық соғыс аяқталғаннан кейін, фразалардың бастапқы мағынасы әлсірегендіктен, олар жиі қайта қолданыла бастады. Мысалы, "қызылдан гөрі өлген жақсы" фразасы кейде мектепте қызыл шашты балаларды немесе қытай-американдық балаларды мазақ ету үшін қолданылады. Patriot Front сияқты кейбір американдық оңшыл топтар да осы фразаны өздерінің насихаттарында, әсіресе АҚШ-тағы COVID-19 пандемиясы кезінде қытай-американдықтарға қарсы пайдаланды.
The first known use of "better red than dead" came in August 1958, when the Oakland Tribune wrote: "The popular phrase 'better red than dead' has lost what appeal it ever had." As anti communist fever took hold in mid century, the version "better dead than red" became popular in the United States, especially during the McCarthy era. The quote was also used by Oleg Troyanovsky, the Permanent Representative of the Soviet Union to the United Nations in 1980 when a dissident Marxist group threw red paint on him and US ambassador William vanden Heuvel in the United Nations Security Council chamber. With the end of the Cold War, the phrases have increasingly been repurposed as their original meanings have waned. For example, "better dead than red" is sometimes used as a schoolyard taunt aimed at redhaired children or Chinese American children. Some American alt right groups such as Patriot Front have also used the phrase in their propaganda, in particular against Chinese Americans during the COVID 19 pandemic in the United States.
Басқа тілдер
Бұл тіркестер немістердің ойлап тапқан немесе олардан шабыттанған болуы мүмкін. Фольклоршы Мак Э. Баррик оны пруссиялық ақын Детлев фон Лилиенкронның "de" баладасында қолданған "Lewwer duad üs Slaav" ("құл болудан өлгені жақсы") деген сөзге байланыстырды. Кейіннен нацистік Германияда "славян" сөзі "Slaav" сөзін ығыстырды, нәтижесінде антиславяндық мағынада "славяннан гөрі өлгені жақсы" деген ұран пайда болды. Сондай-ақ, нацистік кезеңде "lieber tot als rot" ("қызылдан гөрі өлгені жақсы") деген ұран қолданылды. Бұл ұранның ағылшын тіліндегі тіркестердің қайсысына әсер еткені белгісіз. Керісінше, "lieber rot als tot" ("өлгеннен гөрі қызыл жақсы") деген ұран неміс тілінде сөйлейтін адамдар арасында да танымал болды. Францияда 1937 жылы өткен бейбітшілік қозғалысындағы жетекші өкіл Жан Джионо: "Егер Германия Францияға басып кірсе, ең жаман нәрсе не болуы мүмкін? Неміс болу? Мен өлген французға қарағанда тірі неміс болуды артық көремін" деді. Франконың Испаниясында қолданылған тағы бір нұсқасы "Antes roja que rota" ("жарылғаннан гөрі қызыл жақсы") деп аталады, бұл Каталония және Баск еліндегі сепаратистік топтардың тудырған қауіп-қатерге сілтеме жасайды. 1990 жылғы Румыния көтерілісі кезінде Кристиан Патурканың "Imnul golanilor" әні жазылды, ол көтерілістің әнұранына айналды. Онда "Mai bine mort, decat comunist" ("коммунистке қарағанда өлгені жақсы") деген сөздер бар.
The phrases may have been invented or inspired by Germans. Folklorist Mac E. Barrick linked it to Lewwer duad üs Slaav ("better dead than a slave"), a phrase used by Prussian poet Detlev von Liliencron in his ballad de. Later, in Nazi Germany, Slav replaced Slaav, giving the anti Slavic "better dead than a Slav". Also during the Nazi period, lieber tot als rot ("better dead than red") was used as a slogan. It is unclear whether it was the inspiration for either of the English phrases. The opposite slogan, lieber rot als tot ("better red than dead"), was popular among German speakers during the Cold War as well. In the strong pacifist movement in France in 1937, Jean Giono, a leading spokesman, asked, "What's the worst that can happen if Germany invades France? Become Germans? For my part, I prefer being a living German to being a dead Frenchman." Another version of the phrase took hold in Francoist Spain, adapted to Antes roja que rota ("better red than broken"), in reference to the threat posed by separatist groups in the regions of Catalonia and the Basque Country. During Romanian revolt of 1990 a song Imnul golanilor by Cristian Pațurcă was written, that has become an anthem of the revolt. It contains the words Mai bine mort, decat comunist, which means Better dead than communist.