Кіріспе
Аттиканың солтүстік бөлігіндегі қала
Аттикадағы қала
Элефтери (Ἐλευθεραί) – Аттиканың солтүстік бөлігінде, Беотия аумағымен шектесетін қала. Ежелгі Грекияның ең жақсы сақталған бекіністерінің бірі қазір Ежелгі Элефтери қамалының орнында орналасқан, ол б.з.б. 370-360 жылдар аралығында салынған, қабырғалары өте сапалы, орташа қалыңдығы 2,6 метр. 860 метрлік қабырға периметрінде мұнаралар орналасқан, олардың 6-сы әлі де солтүстік жағында 4-6 метр биіктікте сақталған. Басқа мұнаралардың іргетастары да бар. Қамалды қорғанның қалған бөлігі толық сақталмаса да, оның жолы, сондай-ақ бір үлкен, екі қақпалы (батыс) және бір кішкентай (оңтүстік-шығыс) қақпаның орналасқан жері анық көрінеді. Солтүстік жағында екі кішкентай шығу жолы бар. Қоршалған аумақ дөңгелек пішіндес және шамамен 113x290 метр көлемде.
Тарих
Елеутер, мифологияда, Аполлон мен Ээтузаның ұлы, Элеутера қаласын негізін қалаушы ретінде есептелді. Дионисия мерекесі бүкіл Грекияда Элеутера Аттиканың бір бөлігі болуға бекініп, Афинаға Дионис құдайының мүсінін сыйға тартқанда орнатылған деп саналады. Афиналықтар оны қабылдамады, содан кейін Афинаға оба ауруы келді. Дионис құдайынан қорқып, афиналықтар Дионисияны фаллостарды алып жүретін процессиямен тойлап, қаланы одан әрі қираудан сақтап қалды. 2-ші ғасырда біздің заманымыздағы перигетик жазушы Паузанияс былай деп жазды:
Елеусистен Беотияға бұрылсаңыз, Аттикамен шектесетін Платея жеріне жетесіз. Бұрын Элеутера Аттикаға қарай Беотияның шекарасын құраған, бірақ афиналықтарға қосылғаннан кейін Беотияның шекарасы Цитарон тауы болды. Элеутера халқының осы жерге келуі соғыста жеңіліске ұшырағандықтан емес, афиналық азаматтық құқықтарын бөлісуге ниеттенгендігінен және тебандықтарды жек көргендігінен болды. Осы жазықта Дионисқа арналған ғибадатхана орналасқан, ал ескі ағаштан жасалған бейне Афинаға әкелінді. Қазіргі Элеутерадағы бейне – ескі бейненің көшірмесі. (Грекия сипаттамасы 1.38.8) Шындығында, Элеутера, көршілес Платея сияқты, Аттика мен Беотияның шекарасындағы тәуелсіз полис болды. Тебандықтардың үздірілмейтін соғыстары мен зорлық-зомбылығына наразы болған елеутерейліктер Афинаға жүгініп, тәуелсіздігінен өз еркімен бас тартып, Афина полисіне қосылуға дайын екендіктерін білдірді. Қаланың геосаяси маңыздылығын ескере отырып, афиналықтар ақыры келісім берді және Дионис Елеутереус ("Азат етуші Дионис") культі символдық түрде Афинаға көшірілді. Дионисия мерекесі, бастапқыда жаңа шарапты тойлауға арналған Элеутера фестивалі, сол кездегі жаңа әдеби және көркем жанрдың – театрдың пайда болуына себеп болды; нәтижесінде Дионис театрында Дионис Елеутерейдің жөндеушісі ең құрметті тұлға болып саналды және оның әсем мәрмәр тақтысы көрермендердің алдыңғы қатарында орналастырылды. Бұл жерден Мирон Элеутералық сияқты танымал тарихи тұлғалар шықты, ол негізінен Дискобол (диск лақтырушы) мүсінімен әйгілі болды. Оның ұлы Ликий де белгілі мүсінші болды.
When you have turned from Eleusis to Boeotia, you come to the Plataean land, which borders on Attica. Formerly Eleutherae formed the boundary (of Boeotia) on the side towards Attica, but when it came over to the Athenians henceforth the boundary of Boeotia was Mount Cithaeron. The reason why the people of Eleutherae came over was not because they were reduced by war, but because they desired to share Athenian citizenship and hated the Thebans. In this plain is a temple of Dionysus, from which the old wooden image was carried off to Athens. The image at Eleutherae at the present day is a copy of the old one. (Description of Greece 1.38.8)
Indeed, Eleutherae, like neighboring Plataea, was an independent polis on the border between Attica and Boeotia. Frustrated by the perennial belligerence and bullying of the Thebans, the Eleuthereans turned to Athens and volunteered to give up their independence in exchange for incorporation into the Athenian polis. Given the geopolitical significance of the town, the Athenians eventually acquiesced and the cult of Diónysos Eleuthereús ("Dionysus the Liberator") was symbolically transferred to Athens. The feast of the Dionýsia, originally an Eleutherean festival in celebration of the new wine, was the event that led to the creation of what was then a completely new literary and artistic genre: the theatre; consequently, at the Theatre of Dionysus, the priest of Dionysus Eleuthereus was the principal honoree and his ornate marble throne was center placed in the front row of the spectator seats. Famous historical figures originate from here, such as Myron of Eleutherae, a famous sculptor known primarily for his Discobolus (discus thrower). His son, Lycius, was also a renowned sculptor.