Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швейцария сарқырамасы - Австралиядағы жер.
Swiss waterfall
the place in Australia
Геология
Рейн шарлауы соңғы мұз дәуірінде, шамамен 14 000–17 000 жыл бұрын, өзеннің арнасын тарылтатын, эрозияға төзімді тау жыныстарының әсерінен пайда болды. Алғашқы мұздықтардың қозғалысы бүгінгі жер бедерін шамамен 500 000 жыл бұрын қалыптастырды. Вольстон кезеңінің соңына дейін, шамамен 132 000 жыл бұрын, Рейн өзені Шаффхаузеннен Клетгау арқылы батысқа қарай ағып өтті. Бұл бұрынғы арна кейіннен қиыршық таспен толып кетті. Шамамен 132 000 жыл бұрын өзеннің бағыты Шаффхаузенде оңтүстікке қарай өзгеріп, жаңа арна құрды, ол да қиыршық таспен толды. Бүгінгі Рейн өзенінің бөлігінде осы ежелгі арнаның қалдықтары бар. Вюрм мұз басу кезеңінде Рейн өзені оңтүстікке қарай, қатаң жоңғар дәуірінің әктас тасты төсенішіне дейін ығыстырылды. Өзеннің осы әктас пен бұрынғы мұз басулардың оңай эрозияланатын қиыршықтары арқылы ағуы шарлауықтың қалыптасуына себеп болды. Рейнфоллфелсен – бұрынғы арнаның бойындағы әктас тіктемінің қалдығы. Тау жынысы жылдар бойына аз ғана эрозияға ұшырады, себебі Констанц көлінен Рейн өзеніне келетін шөгінді мөлшері салыстырмалы түрде аз. Рейн шарлауығының қалыптасуы Шаффхаузендегі Museum zu Allerheiligen мұражайындағы тұрақты көрмеде көрсетілген.
The Rhine Falls were formed in the last ice age, approximately 14,000 to 17,000 years ago, by erosion resistant rocks narrowing the riverbed. The first glacial advances created today's landforms approximately 500,000 years ago. Up to the end of the Wolstonian Stage approximately 132,000 years ago, the Rhine flowed westwards from Schaffhausen past Klettgau. This earlier riverbed later filled up with gravel. About 132,000 years ago the course of the river changed southwards at Schaffhausen and formed a new channel, which also filled up with gravel. Part of the Rhine today includes this ancient riverbed. During the Würm glaciation, the Rhine was pushed far to the south to its present course, over a hard Late Jurassic limestone bed. As the river flowed over both the hard limestone and the easily eroded gravel from previous glaciations, formed the waterfall. The Rheinfallfelsen, a large rock, is the remnant of the original limestone cliff flanking the former channel. The rock has eroded very little over the years because relatively little sediment comes down the Rhine from Lake Constance. The formation of the Rhine Falls is shown in a permanent exhibition at the Museum zu Allerheiligen in Schaffhausen.
Экономика
Құлаудың солтүстік жағында диірмен орналасқан. XVII ғасырда әк тастан темір кенін балқыту үшін домна пеші салынды. Ол XIX ғасырдың бірінші жартысына дейін жұмыс істеді. 1887 жылы темір зауыты электр энергиясын өндіру үшін өзен ағысының бес бөлігінен бірін, тіпті жартысына дейін бұруға рұқсат сұрады. Швейцария Альпілік клубы, Швейцария табиғат зерттеу қоғамы және бірнеше ғылыми қоғамдар бұл жоспарға қарсылық білдірді. 1913 жылы Базель мен Констанс көлі арасындағы кеме жолының ең жақсы жоспары үшін халықаралық конкурс өткізілді. 1919 жылы Швейцарияның солтүстігінде электр стансаларын салуды жоспарлаған компанияға Рейн құлауындағы кез келген станса "халықтың экономикалық мүддесіне қызмет етуі керек" екені ескертілді. 1944 жылы Швейцарияның Федералдық кеңесі ұсынылған электр стансасын салуға рұқсат берді. Рұқсат 1948 жылдың 1 ақпанында күшіне еніп, құрылыс 1952 жылы басталды. Бірақ 1951 жылы Emil Egli басшылығындағы Neuen Helvetischen Gesellschaft (Жаңа Швейцария қоғамы) 150 000 швейцариялық азаматтан жобаға қарсы петицияға қол қойды; қол қойғандардың арасында Герман Гессе және Карл Якоб Буркхардт сияқты 49 белгілі тұлға болды. Бұл петиция электр стансасы жобасын тоқтатып қана қоймай, қазіргі күнге дейін Жоғарғы Рейндегі барлық болашақ гидроэнергетикалық және кеме жүзуге арналған инженерлік жобалардың алдын тосқанды. Бүгінде құлау әлі де гидроэнергетикалық жобалар үшін қарастырылуда. Егер судың толық ағыны пайдаланылса, өндірілетін қуат шамамен 50 МВт құрайды. Бірақ туристік тартымдылық ретінде құлаудың экономикалық құны одан да жоғары болуы мүмкін.
The north side of the falls is a millsite. In the 17th century, a blast furnace for smelting iron ore found in the limestone was built. It was in operation until the first half of the 19th century. In 1887 the ironworks applied for permission to divert between one fifth to one half of the river's flow for electricity generation. The Swiss Alpine Club, the Schweizerische Naturforschende Gesellschaft (a nature group) and several scientific societies opposed the plan. In 1913 an international competition was held for the best plan for a shipping route between Basel and Lake Constance. In 1919, a company wanting to build power stations in northern Switzerland were told that any such station at the Rhine Falls "must serve the economic interest of the public". In 1944, the Swiss Council of States granted permission to build the proposed power station. The permission was to become effective on 1 February 1948, with construction to begin in 1952. But in 1951, the Neuen Helvetischen Gesellschaft (New Swiss Society), under the leadership of Emil Egli, got 150,000 Swiss citizens to sign a petition protesting the project; among the signatories were 49 famous citizens, including Hermann Hesse and Carl Jacob Burckhardt. The petition not only scuttled the power station project, but effectively prevented all future hydropower and navigation engineering projects on the upper Rhine to the present day. Today, the falls are still under consideration for hydropower projects. If the full water flow were used, the power generated would average approximately 50 MW. The economic value of the falls as a tourist attraction may be greater.
Туризм
Ең жақын елді мекендер Рейн шарлауының солтүстігіндегі Нойхаузен-ам-Райнфолл, онда туристер Верт қамалын (швейцариялық неміс тілінде: Schlössli Wörth) көруге болады, сондай-ақ Лауфен-Ухвизен, ондағы Лауфен қамалы (неміс тілінде: Schloss Laufen) шарлауыққа қарайды. Өзеннің екінші жағына қайық арқылы немесе шарлауықтан жоғары орналасқан теміржол көпіріндегі (Rheinfallbrücke) жаяу жолмен өтуге болады. Рейн шарлауының тасына (Rheinfallfelsen) кемемен саяхаттаудан басқа, Рейн өзенінің екі жағасында шарлауыққа көрініс ашатын көру платформалары салынған. Оларға тік және тар баспалдақтармен жетуге болады (Schloss Laufen жағында кіру үшін ақы төлеу қажет). Кейбір жерлерде лифттер де бар. Әртүрлі ұзақтықтағы экскурсиялар шарлауықтың Цюрих жағындағы Лауфен қамалынан басталады – Schloss Laufen ішінде жасөспірімдер үйі де орналасқан. Schloss Laufen, Schlössli Wörth және Рейнфолл саябағында әртүрлі мейрамханалар бар.
The nearest communities are Neuhausen am Rheinfall just north of the Rhine Falls, where tourists can also view the Wörth Castle (Swiss German: Schlössli Wörth), and Laufen Uhwiesen, with the Laufen Castle (German: Schloss Laufen) overlooking the waterfall. Access to the other side of the river is possible through boat services or via a sidewalk on the railway bridge (Rheinfallbrücke) upstream of the waterfall. Aside from boat tours to the Rhine Falls' rock (Rheinfallfelsen), there are also viewing platforms with views on the waterfall built on both sides of the Rhine River. These are reached via steep and narrow stairs (access by fee on the Schloss Laufen side). Elevators exist in some places. Guided tours of various lengths start from Laufen Castle on the Zürich side of the falls – a youth hostel is also located in Schloss Laufen. Various restaurants are located in Schloss Laufen, Schlössli Wörth and the Rheinfall park.
Қайық
Жылы маусымда Рейн шарлауығының бассейнінен шарлауықтың ортасындағы тасқа (Rheinfallfelsen) жиі қайық саяхаттары ұсынылады. Рейн шарлауығы мен Шаффхаузен (немесе Рейн өзені бойындағы басқа да қалалар) арасында қайық қатынасы жоқ, бірақ сәуірден қазанға дейін Швейцариялық кеме қатынасы компаниясы (URh) басқаратын Шаффхаузен (Шиффланде) мен Кройцлинген (Констанс көлі) арасындағы көркем Жоғарғы Рейн (Hochrhein) бойында тұрақты қайық қызметтері бар. Шиффланде мен Шаффхаузен теміржол станциясы арасында жиі автобус қатынасы (vbsh желілері VBSH 6, VBSH 8, VBSH 25) іске қосылған.
During warmer seasons, frequent boat trips are offered from the Rhine Falls basin to one of the rocks in the middle of the waterfall (Rheinfallfelsen). There are no boat lines between the Rhine Falls and Schaffhausen (or any other town along the Rhine River), but from April to October there are regular boat services along the scenic High Rhine (Hochrhein) between Schaffhausen (Schifflände) and Kreuzlingen (Lake Constance), operated by the Schweizerische Schifffahrtsgesellschaft Untersee und Rhein (URh). Frequent bus services (vbsh lines VBSH 6, VBSH 8, VBSH 25) operate between Schifflände and Schaffhausen railway station.
Жеке көлік
Рейн шарлауына көлікпен, автобуспен немесе велосипедпен оңай жете аласыз. Рейн шарлауының екі жағында үлкен, ақы төленетін тұрақтар бар. A4 тас жолының ең жақын шығулары – Uhwiesen, Flurlingen немесе Schaffhausen Süd.
The Rhine Falls are easily accessible by car, coach, or bicycle. Large pay parking lots are located on both sides of the Rhine Falls. The nearest exits on the A4 motorway are Uhwiesen, Flurlingen or Schaffhausen Süd.