Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Анхель шарлауығы (исп. Salto Ángel; пемон тілінде Kerepakupai Merú немесе Parakupá Vená) – Венесуэладағы шарлауық. Бұл әлемдегі ең биік үздіксіз шарлауық, оның биіктігі 979 метр, ал құлдырауы 807 метрді құрайды. Шарлауық Боливар штатының Гран-Сабана аймағындағы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасының бір бөлігі болып табылатын Канаима ұлттық паркінде (испанша Parque Nacional Canaima) Ауян тепуи тауының шетінен төмен түседі. Биіктік көрсеткішінің 979 метрі негізінен негізгі құлдыраудан тұрады, сонымен қатар құлдыраудан төменгі еңісті каскадтар мен шағын арналар және тас құламаларынан кейін 115 метрлік құлдырау бар. Су Керепакупай Меру өзенінің саласы арқылы ағып, Чурун өзеніне құяды, ол өз кезегінде Каррао өзенінің саласы болып табылады, ал Каррао өзені Ориноко өзеніне құяды. Жалпы биіктігі бойынша шарлауық өлшемдерін қайта қарап растау деректері жоқ, сондықтан Анхель шарлауығы немесе Оңтүстік Африкадағы Тугела шарлауығы қайсысы биік екендігі әлі де белгісіз (екі өлшем де екі шарлауықтан үлкен қашықтықта жүргізілді).
Angel Falls (lang es; Pemon: Kerepakupai Merú or Parakupá Vená) is a waterfall in Venezuela. It is the world's tallest uninterrupted waterfall, with a height of , and a plunge of The waterfall drops over the edge of the Auyán tepui mountain in the Canaima National Park (Spanish: Parque Nacional Canaima), a UNESCO World Heritage Site in the Gran Sabana region of Bolívar State. The height figure, , mostly consists of the main plunge but also includes about of sloped cascade and rapids below the drop and a plunge downstream of the talus rapids. The falls are along a fork of the Río Kerepacupai Merú which flows into the Churún River, a tributary of the Carrao River, itself a tributary of the Orinoco River. With regard to overall height, a revisited validation of waterfall measurements is not available, and there is still uncertainty whether Angel Falls or South Africa's Tugela Falls is the tallest (both measurements were taken at considerable distance from the two waterfalls).
Этимология
Су тасқыны 20-ғасырдың ортасынан бері Angel Falls деп аталады; олар құлама үстінен алғаш ұшқан американдық ұшқыш Джимми Энджелдің есімімен аталған. 1960 жылдың 2 шілдесінде оның күлі құламаға шашылды. Испан тіліндегі жалпы аты – Салто Анхель, ол оның тегінен шыққан. 2009 жылы президент Уго Чавес елдің ең танымал нысаны жергілікті атауды иеленуі керек деген себеппен, атауын түпнұсқалық Пемон тайпасының терминіне ("Kerepakupai Merú", яғни "ең терең жердің сарқырамасы") өзгерту ниетін жариялады. Атауды өзгертуді түсіндіре келгенде Чавес: "Бұл біздікі, Энджел келгенге дейін бұл жерді жергілікті халықтар мекендеген" деді. Бірақ ол кейіннен атауды өзгерту туралы жарлық шығармайтынын, тек Kerepakupai Vená қолданысын қорғайтынын мәлімдеді.
The waterfall has been known as Angel Falls since the mid 20th century; they are named after Jimmie Angel, a U. S. aviator, who was the first person to fly over the falls. Angel's ashes were scattered over the falls on 2 July 1960. The common Spanish name Salto Ángel derives from his surname. In 2009, President Hugo Chávez announced his intention to change the name to the purported original indigenous Pemon term ("Kerepakupai Merú", meaning "waterfall of the deepest place"), on the grounds that the nation's most famous landmark should bear an indigenous name. Explaining the name change, Chávez reportedly said, "This is ours, long before Angel ever arrived there this is indigenous land." However he later said that he would not decree the change of name, but was only defending the use of Kerepakupai Vená.
Барлау
Эль-Дорадоның аңыз қаласын табу экспедициясы барысында Уолтер Рэли, мүмкін, тепуи (үстел тәрізді тау) сияқты нәрсені сипаттаған, және ол Ангел шарлауығын көрген алғашқы еуропалық болды деп есептеледі, бірақ бұл мәлімдемелер күмәнді. Кейбір тарихшылардың пікірінше, су құлауын алғаш рет 16-17 ғасырларда испан зерттеушісі және губернаторы Фернандо де Беррио көрген. Басқа дереккөздерде Ангел шарлауығын алғаш көрген еуропалық 1927 жылы испан саяхатшысы Феликс Кардона болды делінеді. Алайда, Маграт-де-Мар муниципалитетінің Геопорталы Феликс Кардона Пуигтің картасын цифрлық форматта көрсетеді. Оны спутниктік суреттермен салыстырғанда, "Сальто-Альто" орны Ангел шарлауығынан шамалы қашықтықта екені анықталды. Сальто-Альто Пакупай-Меру деп аталады, ол Каррао өзеніне жақын орналасқан, ал Кардонаның картасында Каррао өзенінің алдындағы тау бетінде Керепакупай аталымы көрсетілген.
During his expedition to find the fabled city of El Dorado, Walter Raleigh described what was possibly a tepui (table top mountain), and he is said to have been the first European to view Angel Falls, although these claims are considered far fetched. Some historians say that the first European to visit the waterfall was Fernando de Berrío, a Spanish explorer and governor from the 16th and 17th centuries. Other sources claim that the first Westerner to see the waterfall was the Spanish explorer Fèlix Cardona in 1927. However , the Geoportal of Ajuntament de Malgrat de Mar shows Felix Cardona Puig map in a digital mode. Comparing it to satellite image, "Salto Alto" location is many miles away of Angel Falls location , The Salto Alto is named Pacupai Meru very close to Carrao river and Cardona map shows Kerepacupai name at mountain wall at front of Carrao river
Олар 1933 жылдың 16 қарашасында америкалық ұшқыш Джимми Ангел, Кардона берген нұсқаулармен басқарыла отырып, олардың үстінен ұшқанға дейін сыртқы әлемге белгілі болған жоқ, ол құнды кен орынын іздеуге қатысты. 1937 жылдың 9 қазанында Ангел өзінің "Фламинго" ұшағымен, "Эль Рио Карони" Ауян тепуиінің басына қонды, бірақ ұшақ батпақты жерге батқандықтан зақымдалды. Ангел және оның үш серігі, оның ішінде әйелі Мари, тепуиден жаяу түсіп кетті. Олардың өркениетке қайта оралуына 11 күн кетті, олар біртіндеп төмендейтін артқы беткеймен жүрді, бірақ олардың оқиғасы жайылды және шарлауық оның құрметіне Ангел шарлауығы деп аталды. Шарлауықтың атауы – "Сальто-дель-Анхель" – алғаш рет 1939 жылдың желтоқсан айында Венесуэла үкіметінің картасында жарияланды. Ангелдің ұшағы 33 жыл бойы тепуидің үстінде тұрды, содан кейін тікұшақпен шығарылды. Ол Венесуэланың Маракай қаласындағы Әуежай мұражайында қалпына келтірілді және қазір Венесуэланың Сиудад-Боливар әуежайының алдында орналасқан. Шарлауықтың табанына жеткен алғашқы еуропалық – латыш саяхатшысы Александр Лайме, ол жергілікті пемон тайпасы үшін Алехандро Лайме деп те белгілі. Ол 1946 жылы жалғыз өзі шарлауыққа жеткен. 1950 жылдардың соңында ол тік емес артқы беткейге көтеріліп, шарлауықтың жоғарғы бөлігіне алғаш жеткен. Ол сондай-ақ апаттан кейін 18 жыл өткен соң Ангелдің ұшағына жеткен. 1955 жылдың 18 қарашасында, Латвия тәуелсіздік күнінде, ол Венесуэла газеті "El Nacional"-ға бұл өзеннің жергілікті аты жоқ екенін және оны латыш өзенінің атымен атау керек екенін мәлімдеді – Гауя. Осы жылы бұл атау Венесуэланың Ұлттық картографиялық институтында тіркелді. Ауян тепуиі қауіпті орын деп есептелгендіктен және жергілікті халық оған бармағандықтан, жергілікті пемон халқы өзендерге ат қойғанына сенімді дәлелдер жоқ. Робертсон экспедициясы, 1949 жылдың 23 сәуірінде басталды, ол да шарлауықтың табанына алғаш жеткен. Жардың бетіне көтерілуге жасалған алғашқы әрекет 1968 жылы жаңбыр маусымында жасалды. Ол сырғақты тасқа байланысты сәтсіз аяқталды. 1969 жылы құрғақ маусымда екінші әрекет жасалды. Бұл әрекет судың жетіспеушілігі және бастан 400 фут (122 метр) биіктіктегі шығыңқылық салдарынан сәтсіз аяқталды. Жардың басына алғашқы көтерілу 1971 жылдың 13 қаңтарында аяқталды. Питтсбургтен келген электр инженері, американдық альпинист Джордж Богель басқаратын төрт адамнан тұратын альпинистер тобы көтерілуге тоғыз жарым күн, ал төмен түсуге бір жарым күн жұмсады.
They were not known to the outside world until American aviator Jimmie Angel, following directions given by Cardona, flew over them on 16 November 1933 on a flight while he was searching for a valuable ore bed. Returning on 9 October 1937, Angel tried to land his Flamingo monoplane El Río Caroní atop Auyán tepui, but the plane was damaged when the wheels sank into the marshy ground. Angel and his three companions, including his wife Marie, were forced to descend the tepui on foot. It took them 11 days to make their way back to civilization by the gradually sloping back side, but news of their adventure spread and the waterfall was named Angel Falls in his honor. The name of the waterfall—"Salto del Ángel"—was first published on a Venezuelan government map in December 1939. Angel's plane remained on top of the tepui for 33 years before being lifted out by helicopter. It was restored at the Aviation Museum in Maracay, Venezuela and now sits outdoors on the front of the airport at Ciudad Bolívar in Venezuela. The first recorded European to reach the base of the falls was the Latvian explorer Aleksandrs Laime, also known as Alejandro Laime to the native Pemon tribe. He reached the falls alone in 1946. He was the first to reach the upper side of the falls in the late 1950s, by climbing up the back side, where the slope is not vertical. He also reached Angel's plane 18 years after the crash landing. On 18 November 1955, Latvian independence day, he announced to the Venezuelan newspaper El Nacional that this stream without any known local name should be named after a Latvian river, Gauja. In the same year, this name was registered in the National Cartographic Institution of Venezuela. There is no convincing proof that the indigenous Pemon people had named the local streams, as Auyán tepui was considered to be a dangerous place and was not visited by the indigenous people. Robertson's expedition, which began on 23 April 1949, was also the first to reach the foot of the falls. The first known attempt to climb the face of the cliff was made in 1968 during the wet season. It failed because of slippery rock. In 1969, a second attempt was made during the dry season. This attempt was thwarted by lack of water and an overhang 400 feet (122 m) from the top. The first climb to the top of the cliff was completed on 13 January 1971. The climbers, a four man team led by American mountaineer George Bogel, an electrical engineer from Pittsburgh, required nine and a half days to ascend and one and a half days to rappel down.
Туризм
Анхель шарлауығы – Венесуэланың ең танымал туристік орындарының бірі, алайда шарлауыққа саяхат ету қиын мәселе. Шарлауық тым шұғылалы орманда орналасқан. Канайма лагеріне жету үшін Майкетия әуежайынан, Пуэрто-Ордастан немесе Сиуад-Боливардан ұшу қажет, ол шарлауықтың түбіне өзенмен саяхаттаудың бастапқы нүктесі болып табылады. Өзенмен саяхаттар әдетте маусымнан желтоқсанға дейін жасалады, осы кезде өзендер Пемон жетекшілері үшін пайдалануға жеткілікті терең болады. Құрғақ маусымда (желтоқсаннан наурызға дейін) су көлемі басқа айларға қарағанда азайады.
Angel Falls is one of Venezuela's top tourist attractions, though a trip to the falls is a complicated affair. The falls are located in an isolated jungle. A flight from Maiquetia Airport, Puerto Ordaz, or Ciudad Bolívar is required to reach Canaima camp, the starting point for river trips to the base of the falls. River trips generally take place from June to December, when the rivers are deep enough for use by the Pemon guides. During the dry season (December to March), the volume of water is less than in other months.
Кино
Angel Falls Pixar-дың "Up" анимациялық фильміндегі ойдан шығарылған Paradise Falls үшін басты шабыт көзі болды. Америкалық фантастикалық романтикалық фильмі "Неге армандар келеді" (1998), Робин Уильямс, Куба Гудинг-младший және Аннабелла Скиорраның қатысуымен, Венесуэлада өтеді және Angel Falls-ты көрсетеді. Angel Falls әрекет фильмi "Point Break" (2015) сахнасының түсірілу орны болды; актерлар Эдгар Рамирес және Люк Брейси шарлауыққа еркін өрмеледі. Лоуэлл Томас баяндаған "Әлемнің жеті кереметі" (1956) фильмінде Ангел шарлауығы жеті кереметтің бірі ретінде көрсетілді. 1990 жылғы "Арахофобия" фильмі Ангел шарлауығында түсірілді.
Angel Falls was the main inspiration for the fictional Paradise Falls in Pixar's animated film, Up. The American fantasy romance film What Dreams May Come (1998), starring Robin Williams, Cuba Gooding Jr, and Annabella Sciorra, is set in Venezuela and shows Angel Falls. Angel Falls was used as a setting for a scene in the action film Point Break (2015); actors Edgar Ramirez and Luke Bracey free climb the Falls. In the film narrated by Lowell Thomas, Seven Wonders of the World (1956), Angel Falls was included as one of the seven wonders. The 1990 film Arachnophobia was partly set at Angel Falls.
Кітап
Кэтрин Кейсидің "Ангел құлауы" 2023 жылдың қыркүйегінде жарық көрді; бұл фотограф Рут Робертсонның өмірінен шабыттанған тарихи көркем әңгіме.
Angel Falls by Kathryn Casey was published in September 2023; it is a historical fiction story inspired by the life of the photographer Ruth Robertson.