Кіріспе
Ирландия Республикасында үшінші деңгейлі білім беру екінші деңгейден кейінгі барлық білім беруді қамтиды, университеттер мен колледждердегі жоғары білім беруді және оқудан кейінгі сертификат (PLC) және басқа да курстарды қамтиды. Барлық академиялық деңгейдегі дипломдарды беруге құқығы бар оқу орындары: Дублин университеті, Ирландияның Ұлттық университеті (Корк, Дублин, Галвей және Мейнут), Лимерик университеті, Дублин қалалық университеті, Дублин технологиялық университеті, Ирландиядағы Хирургтардың Корольдік колледжі, Мюнстер технологиялық университеті, Шаннон технологиялық университеті: Мидлендс-Мидвест, Атлантик технологиялық университеті және Оңтүстік-Шығыс технологиялық университеті, сондай-ақ Мейнуттағы Сент-Патрик колледжі (Папалық университет). Quality and Qualifications Ireland мемлекеттік агенттігі басқа оқу орындарына тікелей диплом беру құқығын бере алады немесе оны беруді уәкілеттендіре алады. Дублиндегі Корольдік құқық мектебі білім беру саласында шектеулі рөл атқарады, адвокаттар ретінде практика жасау үшін үміткерлерді дайындауға маманданған. Ирландиядағы медициналық мектептерде де арнайы реттеулер бар. 2023 жылы Times Higher Education Supplement бойынша әлемдегі ең жақсы 500 университеттің қатарында Ирландиядан жеті жоғары оқу орны болды.
Third level education in the Republic of Ireland includes all education after second level, encompassing higher education in universities and colleges and further education on Post Leaving Certificate (PLC) and other courses. The degree awarding institutions which can grant awards at all academic levels are the University of Dublin, National University of Ireland (Cork, Dublin, Galway and Maynooth), University of Limerick, Dublin City University, Technological University Dublin, the Royal College of Surgeons in Ireland, Munster Technological University, Technological University of the Shannon: Midlands Midwest, Atlantic Technological University and South East Technological University, as well as St Patrick's College, Maynooth (Pontifical University). Quality and Qualifications Ireland, a State agency, can grant awards in other institutions directly, or delegate the authority to do so. The King's Inns of Dublin has a limited role in education specialising in the preparation of candidates for the degree of barrister at law to practice as barristers. Medical schools in Ireland also have particular regulation. There were seven establishments of higher education within Ireland ranked among the top 500 universities worldwide by the Times Higher Education Supplement in 2023.
Мекемелер
Ирландия университеттеріне Дублин университеті, оның жалғыз колледжінің аты – Дублин Тринити колледжі, Ирландия Ұлттық университетінің төрт құраушы университеті, 1989 жылы құрылған екі университет, Технологиялық институттардың бірігуінен құрылған бес технологиялық университет және кәсіби медициналық мекеме кіреді. Кейбір колледждер университеттердің құраушы колледждері, ал басқалары Жоғары білім және оқыту сыйлықтары кеңесінің орнын басқан Мемлекеттік агенттіктің Сапа және біліктілік Ирландия (QQI) тағайындалған мекемелері болып табылады. Соңғысына Ирландия Республикасының қалған технологиялық институттары – Дундалк пен Дун Лаухейр, Педагогикалық колледждер және басқа да тәуелсіз колледждер кіреді. Кейбір колледждерде QQI-ден «делегацияланған өкілеттік» бар, бұл оларға өз атынан марапаттар беруге және растауға мүмкіндік береді. Лимерик университеті, Дублин технологиялық университеті (TU Dublin) және Дублин қалалық университеті (DCU) сияқты кейбір оқу орындары өз курстарын модульдеу процесін аяқтады (басқалары әлі де ауысу кезеңінде), көбінесе ECTS жүйесін пайдаланады. Болон процесі және қолданбалы зерттеулер ұлттық білім беру саясатының қазіргі мәселелері болып табылады, қосымша мәселелерге Ирландия Ұлттық университетінің құрылымдары кіреді. 2019 жылы TU Dublin Дублин аймағындағы үш мекемені біріктірді (Дублин технологиялық институты, Бланчардстаун технологиялық институты және Таллахт технологиялық институты), ал 2021 жылы Мюнстер технологиялық университеті Мюнстер аймағындағы екі мекемені біріктірді (Корк технологиялық институты және Трали технологиялық институты), ал Шаннон технологиялық университеті: Мидлендс Мидвест Лимерик технологиялық институты мен Атлон технологиялық институтының бірігуімен құрылды. Атлантика технологиялық университеті 2022 жылы Галвей-Мейо технологиялық институты, Слайго технологиялық институты және Леттеркенни технологиялық институты, сондай-ақ Оңтүстік-Шығыс технологиялық университеті Карлоу технологиялық институты мен Уотерфорд технологиялық институтының бірігуі арқылы құрылды. Көптеген мекемелер ұсынатын «Маркалар мен стандарттар» құжатын марапаттар үшін белгіленген диапазон мен критерийлер туралы ақпарат алу үшін қарастыруға болады, ал бағдарламаның ерекшеліктері қосымша ақпарат ұсынады. Білім беру жүйесінің қалған бөлігіндегідей, мектеп бітірушілер үшін кіру өте бәсекеге толы; Орталық өтінім кеңсесі (CAO) басқаратын «Ұпайлар жарысы». 2001 жылы мектеп бітірушілердің үшінші деңгейге көшу пайызы алғаш рет 50%-дан асты, ал 2005 жылы ол 55%-дан асып, келесі онжылдықта жылына шамамен 1%-ға өседі деп күтілуде. Ирланд тілінде 25-тен астам жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі курстар ұсынылады. Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge – Галвей университетінің ирланд тілі кафедрасы және ол Ғалтахта аймақтарында кампустан тыс орталықтары бар. Дублин қалалық университетінде Fiontar деп аталатын ирланд тілі кафедрасы бар. Университет колледжі Дублин (UCD), TU Dublin және Атлантика технологиялық университеті (ATU) де осындай курстарды ұсынады. Ирландиядағы он бір университеттің екеуінен басқалары CAO арқылы «ашық» (омнибус кіру) бакалавр дәрежесін ұсынады, онда студенттер алғашқы оқу жылынан кейін мамандықтарын таңдай алады. «Ашық» (омнибус кіру) өнер дәрежесін ұсынбайтын екі университет – Дублин Тринити колледжі және DCU – әлі де драмалық зерттеулер, журналистика, латын, тарих, жапон және халықаралық қатынастар сияқты белгілі бір салаларда өнер бакалавры дәрежесін ұсынады. Бірінде, Дублиндегі Тринити колледжінде, өнер дәрежесін оқығысы келетін үміткерлер колледжге француз және философия сияқты екі пәннің үйлесімін оқып алуға өтініш бере алады, студенттер оларды бірлесіп немесе бір пәнге баса назар аудара отырып оқи алады. DCU-ның іс жүзіндегі омнибус кіру өнер дәрежесін Сент-Патриктің білім беру колледжі (DCU колледжі) ұсынады және ол «Гуманитарлық ғылымдардағы бакалавр» деп аталады. All Hallows College (DCU колледжі) гуманитарлық ғылымдар, теология, пасторлық қамқорлық және ағылшын тілінде бакалавр дәрежесін ұсынады. Жоғары оқу орындарына оқуға түсу әдетте CAO арқылы жүргізіледі. Осылайша, жоғары оқу орнына түсуге ниетті студенттер жеке университетке емес, CAO-ға өтініш береді. Курстардағы орын әдетте оқу бітіру аттестатының немесе оған тең халықаралық емтиханның нәтижелері негізінде беріледі. Әр университеттің кіру үшін ең төменгі талаптары бар, әдетте ағылшын немесе ирланд тілдерінен, сондай-ақ математикадан емтихан тапсыруды талап етеді. Кейбіреулері сондай-ақ континенталдық Еуропа тілінен (француз, неміс, испан немесе итальян) емтихан тапсыруды талап етеді. Әрбір жеке курсқа қосымша кіру талаптары бар, мысалы, ғылыми курстар әдетте бірінші немесе екі ғылымнан белгілі бір бағаны талап етеді. Студент сондай-ақ курс бойынша ұпайлар жүйесінде қажетті ұпай санын алуы керек. Алайда, университеттер ересек студенттерді және Post Leaving Certificate немесе Further Education курсын сәтті аяқтаған студенттерді қабылдау үшін де жүйелерге ие. Ирландияда (сондай-ақ Солтүстік Ирландияда) үшінші деңгейде оқуға түсу әдетте өте жоғары, ал 25-34 жас арасындағы жас ересектердің 41,6%-ы үшінші деңгейде білім алған – бұл Кипрден кейінгі ЕО-дағы екінші ең жоғары көрсеткіш және 29,1% орташа көрсеткіштен айтарлықтай жоғары. Жыныс бойынша бөлінгенде, Ирландияда үшінші деңгейде білім алатын әйелдердің шамамен 43%-ы және ерлердің 40%-ы бар.
Бакалавриаттық оқу ақысы
"Тегін оқу ақысы" бағдарламасы бойынша, бастамада белгіленген курстарға, ұлттық және тұру орынына қатысты талаптарға сай келетін студенттердің оқу ақысын Үкімет төлейді. Бұл талаптар: Бұл төлемдер "ресми емес төлемдер" деп аталды, ал кейбір университет басшылары "студенттерді тіркеу төлемдері – басқа атаумен алынған төлемдер" екенін мойындады. 2011 жылы үлкен жылдық өсімнен кейін тіркеу төлемі жойылды және оның орнына 3000 евро көлемінде "студент үлесі" енгізілді. 2023/2024 оқу жылында студенттер осы соманы және 150 евро "студенттік төлемді" қосымша төлеуге тиіс болды.
Жоғары оқу орнынан кейінгі ақы
"Төлемсіз білім беру бастамасы" тек бакалавриат деңгейін қамтиды, сондықтан магистратура мен докторантура студенттері ұлтына қарамастан оқу ақысын төлейді. Дегенмен, ақы сомасы студенттің қай елден келгеніне байланысты өзгереді, Еуроодақ елдері үшін оқу ақысы Еуроодаққа мүше емес елдерге қарағанда әдетте төмен болады.
Қосымша білім беру
Қосымша білім беру – міндетті білімнен кейінгі кәсіптік және техникалық білім беру мен оқыту. Марапаттарды көптеген ұйымдар береді, олардың арасында арнайы құрылғандар да, заңмен белгіленгендер де бар. Әдетте, бұл қолөнер мен сауда шеберлігі, балаларға күтім жасау, егін шаруашылығы, сауда және туризм салаларын қамтиды. Бұл экономиканың көпұлттық инвестициялар мен халықаралық мойындылыққа тәуелді емес, типолық салалары. Қосымша білім берудің көптеген түрлері бар, олар оқу бітіруден кейінгі сертификаттар деп аталады. Quality and Qualifications Ireland (QQI) университеттерден тыс білім беру жүйесінде марапаттар тағайындады. Соңғы жылдары қосымша білім беру мекемелерінің көмегімен осы сала зор өсімді басынан өткерді, нәтижесінде осы марапаттардың түрлері мен ауқымы сенімділікті арттыру үшін ресми түрде бекітілді. QQI сертификатын алғандарға университеттер мен технологиялық институттарға оқуға түсуге мүмкіндік беретін бірнеше бағдарламалар бар. QQI марапаттары жоғары білімге қабылдану үшін қолданылатын ұпайларды көздейді.
Инфляция деңгейі
Ирландияда жоғары білімді бітірген түлектердің үлесі Еуропалық Одақтағы басқа елдерге қарағанда жоғары. Сонымен қатар, үздік дипломмен бітірушілердің саны рекордтық деңгейге жетті. Бұл өсімге себеп – студенттердің ынтасы артып, оқыту әдістерінің жақсаруы ма, әлде бағалардың көтерілуі ме деген пікір қақтығысы бар. Президент Майкл Д. Хиггинс бұл бағалардың көтерілуіне байланысты деп санайды және университет дипломдарының сапасы мен құндылығына қатысты алаңдаушылық білдірді. Себебі қандай болмасын, жұмыс берушілер ең қабілетті үміткерлерді іздегенде түлектердің қосымша іс-шараларын, жұмыс тәжірибесін және қажетті дағдыларын жиі қарастырады.
Жоғары оқу орындарының тізімі
Бұл Ирландиядағы колледждер мен университеттердің тізімі; кейбір колледждер университеттер құрамына кіреді.