Кіріспе

Сергей Натанович Бернштейн (кейде Бернштейн деп латыншаға аударылады; 5 наурыз 1880 жыл – 26 қазан 1968 жыл) – еврей тегінен шыққан украин және орыс математигі, жартылай дифференциалдық теңдеулер, дифференциалдық геометрия, ықтималдықтар теориясы және жуықтау теориясы салаларына қосқан үлесімен танымал. Бернштейн Одессада тұратын еврей отбасында дүниеге келген. Сергей Одессада өсті, бірақ әкесі 4 ақпанда 1891 жылы, оның он бір жасқа толуына аздай қалғанда қайтыс болды. 1898 жылы орта мектепті бітірді. Осыдан кейін анасының тілегімен үлкен әпкесімен бірге Парижге кетті. Бернштейннің әпкесі Парижде биологияны оқыды және Украинаға қайтып оралмай, Пастер институтында жұмыс істеді. Сорбоннада бір жыл математика оқығаннан кейін, Бернштейн инженер болуды жөн көрді және École supérieure d'électricité-ге түсті. Дегенмен, ол математикаға деген қызығушылығын сақтап, 1902 жылдың күзінен бастап Геттинген университетінде үш семестр оқыды, онда оның зерттеулерін Дэвид Гильберт басқарды. Бернштейн Парижге оралып, 1904 жылдың көктемінде Сорбоннаға «Sur la nature analytique des solutions des équations aux dérivées partielles du second ordre» тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады. 1905 жылы Ресейге оралып, 1908 жылдан 1933 жылға дейін Харьков университетінде сабақ берді. 1920 жылы ол профессор атанды. Кейіннен Бернштейн Ленинградтағы КСРО Ғылым академиясының Математика институтында жұмыс істеді, сонымен қатар университет пен политехникалық институтта оқытты. 1939 жылдың қаңтарынан бастап Бернштейн Мәскеу университетінде де жұмыс істеді. 1941 жылы ол әйелімен бірге Боровoe қаласына (Қазақстан) эвакуацияланды. 1943 жылдан бастап Мәскеудегі Математика институтында жұмыс істеді және Чебышевтің толық жинағын редакциялады. 1947 жылы университеттен босатылып, Стеклов институтының конструктивті функциялар теориясы кафедрасының меңгерушісі болды. 1968 жылы Мәскеуде қайтыс болды.

Қиссалық дифференциалдық теңдеулер

1904 жылы Сорбоннаға ұсынған докторлық диссертациясында Бернштейн эллиптикалық дифференциалдық теңдеулердің аналитикалық шешімі туралы Хилберттің он тоғызыншы мәселесін шешті. Оның кейінгі жұмыстары эллиптикалық типтегі сызықтық емес теңдеулер үшін Дирихле шекаралық мәселесіне арналды, онда ол әсіресе априорлық бағалаулар енгізді.

Ықтималдық теориясы

1917 жылы Бернштейн алгебралық құрылымға негізделген ықтималдық теориясының алғашқы аксиоматикалық негізін ұсынды. Кейіннен бұл негіз Колмогоровтың өлшемдік тәсілімен ығыстырылды. 1920 жылдары ол тәуелді кездейсоқ шамалардың қосындысы үшін лимит теоремаларын дәлелдеу әдісін енгізді.

Тақырыбы бойынша теория

Бернштейн полиномдарын қолдану арқылы ол конструктивті функциялар теориясының негізін қалады, бұл теория функцияның тегіс қасиеттері мен полиномдар арқылы жуықтауы арасындағы байланысты зерттейді. Атап айтқанда, ол Вайерштрасс жуықтау теоремасын және Бернштейн теоремасын (жуықтау теориясы) дәлелдеді. Бернштейн полиномдары Безиер қисықтарының математикалық негізін де құрайды, бұл қисықтар кейін компьютерлік графикада маңызды рөл атқарды.

Халықаралық математиктер конгресі

Бернштейн 1912 жылы Англияның Кембридж қаласында және 1928 жылы Болоньяда өткен Халықаралық математиктер конгресінде (ICM) шақырылған спикер болды, ал Цюрихтегі ICM-де пленарлық спикер ретінде сөз сөйледі. Оның "Sur les liaisons entre quantités aléatoires" атты пленарлық баяндамасын Бохуслав Хостинский оқыды.

Жарияланымдар

С. Н. Бернштейн, "Жалпы шығармалар" (орысша):
том 1, Функциялардың конструктивті теориясы (1905–1930), аударған: Атом энергиясы комиссиясы, Спрингфилд, Вирджиния, 1958
том 2, Функциялардың конструктивті теориясы (1931–1953)
том 3, Дифференциалдық теңдеулер, вариациялар есебі және геометрия (1903–1947)
том 4, Ықтималдықтар теориясы. Математикалық статистика (1911–1946)
С. Н. Бернштейн, Ықтималдықтар теориясы (орысша), Мәскеу, Ленинград, 1946