Кіріспе
Сергей Натанович Бернштейн (кейде Бернштейн деп латыншаға аударылады; 5 наурыз 1880 жыл – 26 қазан 1968 жыл) – еврей тегінен шыққан украин және орыс математигі, жартылай дифференциалдық теңдеулер, дифференциалдық геометрия, ықтималдықтар теориясы және жуықтау теориясы салаларына қосқан үлесімен танымал. Бернштейн Одессада тұратын еврей отбасында дүниеге келген. Сергей Одессада өсті, бірақ әкесі 4 ақпанда 1891 жылы, оның он бір жасқа толуына аздай қалғанда қайтыс болды. 1898 жылы орта мектепті бітірді. Осыдан кейін анасының тілегімен үлкен әпкесімен бірге Парижге кетті. Бернштейннің әпкесі Парижде биологияны оқыды және Украинаға қайтып оралмай, Пастер институтында жұмыс істеді. Сорбоннада бір жыл математика оқығаннан кейін, Бернштейн инженер болуды жөн көрді және École supérieure d'électricité-ге түсті. Дегенмен, ол математикаға деген қызығушылығын сақтап, 1902 жылдың күзінен бастап Геттинген университетінде үш семестр оқыды, онда оның зерттеулерін Дэвид Гильберт басқарды. Бернштейн Парижге оралып, 1904 жылдың көктемінде Сорбоннаға «Sur la nature analytique des solutions des équations aux dérivées partielles du second ordre» тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады. 1905 жылы Ресейге оралып, 1908 жылдан 1933 жылға дейін Харьков университетінде сабақ берді. 1920 жылы ол профессор атанды. Кейіннен Бернштейн Ленинградтағы КСРО Ғылым академиясының Математика институтында жұмыс істеді, сонымен қатар университет пен политехникалық институтта оқытты. 1939 жылдың қаңтарынан бастап Бернштейн Мәскеу университетінде де жұмыс істеді. 1941 жылы ол әйелімен бірге Боровoe қаласына (Қазақстан) эвакуацияланды. 1943 жылдан бастап Мәскеудегі Математика институтында жұмыс істеді және Чебышевтің толық жинағын редакциялады. 1947 жылы университеттен босатылып, Стеклов институтының конструктивті функциялар теориясы кафедрасының меңгерушісі болды. 1968 жылы Мәскеуде қайтыс болды.
Sergei Natanovich Bernstein (, sometimes Romanized as Bernshtein; 5 March 1880 – 26 October 1968) was a Ukrainian and Russian mathematician of Jewish origin known for contributions to partial differential equations, differential geometry, probability theory, and approximation theory. Bernstein was born into a Jewish family living in Odessa. Sergei was brought up in Odessa but his father died on 4 February 1891 just before he was eleven years old. He graduated from high school in 1898. After this, following his mother's wishes, he went with his elder sister to Paris. Bernstein's sister studied biology in Paris and did not return to the Ukraine but worked at the Pasteur Institute. After one year studying mathematics at the Sorbonne, Bernstein decided that he would rather become an engineer and entered the École supérieure d'électricité. However, he continued to be interested in mathematics and spent three terms at the University of Göttingen, beginning in the autumn of 1902, where his studies were supervised by David Hilbert. Bernstein returned to Paris and submitted his doctoral dissertation "Sur la nature analytique des solutions des équations aux dérivées partielles du second ordre" to the Sorbonne in the spring of 1904. He returned to Russia in 1905 and taught at Kharkiv University from 1908 to 1933. He was made an ordinary professor in 1920. Bernstein later worked at the Mathematical Institute of the USSR Academy of Sciences in Leningrad, and also taught at the University and Polytechnic Institute. From January 1939, Bernstein also worked also at Moscow University. He and his wife were evacuated to Borovoe, Kazakhstan in 1941. From 1943 he worked at the Mathematical Institute in Moscow, and edited Chebyshev’s complete works. In 1947 he was dismissed from the University and became Head of the Department of Constructive Function Theory at the Steklov Institute. He died in Moscow in 1968.
Қиссалық дифференциалдық теңдеулер
1904 жылы Сорбоннаға ұсынған докторлық диссертациясында Бернштейн эллиптикалық дифференциалдық теңдеулердің аналитикалық шешімі туралы Хилберттің он тоғызыншы мәселесін шешті. Оның кейінгі жұмыстары эллиптикалық типтегі сызықтық емес теңдеулер үшін Дирихле шекаралық мәселесіне арналды, онда ол әсіресе априорлық бағалаулар енгізді.
Ықтималдық теориясы
1917 жылы Бернштейн алгебралық құрылымға негізделген ықтималдық теориясының алғашқы аксиоматикалық негізін ұсынды. Кейіннен бұл негіз Колмогоровтың өлшемдік тәсілімен ығыстырылды. 1920 жылдары ол тәуелді кездейсоқ шамалардың қосындысы үшін лимит теоремаларын дәлелдеу әдісін енгізді.
Тақырыбы бойынша теория
Бернштейн полиномдарын қолдану арқылы ол конструктивті функциялар теориясының негізін қалады, бұл теория функцияның тегіс қасиеттері мен полиномдар арқылы жуықтауы арасындағы байланысты зерттейді. Атап айтқанда, ол Вайерштрасс жуықтау теоремасын және Бернштейн теоремасын (жуықтау теориясы) дәлелдеді. Бернштейн полиномдары Безиер қисықтарының математикалық негізін де құрайды, бұл қисықтар кейін компьютерлік графикада маңызды рөл атқарды.
Халықаралық математиктер конгресі
Бернштейн 1912 жылы Англияның Кембридж қаласында және 1928 жылы Болоньяда өткен Халықаралық математиктер конгресінде (ICM) шақырылған спикер болды, ал Цюрихтегі ICM-де пленарлық спикер ретінде сөз сөйледі. Оның "Sur les liaisons entre quantités aléatoires" атты пленарлық баяндамасын Бохуслав Хостинский оқыды.
Жарияланымдар
С. Н. Бернштейн, "Жалпы шығармалар" (орысша):
том 1, Функциялардың конструктивті теориясы (1905–1930), аударған: Атом энергиясы комиссиясы, Спрингфилд, Вирджиния, 1958
том 2, Функциялардың конструктивті теориясы (1931–1953)
том 3, Дифференциалдық теңдеулер, вариациялар есебі және геометрия (1903–1947)
том 4, Ықтималдықтар теориясы. Математикалық статистика (1911–1946)
С. Н. Бернштейн, Ықтималдықтар теориясы (орысша), Мәскеу, Ленинград, 1946
vol. 1, The Constructive Theory of Functions (1905–1930), translated: Atomic Energy Commission, Springfield, Va, 1958
vol. 2, The Constructive Theory of Functions (1931–1953)
vol. 3, Differential equations, calculus of variations and geometry (1903–1947)
vol. 4, Theory of Probability. Mathematical statistics (1911–1946)
S. N. Bernstein, The Theory of Probabilities (Russian), Moscow, Leningrad, 1946