Кіріспе

Сүтқоректілер отбасы

Роркуалдар (Rorquals) – балейн киттердің ең ірі тобы, олар Balaenopteridae тұқымдасына жатады, онда үш туысқа біріктірілген он түр бар. Оларға ең үлкен белгілі жануар, көк кит кіреді, ол дейін жетеді, ал жорға кит – дейін жетеді; тіпті топтың ең кішкентай өкілі – солтүстік минк китінің ұзындығы дейін жетеді. Роркуалдар өз атауын француз тілінен – rorqual сөзінен алған, ол норвегиялық сөзден шыққан: бірінші элемент – røyr, бұл кит түрінің ежелгі норвегиялық атауы reyðr-ден шыққан, бұл сөз "қызыл" деген мағынаны білдіретін норвегиялық сөзбен байланысты болуы мүмкін, ал екіншісі – hvalr, ол жалпы "кит" дегенді білдіреді. Balaenopteridae тұқымдасының атауы – туыс атауынан, яғни Balaenoptera-дан шыққан.

Сипаттамалары

Отбасының барлық мүшелері ауыз астынан қаптамаға дейін созылған терінің бойлық бүктемелеріне ие (сиыр киті мен жалпы минке китінен басқа, оларда қысқа жолақтар болады). Бұл жолақтар тамақтану кезінде ауыздың қатты кеңеюіне мүмкіндік береді. Осы "бүктемелі тамақ жолдары" балаеноптеридтерді басқа киттерден ажыратады. Рорквальдарда жүктілік 11–12 айға созылады, сондықтан жұптасу мен туу бір жылдың бір мезгілінде жүзеге асады. Аналық киттер бір ғана бұзау туады, оны түрлеріне қарай 6–12 айдан кейін емшекten айырады. Райс китінің таралу аймағы рорквальдардың және жалпы қысқа мұртты киттердің ең кішісі болып табылады, ол Флорида түбегінің батысы мен Алабама және Флориданың оңтүстігіндегі Мексика шығанағының шағын бөлігіне ғана тән, бірақ бұрын шығанақта одан да кеңірек таралған болуы мүмкін. Көптеген рорквальдар қатаң түрде мұхиттық: ерекшеліктер – сұр кит, Брайд киті, Эден киті және Райс киті (бұл киттер әдетте жыл бойы жағалауға жақын кездеседі) және жұмбақ киті (океандық, бірақ көшіп бара жатқанда жағалауға жақын өтеді). Ең үлкен және ең кішкентай түрлер – көк кит және Антарктидалық минке киті – оңтүстіктегі ең суық суларда мекендейді; желкенді кит мұздыққа осылай жақын келмейді; ал сей киті тағы да солтүстікке қарай қалуға бейім. (Солтүстік жарты шарда континенттер ауа райы мен мұхит ағыстарын өзгертетіндіктен, бұл қозғалыстар аздап байқалады, бірақ олар бар). Әр түрдің ішіндегі ең үлкен киттер полюстерге жақынырақ келеді, ал ең жас және ең күштілері жылдық көшіске шығар алдында жылы суларда қалады. Көптеген рорквальдар қыста тропикалық суларда көбейеді, содан кейін планктон мен крильге толы полярлық азық алаңдарына көшіп, қысқа полярлық жазды өткізеді.

Тамақтандыру әдеттері

Басқа әдістермен қатар, қашалоттар шашақ балықтардың жиынтығына шабуыл жасап, осылайша азық алады. Шабуыл жасап азықтану – бұл жоғары қарқынды тамақтану әдісі, онда кит жоғары жылдамдыққа дейін үдеп, содан кейін аузын кеңінен ашады. Бұл аузын кеңейтуге және үлкен көлемдегі су мен балықты жұтып алып, сүзуге қажетті су қысымын тудырады. Сонымен қатар, олардың ірі нервтері серіппелі болып келеді, сондықтан олар созылып, қайтадан қысқаруға қабілетті. Шындығында, бұл қашалоттарға аузын соншалықты кең ашуға мүмкіндік береді, олар өз дене мөлшерінен артық көлемде суды жұтуға шамасы жетеді.