Кіріспе
Иерархиялық қатынастарды көрсету үшін құрылған тізім. Сызба, сондай-ақ иерархиялық сызба деп аталады, иерархиялық қатынастарды көрсету үшін құрылған тізім және ағаш тәрізді құрылымның бір түрі. Сызба белгілі бір тақырыптың негізгі ойларын (сөйлемдер түрінде) немесе тақырыптарын (терминдер) ұсыну үшін қолданылады. Сызбадағы әрбір элемент қосымша тармақтарға бөлінуі мүмкін. Егер сызбадағы ұйымдық деңгейді тармақтау қажет болса, онда кемінде екі кіші тармақ болуы керек, бірақ үшінші және төртінші деңгейлерде бір кіші тармаққа рұқсат етіледі, бұл қазіргі қолданыстағы негізгі стильдік нұсқаулықтарда ұсынылғандай. Сызба құжатты дайындау құралы ретінде немесе құжаттың мазмұнын немесе бүкіл саланың білімін қорытындылау ретінде пайдаланылуы мүмкін. Оны "жоспар" терминінің жалпы мағынасымен шатастырмау керек, яғни тақырыптың ауызша немесе жазбаша түрде берілген қысқаша мазмұны немесе шолуы (мысалы, "Тарихтың айнасы" төменде сипатталатын сызба түріне жатпайды). Осы мақалада сипатталған сызбалар – тізімдер және олардың бірнеше түрлері бар. Сөйлемдік сызба – эссе, мақала, кітап немесе тіпті энциклопедия сияқты құжатты дайындауға арналған құрал. Бұл бөлімдер бойынша ұйымдастырылған фактілерді немесе ойларды тізімдеуге арналған тізім. Тақырыптық сызбалар тақырыптың кіші тақырыптарын деңгейлер бойынша тізімдейді және олар құрастырманы жоспарлау үшін қолданылса да, көбінесе мазмұн тізімі немесе колледж курсының оқу жоспарындағы тақырыптар тізімі сияқты қорытынды ретінде қолданылады. Сызбалар қолданылған индекс префиксінің болуы немесе болмауы бойынша да ерекшеленеді. Көптеген сызбалар сызбадағы әрбір жазбаның алдында сандық немесе әріп-сандық префиксті қамтиды, бұл әрбір элемент үшін нақты жол көрсетуге және тізімделген жазбаларға сілтеме жасау мен талқылауды жеңілдетуге мүмкіндік береді. Әріп-сандық сызба жазбаларды белгілеу үшін әріптер мен сандарды кезектестіреді. Ондық сызба префикс ретінде тек сандарды қолданады. Префиксі жоқ сызба "жай сызба" деп аталады. Сызбалардың арнайы қолданылуы да бар. Кері сызба – бұл қолданыстағы жұмыстан жасалған сөйлемдер немесе тақырыптар тізімі, ол түзету құралы ретінде қолданылады; ол құжаттың толық еместіктерін көрсетуге және жұмыстың құрылымын және ағынын жақсарту үшін сөйлемдерді немесе тақырыптарды қайта реттеуге көмектеседі. Интегралды сызба – ғылыми жұмыстарды жазуға арналған құрастыру құралы, онда жазу процесінде сілтеме жасауды жеңілдету үшін көздер мен жазушының көздерден алған жазбалары сызбаға біріктіріледі. Сызбаларды өңдеуге арналған бағдарламалық қамтамасыз ету "сызба құрастырушы" деп аталады.
An outline, also called a hierarchical outline, is a list arranged to show hierarchical relationships and is a type of tree structure. An outline is used to present the main points (in sentences) or topics (terms) of a given subject. Each item in an outline may be divided into additional sub items. If an organizational level in an outline is to be sub divided, it shall have at least two subcategories, although one subcategory is acceptable on the third and fourth levels, as advised by major style manuals in current use. An outline may be used as a drafting tool of a document, or as a summary of the content of a document or of the knowledge in an entire field. It is not to be confused with the general context of the term "outline", which a summary or overview of a subject, presented verbally or written in prose (for example, The Outline of History is not an outline of the type presented below). The outlines described in this article are lists, and come in several varieties. A sentence outline is a tool for composing a document, such as an essay, a paper, a book, or even an encyclopedia. It is a list used to organize the facts or points to be covered, and their order of presentation, by section. Topic outlines list the subtopics of a subject, arranged in levels, and while they can be used to plan a composition, they are most often used as a summary, such as in the form of a table of contents or the topic list in a college course's syllabus. Outlines are further differentiated by the index prefixing used, or lack thereof. Many outlines include a numerical or alphanumerical prefix preceding each entry in the outline, to provide a specific path for each item, to aid in referring to and discussing the entries listed. An alphanumerical outline uses alternating letters and numbers to identify entries. A decimal outline uses only numbers as prefixes. An outline without prefixes is called a "bare outline". Specialized applications of outlines also exist. A reverse outline is a list of sentences or topics that is created from an existing work, as a revision tool; it may show the gaps in the document's coverage so that they may be filled, and may help in rearranging sentences or topics to improve the structure and flow of the work. An integrated outline is a composition tool for writing scholastic works, in which the sources, and the writer's notes from the sources, are integrated into the outline for ease of reference during the writing process. A software program designed for processing outlines is called an outliner.
Контурлардың түрлері
Контурлар стилімен, префикстердің болуымен және арнайы мақсатымен ажыратылады. Қолмен жазылған контурлар мен цифрлық контурлар да бар, мысалы, контур құрастырушы бағдарламасындағыдай.
Стил бойынша
Контурдың екі негізгі түрі бар: толық сөйлеммен жасалған контурлер және тақырыптық контурлер.
Тақырыптың контурлық нұсқасының үлгісі: Адам білімінің контурлық нұсқасы
Пропедия – «Британника энциклопедиясының» 1974 жылғы 15-шы басылымында жеке томда иерархиялық «Білімнің жоспары»н ұсынуға жасаған тарихи әрекеті. «Білімнің жоспары» – Мортимер Адлердің жобасы. Пропедия үш деңгейден тұрды: жоғарғы деңгейде 10 «Бөлім», орта деңгейде 41 «Бөлім» және төменгі деңгейде 167 «Бөлім», мысалы, «1. Материя және энергия», «1.1 Атомдар», «1.1.1. Синхротронның құрылымы мен қасиеттері».
Қолданылған префикс бойынша
Көптеген жоспарларда кездесетін мүмкіндік – префикс қою. Бөлім нөмірлері сияқты, жоспар префиксі – жоспар жазуының басына оған сілтеме жасауға көмектесетін таңба (көбінесе әріп-сандық немесе сандық).
Жарамсыз контурлар
Жай сызбалар префикстерді қамтымайды.
Альфа-цифрлық сызба
Алфа-цифрлік сызба әр тақырыптың басында анықтама ретінде префикс кіреді. Префикстер жоғарғы деңгей үшін рим цифрлары, келесі деңгей үшін үлкен әріптер (пайдаланылатын тілдің әліпбиінде), келесі деңгей үшін араб цифрлары, ал содан кейін кіші әріптер түрінде болады. Келесі деңгейлер үшін рет қайта басталады. Әрбір сан немесе әріптің артында нүкте қойылады, ал әрбір тармақ келесі үлгідегідей үлкен әріппен жазылады: I. Қазіргі жағдай: Бүгінгі таңда компаниялардың 80%-дан астамы өз қызметкерлерін бақылайды. А. Алдамшылық әрекеттерді, ұрлықты және жұмыс орнындағы басқа да құқық бұзушылықтарды болдырмау үшін. Б. Қызметкерлердің өнімділігін тиімдірек бақылау үшін. C. Қиындықтар тудыратын немесе қорлайтын хабарламаларға байланысты кез келген заңдық жауапкершілікті болдырмау үшін. II. Жұмыс орнында электрондық бақылау мен қадағалау кезінде қызметкерлердің жеке өміріне қатысты құқықтары қандай? А. Америкалық қызметкерлердің қатыгез және тыңдаушы басшылардан заңдық қорғанысы шамалы. 1. Қызметкерлерді қорғайтын федералды немесе штаттық заңдар жоқ. 2. Қызметкерлер өздерінің жеке заттарына қатысты құпиялылықты қорғауды талап ете алады. Б. Көптеген басшылар жұмыс орнында жеке өмірге құқық жоқ деп санайды. 1. Жұмыс орнындағы қарым-қатынас жұмысқа қатысты болуы керек; басқа нәрсе компания жабдықтары мен уақытын дұрыс пайдаланбау болып табылады. 2. Жұмыс берушілер қызметкерлердің қарым-қатынасын бақылап, дұрыс пайдаланбауды болдырмауға құқылы. Кейбірлер рим цифрларын «А деңгейлі тақырыптар үшін» «А бас», үлкен әріптерді «Б бас» деп атайды, және т.б. Кейбір авторлар А және Б бас арасына бос жол қоюды ұсынады, ал Б және С бас араларын біріктіріп қалдырады. Егер сызбаның көбірек деңгейлері қажет болса, кіші әріптер мен сандар, сондай-ақ бір және екі жақшалы кіші әріптер қолданылуы мүмкін, бірақ нақты реті анықталмаған және қолданылуы әртүрлі. MLA нұсқаулығы мен Purdue Online Writing Lab ұсынған схема, басқалары сияқты, жоғарыда сипатталғандай, бес деңгейді қолданады, содан кейін араб цифрлары мен кіші әріптерді жақшалармен (дөңгелек жақшалар) қоршап қайталайды: I. A. 1. a. i. (1) (a) және төменгі деңгейлерді көрсетпейді, бірақ APA жарияланымдар нұсқаулығында сызба пішімдеу туралы ештеңе айтылмаған. Чикаго нұсқаулығында ұсынылған, АҚШ Конгресінің заң жобаларын дайындау тәжірибесіне негізделген, жоғарыдан жетінші деңгейге дейін (тек көрсетілгендер) келесі реттілікті ұсынады: I. A. 1. a) (1) (a) i) – үлкен рим цифрлары нүктемен, үлкен әріптер нүктемен, араб цифрлары нүктемен, кіші әріптер бір жақшамен, араб цифрлары екі жақшамен, кіші әріптер екі жақшамен және кіші рим цифрлары бір жақшамен, бірақ курсив қажет емес). АҚШ кодексінде және басқа да заң кітаптарында қолданылғандықтан, көптеген американдық заңгерлер осы сызба форматын қолданады. Басқа да схема барлық бес деңгейді екінші бес деңгейге бір жақшамен қайталайды: I) A) 1) a) i), содан кейін үшінші бес деңгейге екі жақшамен қайталайды: (I) (A) (1) (a) (i). APA Publication Manual-дан басқа, AP Stylebook, NYT Manual, Fowler, The Guardian Style Guide және Strunk & White сияқты көптеген жиі сілтеме жасалатын стильдік нұсқаулықтар бұл тақырыпта үнсіз. Осы сызбалау стильдерінде рим цифрларын және үлкен әріптерді қолданудың бір салдары – көптеген әліпбилерде «I» жоғары (А бас) және екінші (Б бас) деңгейлерде бір элемент бола алады. Бұл әдетте қиындық тудырмайды, өйткені төменгі деңгейдегі элементтерге әдетте иерархиялық түрде сілтеме жасалады. Мысалы, екінші тармақтың төртінші тармағының үшінші қосалқы тармағы – II. D. 3. Сонымен, бірінші тармақтың (I) тоғызыншы қосалқы тармағы (I әрпі) – I. I., ал тек ең жоғарғы деңгейдегісі – I.
Thesis statement: E mail and internet monitoring, as currently practiced, is an invasion of employees' rights in the workplace. I. The situation: Over 80% of today's companies monitor their employees. A. To prevent fraudulent activities, theft, and other workplace related violations. B. To more efficiently monitor employee productivity. C. To prevent any legal liabilities due to harassing or offensive communications. II. What are employees' privacy rights when it comes to electronic monitoring and surveillance in the workplace? A. American employees have basically no legal protection from mean and snooping bosses. 1. There are no federal or State laws protecting employees. 2. Employees may assert privacy protection for their own personal effects. B. Most managers believe that there is no right to privacy in the workplace. 1. Workplace communications should be about work; anything else is a misuse of company equipment and company time
2. Employers have a right to prevent misuse by monitoring employee communications
Some call the Roman numerals "A heads" (for "A level headings"), the upper case letters, "B heads", and so on. Some writers also prefer to insert a blank line between the A heads and B heads, while often keeping the B heads and C heads together. If more levels of outline are needed, lower case Roman numerals and numbers and lower case letters, sometimes with single and double parenthesis can be used, although the exact order is not well defined, and usage varies widely. The scheme recommended by the MLA Handbook, and the Purdue Online Writing Lab, among others, uses the usual five levels, as described above, then repeats the Arabic numerals and lower case letter surrounded by parentheses (round brackets) – I. A. 1. a. i. (1) (a) – and does not specify any lower levels, but the APA Publication Manual does not address outline formatting at all. A very different style recommended by The Chicago Manual of Style, based on the practice of the United States Congress in drafting legislation, suggests the following sequence, from the top to the seventh level (the only ones specified): I. A. 1. a) (1) (a) i) – capital Roman numerals with a period, capital letters with a period, Arabic numerals with a period, italic lowercase letters with a single parenthesis, Arabic numerals with a double parenthesis, italic lowercase letters with a double parenthesis, and italic lowercase Roman numerals with a single parentheses, though the italics are not required). Because of its use in the US Code and other US law books, many American lawyers consequently use this outline format. Another alternative scheme repeats all five levels with a single parenthesis for the second five – I) A) 1) a) i) – and then again with a double parenthesis for the third five – (I) (A) (1) (a) (i). Many oft cited style guides besides the APA Publication Manual, including the AP Stylebook, the NYT Manual, Fowler, The Guardian Style Guide, and Strunk & White, are silent on the topic. One side effect of the use of both Roman numerals and uppercase letters in all of these styles of outlining is that in most alphabets, "I." may be an item at both the top (A head) and second (B head) levels. This is usually not problematic because lower level items are usually referred to hierarchically. For example, the third sub sub item of the fourth sub item of the second item is item II. D. 3. So, the ninth sub item (letter I) of the first item (Roman I) is item I. I., and only the top level one is item I.
Арнайы мақсат бойынша
Арнайы контур түрлеріне кері контурлар және интеграцияланған контурлар кіреді.
Кері контур
Кері контур – бұл дайын жұмыстан жасалған жоспар. Кері контур құжатты кері инженерлеуге ұқсайды. Негізгі ойлар немесе тақырыптар жұмыстан шығарылып, олардың берілу ретімен, бөлімдер бойынша жоспарға орналастырылады. Аяқталғаннан кейін, жоспарды толықтырып, құжаттың жаңа, жақсартылған нұсқасын жасау үшін қайта құруға болады.
Біріктірілген сызба
Интегралды сызба ғылыми мақалаларды (әдебиеттерді шолу, ғылыми еңбектер, диссертация немесе дипломдық жұмыс) ұйымдастыру және жазу процесіндегі пайдалы қадам болып табылады. Толыққаннан кейін интеграцияланған сызбада сызбаның әр бөлімі үшін қатысты ғылыми дереккөздер (автордың тегі, жарияланған жылы, егер сілтеме болса, бет нөмірі) қамтылады. Әдетте, зерттеуші ғылыми еңбекке қолданылатын әдебиеттерді жинап, оқып, игергеннен кейін интегралды сызба дайындалады. Shields және Rangarajan (2013) жаңа ғалымдар мұны іске асыру үшін жүйе құруды ұсынады. Бұл жүйенің бір бөлігі ғылыми дереккөздерге жүйелі түрде жазбалар жасауды қамтуы керек. Осы жазбаларды интегралды сызба арқылы мақаламен байланыстыруға болады. Осылайша ғалым жазуды бастамас бұрын барлық әдебиетті қарастырады. Интегралды сызба жазу қиындықтарын бастан өткергендер үшін пайдалы құрал болуы мүмкін, өйткені мақаланың мазмұны жазу алдында ұйымдастырылып, анықталады. Құрылымы мен мазмұны біріктірілген, автор бір уақытта шағын бөлімдерді жаза алады. Процесс оңайырақ болады, себебі оны басқаруға болатын шағын бөліктерге бөлуге болады. Алғашқы нұсқаны кішірек уақыт кезеңдерінде жазуға болады.
Қолжазба және компьютерлік
Салыстыру үшін төмендегіні қараңыз.
Қолданбалар
Жоспарлар құрастыру, мазмұндау, сондай-ақ дамыту және сақтау ортасы ретінде қолданылады.
Құрамы
Merriam Webster's manual for writers and editors (1998, p. 290) мақаланың бөлім тақырыптары жеке-жеке оқылғанда, мақала мазмұнының жоспарын құру үшін біріктірілуі тиіс деп ұсынады. Гарсон (2002) "стандартты жоспарды", реттелген мазмұн сияқты ұсынылған, "иерархиялық жоспар" сияқты күрделі ағаштан ажырата отырып, "мысалы, мақсат таксономиялық болғанда (көрінген құбылыстарды санаттардың толық жиынтығына жіктеу) мұндай жоспар қолайлы болуы мүмкін" дейді. Сандық жазуда иерархиялық жоспарлар сирек кездеседі, сондықтан зерттеушіге, егер маңызды себептер болмаса, стандартты жоспарды ұстану кеңес беріледі. Джон Франклин сияқты көркем және шығармашылық жазушылар сюжеттік желіні, кейіпкерлерді дамытуды және оқиғаның драмалық ағысын анықтау үшін жоспарларды пайдалана алады, кейде еркін жазумен бірге. Жоспар дайындау – ғылыми зерттеу жұмысын, әдебиеттер шолуын, дипломдық жұмысты немесе диссертацияны жазу процесінің аралық кезеңі. Жоспардың ерекше түрі (біріктірілген жоспар) жазу басталғанға дейін ғылыми дереккөздерді жоспарға енгізеді.
Қорытынды
Конспектілер жобалау кезінде құрастыру құралы ретінде қолданылатынмен қатар, оларды жариялау форматы ретінде де пайдалануға болады. Конспектілер жұмыстың мазмұны ретінде берілуі мүмкін, сонымен қатар жұмыстың негізгі бөлігі ретінде де қолданылуы мүмкін. "Британ энциклопедиясының" 15-шы басылымындағы "Білімнің контуры" осыған мысал. "Википедияда" пәндерді қорытындылайтын контурлер бар (мысалы, Шахмат контуры, Марс контуры және Білім контурын қараңыз). Профессорлар көбінесе семестр басында студенттеріне курс бойында қарастырылатын тақырыптардың қысқаша тізімін, яғни тақырыптық конспект түрінде ұсынады. Бұл сондай-ақ, кеңейтілген курс синопсисінің бір бөлігі ретінде де қосылуы мүмкін. Конспектілер сонымен қатар сөз сөйлеу немесе лекцияның негізгі ойларын қысқаша баяндау үшін де қолданылады.
Жеке ақпаратты басқару
Сипаттамалар, әсіресе контур құралында қолданылатындары, жоспарлау, кестелеу және тіркеу үшін пайдаланылуы мүмкін.
Контурлық кестелер
Контурлаушы (немесе "контурлық процессор") – контурларды қарау, жасау, құру, өзгерту және сақтау үшін қолданылатын мәтін өңдеушінің арнайы түрі. Бұл компьютерлік бағдарлама немесе оның бір бөлігі, контурдың ағаш құрылымындағы иерархиялық түрде орналастырылған мәтінді көрсету, ұйымдастыру және өңдеу үшін пайдаланылады. Мәтіндік ақпарат "түйіндер" деп аталатын дискретті бөлімдерде сақталады, олар тақырып-қостақырып (ата-бала) қарым-қатынастары бойынша орналасады, отбасылық ағаштың мүшелеріне ұқсас. Контурлаушыға жүктелген кезде контур қалаған деңгейде көрсетілуі үшін жиырылуы немесе кеңейтілуі мүмкін. Контурлар мәтіндік ақпаратты сақтау және алу үшін қолданылады, оларға терминдер, тіркестер, сөйлемдер немесе абзацтар тіркеледі. Сондықтан ақпарат құжат бойынша емес, тақырып немесе мазмұн бойынша ұйымдастырылады. Контурда қалағанша көп тақырыптар болуы мүмкін. Бұл жеке құжаттар қажеттілігін жояды, себебі контурлар ағашқа қосымша контурларды оңай қамтуы мүмкін. Қолмен жазылған контур мен цифрлық контурдың басты айырмашылығы – біріншісі көбінесе жоспарланған құжаттың қорытындысы немесе жобасымен шектеледі, ал екіншісі құжаттың барлық мазмұнын және одан да көп нәрсені оңай қамтуы мүмкін. Басқаша айтқанда, қолмен жазылған жұмыс ретінде контур – жазу құралы, бірақ компьютерде ол – білімді құрылысынан бастап соңғы қолданылуына дейін қолдау көрсете алатын, күшті даму және көрсету ортасымен қамтамасыз етілген мақсатты формат. Контурлаушылар мазмұн жасауда, білімді немесе жалпы мәтіндік ақпаратты жинау, ұйымдастыру, өңдеу және көрсету үшін жалпы мәтін өңдеушілердің орнына қолданылуы мүмкін. Контурлаушылар тізімдерді басқару, фактілер мен идеяларды ұйымдастыру және компьютерлік бағдарламаларды жазу үшін өте ыңғайлы. Олар сондай-ақ мақсаттар мен міндеттерді басқаруда (жеке ақпаратты басқару және жобаларды басқаруды қоса), кітаптар мен киносценарийлерді жазуда қолданылады. Контурлық сызбалардың графикалық әріқарай дамуы – ой карталары.