Сиġġьеви: Тарихы мен географиясы

Кіріспе

Сиġġiewi (,) сонымен қатар оның атағы Città Ferdinand деп аталады, Мальтаның Оңтүстік аймағындағы қала және жергілікті кеңес. Бұл Мальтадағы жер ауданы бойынша Рабат және Меллиехадан кейін үшінші ірі кеңес. Сиġġiewi Мальтаның ежелгі астанасы Мдинадан бірнеше шақырым және қазіргі астанасы Валеттадан шақырымдай қашықтықта орналасқан. 2021 жылғы мәліметтер бойынша Сиġġiewi халқы 9318 адамды құрады. Бірнеше ондаған жылдарға дейін, халықтың көп бөлігі қаланың төңірегіндегі егістік жерлерде жұмыс істеген. 1993 жылы қала "Labore et Virtute" (ағылшын тілінде: "Еңбек және құндылық") ұранын қабылдады.

Тарих

Өзінің демографиялық және топографиялық қалыптасуында Сиггиеви Мальтадағы басқа ауылдарға тән үлгіні көрсетті. 1530 жылы Святой Иоанн ордені келгенге дейін, осы аймақта дамыған шағын елді мекендер болған. Бірте-бірте Ħal Xluq, Ħal Kbir, Ħal Niklusi және Ħal Qdieri Сиггиевиге қосылып, бүгінде олардың уединен шіркеулері ғана сақталған. Сиггиеви атауының шығу тегі белгісіз. Бұл есім бірегей және кең таралған сөздермен ешқандай ұқсастығы жоқ. "Сиггиеви" ежелгі атаудың бұрмалануы болуы мүмкін. Мальта аралдары алғашқы фермерлермен неолит дәуірінде мекенделгеннен бері Сиггиеви маңындағы аймақтарда адамдар тұрған. Неолиттік Hagar Qim және Mnajdra (б.з.д. 3600-2500) ескерткіштеріне ауылдан жаяу жетуге болады. Ауылға оңай жететін жерде, Дингли жартасының оңтүстік жағында орналасқан Wardija ta’ San Gorg қола дәуіріндегі қонысы және ix Xaghra ta’ Ghar il Kbir-дегі қола дәуіріндегі арба жолдары (б.з.д. 1500-750/800) бар. Аймақта ерте финикиялық қабір табылды, ал tal Gholja төбесінде және ix Xaghra ta’ Ghar il Kbir-де шағын финикиялық/пуникалық зираттар белгілі. Көптеген жерлерде рим керамикасының фрагменттері кездеседі, бұл Сиггиеви аймағы Мальта мен Гозоның римдік оккупациясы кезінде де мекенделгенін көрсетеді. Маглак аңғарының жанында ерте христиан катакомбалары орналасқан. Олардың бірі, бірнеше дереккөздерде жарияланған, мақсатты түрде егістік жердің астына көмілген. Сиггиевидің қасиетті покровительі – Святой Николай, Византия агиографиясындағы ең танымал қасиеттілердің бірі. Қасиеттіге деген құрметтің сақталуы, катакомба дәуірі аяқталғаннан кейін Мальтаның кейбір ауылдары батыс және шығыс христиандық аймақтарына оңай сәйкес келетін ежелгі дәстүрлерді сақтап қалған болуы мүмкін. Сиггиеви маңындағы әртүрлі далалар мен жерлерден жүздеген жер-су атаулары белгілі. Бұл атаулар семиттік тілдерге жатады, бірақ олардың жасы белгісіз, тек орта ғасырдың соңында нотариалдық актілерде тіркелген. Кейбір орындар шағын елді мекендерге айналды, ал басқалары ешқашан тіркелмеген шағын қауымдастықтарды құраған болуы мүмкін. Кейіннен бұл елді мекендердің маңызы төмендеді. 1565 жылғы Ұлы қоршау кезінде Мальтаның ауылдық аймақтарының халқы азаюы Мальта мен Гозо айналасындағы шағын елді мекендердің жойылуын жеделдетті. 1530 жылы Мальтаға Святой Иоанн орденінің келуі жаңа экономикалық жағдайларды тудырды, бұл жаңа қалалық аймақтарды, әсіресе Валетта қаласын оқшауланған ауылдардан гөрі тартымды етті. Сиггиевидегі бірнеше ғимарат, соның ішінде қару-жарақ қоймасы, Госпитальерлердің билігіне жатады. Сиггиевидің өзі осы жаңа алаңдаушылықтарды көрсетеді. Оның өсуі көршілес елді мекендердің есебінен болған болуы мүмкін. Бірақ екі маңызды аңғардың арасында орналасқан және сондықтан қорғанысқа ие болған Сиггиеви маңындағы нарық агломерациясы, сонымен қатар геодемографиялық өзгерістерге ықпал етті. 1797 жылдың 30 желтоқсанында, Дон Сальваторе Курсоның өкілдігімен, Ұлы магистр Фердинанд фон Хомпеш ауылды қала ретінде бекітіп, оны өзінің құрметіне "Città Ferdinand" деп атады. Баридің Святой Николайына арналған бұрынғы приход шіркеуінің қираған жерлері бүгінге дейін көрініп тұр. Жақында масштабты қалпына келтіру жұмыстары жүргізіліп, оның бұрынғы сұлулығы қайта жаңғыртылды. Сол қасиеттіге арналған барокко стиліндегі приход шіркеуі 1676-1693 жылдар аралығында ауыл тұрғындары жинаған қаржы есебінен салынды. Оны мальттық сәулетші Лоренцо Гафа жобалаған, бірақ жылдар өте келе кейбір өзгерістер енгізілді. Профессор Никола Замит 19 ғасырдың екінші жартысында портик пен нефтерді қосты. Шіркеудегі титулдық картинаны суретші Маттиа Прети, "Il calabrese" салған, ол сонымен қатар Валеттадағы Святого Иоанна соборының күмбезіне сурет салған. Қалалық мереке күні (маусымның соңғы жексенбісі) шеруде тасымалданатын ағаш мүсінін 1736 жылы Пьетро Феличи жасаған. Төрт жыл бұрын, 1732 жылы, сол мүсінші алаңның ортасында әлі тұрған тас мүсінді жасаған. Оның тұғырында қасиеттіге егістіктің берекетті болуын тілейтін латын тілінде дұға жазылған.

In its demographic and topographical formation, Siġġiewi followed a pattern common to other villages in Malta. Before the arrival of the Order of St John in 1530, there were other thriving hamlets in the area. Little by little, Ħal Xluq, Ħal Kbir, Ħal Niklusi, and Ħal Qdieri were absorbed in Siġġiewi and today only their secluded chapels remain. The origins of the name Siġġiewi are unknown. The name is unique and bears no resemblance to well known words. "Siġġiewi" may be a corruption of an old name. The areas around Siġġiewi were inhabited since the Maltese islands were occupied by the first farmers during the Neolithic period. The Neolithic sites of Hagar Qim and Mnajdra (3600 2500 BC) are within walking distance of the village. Also within easy reach of the village are the Bronze Age settlement of Wardija ta’ San Gorg, almost at the southern tail end of Dingli Cliffs, and the Bronze Age cart ruts at ix Xaghra ta’ Ghar il Kbir (1500 750/800 BC). An early Phoenician tomb was located in the area, but small Phoenician/Punic cemeteries are known on the hilltop of tal Gholja and at ix Xaghra ta’ Ghar il kbir. In numerous places, Roman pottery scatters are often encountered, suggesting that the environs of Siġġiewi were also occupied during the Roman occupation of Malta and Gozo. A series of early Christian catacombs are located close to Maghlaq valley. One of these, published in several sources, has been intentionally buried under a field. Siġġiewi's patron saint, Saint Nicholas, is perhaps one of the most popular saints in Byzantine hagiography. The survival of the saint's veneration may suggest that following the end of the catacomb era, some of Malta's villages may have retained old traditions that would very comfortably fall within Western and Eastern Christian domains. Hundreds of place names are known from various fields and locations around Siggiewi. These names are Semitic but are of an unknown age, having been recorded in notarial deeds only in the Late Middle Ages. Some of these places developed into hamlets. Others may have supported small communities that were never recorded. These hamlets would later dwindle in importance. The depopulation of the Maltese rural areas during the Great Siege of 1565 hastened the end of small hamlets around Malta and Gozo. The arrival of the Order of St John in Malta in 1530, also ushered in new economic dynamics which made the new urban areas and especially the new city of Valletta more attractive than isolated villages. Several buildings in Siġġiewi date back to knight Hospitaller rule, including the Armoury. Siggiewi itself reflects these new concerns. Its growth may have been at the expense of neighbouring hamlets. But market agglomeration around Siġġiewi, a promontory that stands between two important valleys and is therefore defensible, also encouraged geo demographic changes. On 30 December 1797, after a formal request by Don Salvatore Curso, on behalf of his parishioners, Grand Master Ferdinand von Hompesch instituted the village as a city, naming it after himself as "Città Ferdinand". The ruins of the former parish church, dedicated to St Nicholas of Bari are still visible today. Lately, great restoration works have been carried out and retrieved from its old glory. The baroque parish church, dedicated to the same saint, was erected by the villagers who raised the necessary funds between the years 1676 to 1693. It was designed by the Maltese architect, Lorenzo Gafà but underwent some changes throughout the years. The portico and naves were added by Professor Nicola Żammit in the latter half of the 19th century. The titular painting in the church is by the artist Mattia Preti, 'Il calabrese', who was also responsible for the painting on the vault of St John's Co Cathedral in Valletta. The wooden statue which is carried in procession on the city feast day (the last Sunday of June) was sculptured by Pietro Felici in 1736. Four years earlier, in 1732, the same sculptor had produced the stone statue which still stands in the center of the square. On its pedestal, there is a prayer in Latin which implores the saint to bless the fields which the faithful laboriously till.

Туризм

Сиджжиевиде 1625 жылы инквизитор Онорато Висконтидің жазғы резиденциясы ретінде салынған Жиргенти сарайы орналасқан. Оны 1763 жылы инквизитор Анджело Дорини жаңартып, қайта жаңғыртты. Бүгінде бұл Мальта Премьер-Министрінің ресми резиденциясы. Вердала сарайы деп аталатын Ұлы Мастер Вердаллдың сарайы қазір Мальта Президентінің жазғы резиденциясы болып табылады. Бұл сарайға іргелес орналасқан Бюскетт – шағын, жартылай жабайы орман, оны Де Валет сияқты Ұлы Мастерлер аң аулау үшін пайдаланған. Сиджжиеви жергілікті кеңесіне Гхар Лапси, Фаввара, Гиргенти, Та Канджа және Лаферла Крест тауы кіреді. Сол жерден Filfla аралын көкжиекте көруге болады. Ауыл екі терең шатқалмен (Wied il Hesri және Wied Xkora) қоршалған, тегіс платода орналасқан. Қаланың ескі бөлігінде бірнеше нишалар бар, олардың кейбіреулері 17 ғасырдың ортасына дейін сақталған және олар діни сенімнің белгісі, сонымен қатар сәулеттік әшекейлер. Сиджжиеви шекарасында бірнеше шағын шіркеулер бар, олардың ішінде Мальта барокко архитектурасының көрнекті үлгісі болып табылатын Қамқоршы Анамызға арналған шіркеу бар. Сиджжиеви әулие Николайдың құрметіне маусымның соңғы аптасында мереке тойлайды, онда көшелерде оркестрлер шеру тартады, әуе шашулары мен Екатерина дөңгелектері атылады, көшелер безендіріледі және басты шіркеуде той өтеді. "Тас мұрасы саябағы мен бақтары" – жаңартылған карьерде орналасқан танымал орын. Мальталық жазғы фольклорлық кеш мамыр және қазан айлары аралығында өтеді. Мальталық бүркітшілер орталығы қаланың сыртында орналасқан.

Қамқоршы қасиетті

Мальтадағы әрбір ауыл жергілікті шіркеудің қасиетті қамқоршысына арналған үлкен мерекемен бір апта бойы тойлайды. Сиджжиевидегі негізгі Сент-Николай фестивалі маусымның соңғы жексенбісінде өткізілген кезде, Сент-Николай шіркеуі ішінде де, сыртында да әсем безендіріліп, жарықтандырылады. Бүкіл ауыл, үйлердің бәрі гүл шоқтарымен, туларымен және ленталармен әшекейленеді. Мерекелік апта – адамдар Мальтаның түкпір-түкпірінен келіп, тойға қатысып, қонақжайлықпен күтім көрсететін уақыт. Апта бойы оркестрлер шеру жасап, жарыстарда өнер көрсетеді. Сиджжиевидегі ең көне оркестр – Сент-Николай оркестр клубы, ол Сент-Николай алаңында орналасқан. 1980 жылдары құрылған Сиджжиеви фестивалінің мыс оркестрі мен әлеуметтік клубы екеуі де Сиджжиевидің Сент-Николай мерекесін Мальтадағы ең әдемі мерекелердің біріне айналдырады. Басқа да мерекелердегідей, мұнда да тамақ маңызды рөл атқарады. Тамақ шатырлары мұздақ, хот-дог, бургер, кебаб, картоп қуырылған және тағы да басқаларын сатады. Арнайы тәттілердің қатарында құрмамен толтырылған мқарет және бадам немесе жержаңғақ қосылған ақ нугат бар. Апта бойы көптеген шерулер өтеді – бір күні қасиетті заттар, екінші күні Сент-Николайдың мүсіні көрсетіледі, сондай-ақ діни қызметтер өтеді. Сиджжиеви шіркеуіндегі литургиялық музыка да осы аптада ең жақсы деңгейде болады, ол үш күндік ізгілікпен басталып, мейрам күні Қасиетті Тазалыққа арналған бата, Қасиетті Те Деум, Кешкі құлшылық және Қасиетті миссамен жалғасады. Сиджжиеви атақты Паоло Нанидің музыкасымен байланысты. Жексенбі күні кешке ауылды аралап өтетін үлкен шеруде мыс оркестрлер қатысады. Мерекеде әсем сауық-сауық пен отшашу да ұйымдастырылады. Жексенбі күні үлкен Сент-Николай мүсіні шіркеуден шығарылып, ауылды аралап өтеді. Бұл шеруде музыка, хош иісті заттар, жаяу жүргендердің лақтыратын конфетилері, пальма бұтақтары мен гүлдер болады. Мүсін шіркеуге қайтып келгенде, оны қол соққысымен, жылаумен және ән айтумен қарсы алады. Шіркеу ішінде Қасиетті Тағалаға құлшылық ету рәсімі өтеді. Әрбір қала ең сәнді отшашу мен ең шебер музыканттарды көрсетуге тырысады. Мереке ұйымдастырушылары мүсіндер, тулар мен баннерлерді жинау үшін көп қаражат жинайды. Бұл бәсекелестіктердің тамыры тереңде жатыр – шіркеулер салынып жатқан кезде, шіркеушілер өздерінің мүмкіндіктеріне қарай ең әсем шіркеулерді салу үшін жомарттықпен садақа берген. Мальтадағы көптеген дәстүрлі мерекелер сияқты, негізгі фестиваль маусым айында өтсе де, Сент-Николайдың литургиялық мерекесі 6 желтоқсанда тойланады. Бұл күні де мерекелік шаралар өтеді, бірақ маусым айындағыдай үлкен емес. 6 желтоқсан мерекесі жергілікті бастауыш мектептен шеру жасап, жергілікті екі оркестр клубының сүйемелдеуімен өтетін балалар шеруімен байланысты. Кешке салтанатты мисса өтеді, содан кейін отшашу мен Сент-Николай оркестр клубының музыкалық концерті ұйымдастырылады. "6 желтоқсан қару-жарақ тобы" үлкен мерекеге лайық сән-салтанат пен әсемдеулермен айналысады және басты алаңды алты көркем тумен безендіреді.

Every village in Malta celebrates the local church's patron saint with a major festa lasting a week. When the main Saint Nicholas festa in Siġġiewi is held on the last Sunday in June, the Church of Saint Nicholas is decorated and lit, inside and out. The whole village, houses, and all are festooned with garlands, banners, and flags. Festival week is also a time for visiting and hospitality as people come from all over Malta to enjoy the celebration. Brass bands march and play in competitions throughout the week. The oldest Siggiewi band, St. Nicholas Band Club, located on St. Nicholas Square, and the Siġġiewi Festival Brass Band and Social Club, organized in the 1980s, both make the Siġġiewi St. Nicholas feast one of Malta's most enjoyable. As with most festivals, food is important. Food stalls sell ice cream, hot dogs, burgers, kebabs, chips, and more. Special sweets include mqaret, pastry stuffed with dates, and white nougat with almonds or peanuts. The week features many processions—one night features relics, another, St. Nicholas statue—and religious services. The liturgical music inside the Siġġiewi Parish church is also at its best during this week, starting with the triduum which is followed by a Solemn Benediction of the Blessed Sacrament, Solemn Te Deum, Vespers, and Solemn mass on the day of the feast. Siġġiewi is synonymous with music by the famed Paolo Nani. On the evening before the Sunday feast day, a major procession with brass bands goes through the village. The celebrations also feature a fireworks display. On Sunday the large St. Nicholas statue comes out of the church and goes in procession through the village. This procession has music, incense, confetti thrown by bystanders, and palm branches and flowers. On returning to the church the statue is welcomed with clapping, crying, and singing. Inside the church, the adoration of the Blessed Sacrament follows. Each town strives to have the most extravagant fireworks and the most accomplished musicians. Festival organizers collect significant funds so they can add to their accumulation of statues, flags, and banners. These rivalries go back a long time—when the churches were built, and parishioners gave generously to build the most elaborate churches they could afford. Though the main festa, like most traditional festivals in Malta, is in June, The liturgical feast of Saint Nicholas takes place on 6 December. There are also celebrations on this day although not on the large scale of those in June. The 6 December feast has become synonymous with a children's procession from the local Primary School to the Parish Church accompanied by the 2 local band clubs. In the evening a solemn mass is celebrated which is followed by fireworks and a musical concert by the Saint Nicholas Band Club. The 'Grupp tal Armar 6 ta' Dicembru' which is responsible for the splendor and decorations worthy of a great feast decorates the main square with six artistic banners.

Мәдениет және спорт

Сиджжиевиде екі музыкалық клуб орналасқан: 1883 жылы құрылған Сан-Никола Бандасы және 1986 жылы құрылған Сиджжиеви фестивалінің мыс қоспасынан жасалған оркестрі. Сиджжиеви фестивалінің мыс қоспасынан жасалған оркестрі Мальтада тек мыс қоспасынан жасалған аспаптарда ғана ойнайтын алғашқы оркестр болды. Қалада сондай-ақ Сиджжиеви қайық спорты клубы, Сиджжиеви скаут тобы, Сиджжиеви футбол клубы және Сиджжиеви баскетбол клубы да орналасқан. "Сан Николас" атты фейерверк фабрикасы да осы қалада. Сиджжиевидеде 2018 жылдың маусым айында ISSF Shotgun World Cup жарысын қабылдаған ta' Kandja атыс полигоны да бар.