Кіріспе

1989 жылы 5 қарашада Жапонияда үш адамды өлтіру оқиғасы болды. Аум Шинрико сотының мүшелеріне қарсы коллективтік сот процесін жүргізіп жатқан адвокат Цуцуми Сакамото (坂本 堤 Сакамото Цуцуми, 1956 жылғы 6 сәуір – 1989 жылғы 5 қараша), оның әйелі Сатоко және ұлы Тацухико пәтеріне кірген қылмыскерлер тарапынан өлтірілді. Алты жыл өткен соң, 1995 жылы Токио метросына жасалған шабуылдан кейін, қылмыскерлер анықталды және олардың қылмыс кезінде Аум Шинриконың мүшелері болғаны белгілі болды.

Сакмамото Цуцуми

Цуцуми Канагава префектурасының Йокосука қаласында дүниеге келген. Йокосука орта мектебін бітіргеннен кейін Токио университетіне түсіп, құқықтану мамандығын бітірді. 1984 жылы 27 жасында адвокаттық емтихан тапсырғанға дейін заң кеңесінде жұмыс істеді. Ол Йокогама адвокаттар алқасының мүшесі болды. 1987 жылдан бастап Йокогама заң кеңсесінде адвокат болып жұмыс істеді. Сакамото қанымен өлтірілген кезде культтарға қарсы адвокат ретінде танымал болған. Ол бұрын Біріктіру шіркеуінің мүшелерінің туыстары атынан Біріктіру шіркеуіне қарсы топтық сотқа шағымдану ісін бастаған. Айыптаушылар шіркеуге аударылған мүліктерді және нашарлаған отбасылық қарым-қатынастар салдарынан келген зиянды өтеуді талап еткен. Сакамотоның жоспарына наразылық білдірушілердің ісіне қоғамның назарын аударуға бағытталған жариялық науқаны зор ықпал етті, нәтижесінде Біріктіру шіркеуі ауыр қаржылық қиындыққа тап болды. Осыған ұқсас Aum-ға қарсы жариялық науқанын ұйымдастыру арқылы Сакамото Aum мүшелерінің, Біріктіру шіркеуінің мүшелері сияқты, өз еркімен ұйымға қосылмағанын, ал алдау арқылы тартылып, қауіп-қорқыту және манипуляциялар арқылы бостандығы шектелгенін көрсетуді көздеген. Бұдан өзге, діни заттар нарықтық құнынан әлдеқайда жоғары бағамен сатылып, мүшелердің үй бюджетінен ақша шығындалған (бұл практика "рухани сату" деп аталады). Егер сот оның клиенттерінің пайдасына шешім шығарса, Aum банкротқа ұшырап, ұйымның күші әлсіреп немесе толығымен жойылу мүмкін болған. 1988 жылы топтық сот ісін жүргізу мақсатында Сакамото "Аум Шинрикё Хигай Тайсаку Бэнгодан" ("Аум Шинрикёдан зардап шеккендерге көмек көрсету коалициясы") құруын бастады. Кейіннен бұл ұйым "Аум Шинрикё Хигайша но Кай" немесе "Аум Шинрикё құрбандары қауымдастығы" деп аталды. 2006 жылға дейін ұйым осы атаумен жұмыс істеді. Сакамотоның жоғалуынан кейін адвокат Таро Такимото Aum Шинрикёға қарсы заңгерлік қызметтерінің көп бөлігін өз мойнына алды.

Қылмыстың мән-жайы

1989 жылдың қазан айында Токио телеарнасы (TBS) Сакамотоның Аумға қарсы күресі туралы сұхбатты жазды. Бірақ, арна Aum мүшелеріне Сакамотоның білмеуімен сұхбаттың видеосын жасырын түрде көрсетті, осылайша ақпарат көзін қорғауды қасақана бұзды. Aum өкілдері TBS-ті сұхбатты эфирге шығармауға қысым жасады. Бірнеше күннен кейін, 1989 жылдың 3 қарашасында Aum Shinrikyo-ның бірнеше мүшесі, соның ішінде бас ғалым Хидео Мурай, жекпе-жек шебері Саторо Хашимото, Томомаса Накагава және Казуаки Оказаки Сакамото тұратын Йокогамаға барды. Олар 14 шприц пен калий хлоридінің қорымен келе жатты. Кейін сотта куәлік берген қылмыскерлердің мәлімдемесіне сәйкес, олар Сакамотоны Йокогамадағы Шинкансен вокзалынан қашқысы келді, химиялық затты пайдаланып ұрлау жоспарлаған, бірақ ол күткендей болмады – ол демалыс күні (Бунка но хи, немесе "Мәдениет күні") болғандықтан, үйінде отбасымен бірге ұйықтады. 5 қараша күні таңғы сағат 3-те топ Сакамотоның пәтеріне құлыпталмаған есіктен кірді. Цуцуми Сакамотоның басына балғамен соққы беріп, оған калий хлориді инъекциясын жасап, мойнынан қысып өлтірді. Оның әйелі Сатоко Сакамото (坂本都子 Сакамото Сатоко, 29 жас) ұрып-сапалап, калий хлориді инъекциясын жасады. Олардың кішкентай ұлы Тацухико Сакамотоға (坂本竜彦 Сакамото Тацухико, 14 айлық) калий хлориді инъекциясын жасап, содан кейін бетін матамен жапты. Отбасының денелерін металл барабандарға салып, үш түрлі аймақтағы үш бөлек ауылдық жерге жасырды (Цуцуми Ниигатада, Сатоко Тоямада, ал Тацухико Наганода), егер денелер табылып қалса, үш оқиғаның байланысын анықтау қиын болсын үшін. Олардың төсек жамылғыларын өртеді, ал құралдарын теңізге тастады. Құрбандардың тістерін талқандап, тануды қиындатты. Олардың денелері 1995 жылғы Токио метросына жасалған шабуылға қатысы бар деген күдікпен ұсталғаннан кейін, қылмыскерлер олардың орналасқан жерін көрсеткенге дейін табылған жоқ. Полиция құрбандардың денелері жасырылған жерлерді іздеген кезде, олардың денелері тек сүйектерге айналған еді.

Салдары

NHK 2015 жылы хабарлағандай, Токио полициясы Аум мүшесінің кісі өлтіруге қатысы бар деген ақпарат алды және 1991 жылы қаладағы сектаның нысандарын тергеуге кірісті. Бірақ, қылмыс Токио полициясының қарауына кірмейтін Йокогамада болғандықтан, тергеу екі айдан кейін тоқтатылды. Аум Шинрикёның кісі өлтірулерге қатысы бар екенін көрсететін дәлелдер, кісі өлтірілгеннен кейін алты жыл өткен соң, бірнеше жоғары тұрған жақтастары басқа қылмыстар бойынша, әсіресе Токио метросындағы шабуылмен байланысты ұсталғаннан кейін табылды. Сакамотоны өлтіруге қатысқандардың барлығына өлім жазасы берілді. Сот бұл қылмыстың сектаның негізін қалаушы Шоко Асахараның бұйрығымен жасалғанын анықтады, бірақ барлық қылмыскерлер осыны куәлік ретінде растамады, ал Асахара қатысқанын жоққа шығарды. Асахараның адвокаттары оны кінәлаудың мақсаты – жеке жауапкершілікті жоғарырақ билікке ауыстыру екенін мәлімдеді. Токио хабар тарату жүйесінің кісі өлтірулерде кінәлі екені белгілі болғаннан кейін, компанияға көптеген шағымдар келіп түсті және, соңында, компания президенті отставкаға шықты.

Қылмыскерлерді соттау, айыптау және жазалау

Токиодағы шабуылдардан кейін полиция Аум мүшелері Хидео Мурайды, Томомаса Накагаваны, Казуаки Оказакиді және Саторо Хашимотоны Сакамото отбасын өлтіргені үшін айыптады. Оказакидің соты ең қысқа болды, себебі ол барлық айыптауларды мойындады. Мурай сотқа үлкермеді, өйткені 1995 жылдың сәуір айында полиция оны күзетіп әкеліп жатқанда корейлік қаскөй оны пышақтап өлтірді. Оказаки 1998 жылдың қазан айында кінәлі деп танылды. 2000 жылы соңғы екі қылмыскер, Накагава мен Хашимото, кісі өлтіргені үшін сотталды. 2000 жылдың 25 шілдесінде Оказаки, Накагава және Хашимото өлім жазасына кесілді. 2000 жылдың 28 шілдесінде Киёхиде Хаякава осы кісі өлтірудегі рөлі үшін өлім жазасына кесілді. 2017 жылы Накагава түрмеден жазған естеліктерін жариялады, онда ол Аум идеологиясынан бас тартып, құрбандарының отбасыларынан кешірім сұрады және Аум көшбасшысы Шоко Асахараны «қылмыскер» деп атады. 2017 жылы Солтүстік Корея жетекшісі Ким Чен Ынның жартылай ағасы Ким Чен Намның қайтысынан кейін Накагава түрмеден хат жазып, Ким Чен Намның Аум Шинрикё 1990 жылдары өндіріп, қолданған ВХ затынан уланғаннан өлгеніне сенетінін білдірді. Накагава 2018 жылдың 6 шілдесінде, ал Оказаки мен Хашимото 2018 жылдың 26 шілдесінде (сотталғаннан кейін 18 жыл мен бір күн өткен соң) өлім жазасына кесілді.