Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пироксин минералы
Pyroxene mineral
the mineral
Жадеит – NaAlSi2O6 формуласына ие пироксин минералы. Ол қатты (Моос шкаласы бойынша шамамен 6,5-7,0), өте берік және тығыз, меншікті салмағы шамамен 3,4. Жадеит әртүрлі түстерде кездеседі, бірақ көбінесе жасыл немесе ақ түстерде болады. Жадеит тек континенттік шекаралардағы субдукция аймақтарында ғана пайда болады, онда тау жыныстары жоғары қысымда, бірақ салыстырмалы түрде төмен температурада метаморфизмге ұшырайды. Жадеит – ең құнды жаде асыл тасының негізгі минералы, ол әсіресе Қытайда жоғары бағаланады. Сапалы жадеит жадесінің көп бөлігі Солтүстік Мьянмадан келеді. Тас дәуірінің ескерткіштерінде жадеиттен жасалған құралдар мен заттар табылды, бұл минерал адамзат тарихы жазыла бастамас бұрын-ақ бағаланғанын көрсетеді.
Jadeite is a pyroxene mineral with composition NaAlSi2O6. It is hard (Mohs hardness of about 6.5 to 7.0), very tough, and dense, with a specific gravity of about 3.4. It is found in a wide range of colors, but is most often found in shades of green or white. Jadeite is formed only in the subduction zones of continental margins, where rock undergoes metamorphism at high pressure but relatively low temperature. Jadeite is the principal mineral making up the most valuable form of jade, a precious stone particularly prized in China. Most gem quality jadeite jade comes from northern Myanmar. Jade tools and implements have been found at Stone Age sites, showing that the mineral has been prized by humans since before the beginning of written history.
Атауы
Жадеит атауы (via және ilia арқылы) испан тіліндегі "piedra de ijada" тіркесінен шыққан, ол "белдеме тасы" дегенді білдіреді. Латынша нұсқасы – lapis nephriticus, осыдан "нефрит" термині пайда болған, ол жаде деп те аталатын, бірақ басқа минерал.
The name jadeite is derived (via and ilia) from the Spanish phrase "piedra de ijada" which means "stone of the side". The Latin version of the name, lapis nephriticus, is the origin of the term nephrite, which is a different mineral that also shares the common name jade.
Қасиеттері
Жадеит – клинопироксендер тұқымдасына жататын қатты, өте берік, сирек кездесетін минерал. Түсі әртүрлі болғанымен, көбінесе алма-жасылдан зөбәржат-жасылға дейін, ал сирек ақ немесе жасыл дақтарлы ақ түсті болады. Жадеиттің Моос шкаласы бойынша қаттылығы 6,5-тен 7-ге дейін, қарапайым кварцтан сәл төмен. Жадеит ауа райына төзімді, ал оның аллювиалды тас жыныстары, қалыптасқан серпентинге толы ортадан шығып, тоннаға дейін салмаққа жете алады. Кейбір коллекционерлер сапасын бағалау үшін бірмелік салық таңбалары немесе жылтыратылған ойықтары бар шикі үлгілерді құнды деп санайды. Түсіне хром және темір сияқты іздік элементтердің болуы әсер етеді. Оның мөлдірлігі мөлдір емес түстен дерлік мөлдірге дейін өзгереді. Жадеит тек континенттік шеттердегі жоғары қысымды, төмен температуралы метаморфтық жыныстарда ғана кездеседі, мысалы Калифорния және Гватемала. Жадеиттен жасалған жаде – ең құнды түрі. Жадеит жадеі Қытайда тек 18-шы ғасырдың соңында «фей цзуй» ретінде кеңінен қолданыла бастады. Гватемаланың Мотагуа аңғарындағы жадеитті ольмектер мен майялар, сондай-ақ Коста-Риканың жергілікті халықтары пайдаланған. «Ольмек көгі» сияқты ерекше түстер, оның терең көк-жасыл, ақ түсті ұшқынмен мөлдір реңкі, бірегей сұлулығы мен мезоамерикалық ольмектер және Коста-Рикадағы тарихи қолданылуының арқасында жоғары бағаланады.
Jadeite is a hard, extremely tough, rare mineral of the clinopyroxene family of minerals. Though highly variable in color, it is typically apple green to emerald green, or less commonly white or white with spots of green. Jadeite has a Mohs hardness of 6.5 to 7, slightly less than that of common quartz. Jadeitite is resistant to weathering, and alluvial boulders of jadeitite released from the serpentine rich environments in which they formed can have weights of up to tons. Raw specimens having Burmese tax stamps or polished slots for evaluating quality are prized by some collectors. Color is largely affected by the presence of trace elements such as chromium and iron. Its translucence varies from opaque to almost clear. It is found exclusively in high pressure, low temperature metamorphic rock of continental margins. California, and Guatemala. Jadeite jade is the most valuable form, Jadeite jade first came into significant use in China only towards the end of the 18th century, as fei tsui. Jadeite from the Motagua Valley, Guatemala, was used by the Olmec and Maya peoples, as well as the indigenous peoples of Costa Rica. Unusual colors, like "Olmec blue" jade, which is characterized by its deep blue green, translucent hue with white flecking, are becoming more highly valued because of its unique beauty and historical use by the Mesoamerican Olmec and also in Costa Rica.
Тас дәуірі қолданысы
Британ аралдарында неолит дәуірінде Солтүстік Италиядан қазбаланған жадеиттен жасалған 180-нен астам балта басы табылған. Бұл материалды өңдеудің қиындығына байланысты, осы типтегі табылған барлық балта бастары тұрмыстық емес, қандай да бір валюта түрін немесе сыйлықтармен алмасудың нәтижесі деп саналады. Жапонияның Итоигава қаласында неолит дәуірінен қалған көптеген жадеиттен жасалған моншақтар мен балта бастары, сондай-ақ жадеит шеберханаларының қалдықтары табылды. Бұл моншақтар мен балталар Жапонияның және Корея түбегінің барлық аймақтарында саудаланып, Итоигава аймағында орналасқан әлемдегі ең ежелгі жадеит қолдану мәдениетімен жасалған.
Over 180 axe heads made from jadeitite quarried in northern Italy in the Neolithic era have been found across the British Isles. Because of the difficulty of working this material, all the axe heads of this type found are thought to have been non utilitarian and to have represented some form of currency or be the products of gift exchange. A great many jadeite beads and axe heads as well as the remains of jadeite workshops from the Neolithic era have been uncovered in Itoigawa, Japan. These beads and axes were traded throughout Japan and the Korean Peninsula and were produced by the world's oldest known jadeite using culture, centered on the Itoigawa region.