Кіріспе
Шотланд актері (1917–1993)
Джеймс Дональд (18 мамыр 1917 – 3 тамыз 1993) – шотланд актері. Ұзын бойлы әрі жіңішке денелі, ол көбінесе билік өкілдерін, әсіресе әскери дәрігерлерді сомдауға маманданған.
Ерте өмір
Дональд Абердин қаласында шотландтық пресвитериан пасторының төртінші ұлы болып дүниеге келді. Ол 18 айлық шағында анасы қайтыс болды, ал әкесі қайтадан үйленді. Дональд Галашильсте өсті және Ланкаширдің Файлд жағалауындағы Россалл мектебінде білім алды. Ол Монреальдегі МакГилл университетінде қысқа ғана уақыт оқыды, бірақ астмасының салдарынан Эдинбург университетіне ауысты. Дональд бастапқыда мұғалім болуды жоспарлаған, бірақ Сер Седрик Хардвик пен Эдит Эванстың "Кейінгі Кристофер Бин" спектакліндегі ойынын көргеннен кейін актер болуға шешім қабылдады. Ол мүмкіндігінше көп қойылымдарды тамашалап, екі жыл бойы Лондон театр студиясында оқыды. 1938 жылы "Ақ гвардия" спектаклінде сахнада алғаш рет өнер көрсетті және сахнада тұрақты жұмыс істей бастады. Ол Майкл Редгрейвпен бірге "Он екінші түн" спектаклінде ойнады және Джон Гилгудтың "Король Лир" спектаклінде дублер болды. Ол "Шәует бақшасы" спектаклімен провинциялар бойынша гастрольде болды.
Соғыс қызметі
1939 жылы Дональд әскерге жазылуға тырысты, бірақ медициналық комиссия оны әскери қызметке жарамсыз деп таныды, сондықтан ол ENSA-ға қосылды. Ол «Алиби» (1942), «Біз қызмет ететін орын» (1942), «Күн жақсы барып па?» (1942), «Сан-Деметрио Лондон» (1943) және «Алдағы жол» (1944) сияқты бірнеше соғыс фильмдерінде эпизодтық рөлдер ойнады. Ол Ноэль Ковардтың «Қазіргі күлкі» пьесасындағы рөлімен сахнада танымал болды. 1943 жылы ол MGM компаниясымен келісімшарт жасады. 1944 жылы «Алдағы жол» фильмінен кейін британдық армия бұрынғы шешімін кері қайтарып, Дональдты әскерге шақырды. Ол RASC-ке қосылып, кейін Британ әскери барлау қызметіне жіберілді, онда ол жаудың шифрланған хабарларын теріп шығарды.
Актерлік мансап
Соғыстан кейін ол актерлік карьерасын жаңадан бастады. Сахнада ол "Екі басты бүркіт" (1947) және "Ешқашан болжай алмайсың" (1948) спектакльдерінде ойнады. Кинода MGM оны "Бұзылған сапар" (1948) фильміне Gainsborough Studios-қа уақытша жіберді. Ол сондай-ақ "Шағын дауыс" (1948) және MGM-нің "Эдвард, менің ұлым" (1949) фильмдерінде де түсті. Дональд Ральф Ричардсон, Пегги Эшкрофт және Дональд Синденмен бірге "Мұрагер" (1949) спектаклінде үлкен жетістікке жетті. Бұл оның Лоренс Оливьеге "Капитан Каравалло" (1950) қойылымына шақырулы болуына әкелді. Фильмдерде ол "Тротти Тру" (1949) фильмінде Жан Кентке ғашық болған рөлді ойнады, ал "Алтын қоршау" (1950) және "Ақ дәліздер" (1951) фильмдерінде Жан Симмонс пен Гуги Уизерске көмектесті. Дональд "Пасторға бренди" (1952) комедиясында басты рөлді ойнады және "Сыйлық ат" (1952) фильмінде Тревор Ховард пен Ричард Аттенбороға қолдау көрсетті. Ол "Пиквик қағаздары" фильмінің 1952 жылғы нұсқасында Мистер Винкл рөлін сомдады. Ол "Тор" (1953) фильмінде басты рөлді ойнады және MGM-нің "Бо Браммел" (1954) фильмінде өзінің алғашқы голливудтық рөліне ие болды. Сол студия оны "Өмірге құштарлық" (1956) фильмінде Тео Ван Гог рөліне шақырды. Кирк Дуглас сомдаған суретшінің інісіне жазған хаттарын, фильмнің мазмұнын құрайтын, Дональдтың дауысы оқыды.
Халықаралық жұмыс
Ол "Квай өзеніндегі көпір" (1957) атты соғыс фильмінде жапон тұтқындарын басып озу үшін көпір салуға бел буған полковник Николсонның (Алек Гиннес) саналылығына күмән келтіретін дәрігер, майор Клиптон рөлін ойнады. Фильмнің соңғы сөздерін ол былай деп айтты: "Жаңылдық! Жаңылдық!" Дональдқа әрекет және тұтқын фильмдеріндегі қосалқы рөлдерге үлкен сұраныс болды: "Викингтер" (1958); "Таудағы үшінші адам" (1959); "Ұлы қашудағы" аға британдық офицері, топ капитаны Рамзи (1963); "Сыртқы патша" (1965) фильміндегі тұтқын лагеріндегі дәрігер; және "Үлкен көлеңке" (1966). Ол "Жокерлер" (1967) комедиясында полковник рөлін ойнады және "Кватермасс және шұңқыр" (1967) фильмінде батыр ғалым рөлінде ойнады. Дональд 1960 жылы А. Дж. Крониннің "Цитадель" романының теледидарға бейімделген нұсқасында түсті және Ұлыбритания мен АҚШ-тағы көптеген басқа теледрамаларда да жиі пайда болды. Ол Альфред Хичкок өзі режиссерлік еткен "Альфред Хичкоктан сыйлықтар" сериалының екі эпизодында ойнады: "У" (Роальд Дальдың әңгімесінен) және "Кристалл траншеясы" (А. Э. В. Мейсонның әңгімесінен). 1961 жылы ол Лоренс Хаусманның "Виктория Регина" пьесасының Hallmark Hall of Fame өндірісінде Джули Харристің "Королева Виктория" рөліне қарсы Принц Альберт рөлін ойнады, бұл рөлі үшін ол "Эмми" сыйлығына үміткер болды.