Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чехословакиялық композитор, пианист, дирижер және педагог (1906–1942)
Czechoslovak composer, pianist, conductor, and teacher (1906–1942)
Ярослав Ежек (25 қыркүйек 1906 – 1 қаңтар 1942) – чех композиторы, пианист және дирижері, джаз, классикалық, қосымша және кино музыкасының авторы.
Jaroslav Ježek (September 25, 1906 – January 1, 1942) was a Czech composer, pianist and conductor, author of jazz, classical, incidental and film music.
Өмір
Ежек Праганың Жижков ауданында тігінші отбасында дүниеге келді. Ол өте ерте жасынан көзі нашар көрді. Прага консерваториясында Карел Болеслав Жирақтың (1924–1927) оқушысы ретінде, композиция шеберлік мектебінде Йозеф Сукпен (1927–1930) және қысқа мерзімге Алоис Хабамен (1927–1928) композицияны оқыды. Ежек Прагадағы "Osvobozené divadlo" (Праганың Азатталған Театры) жетекшілері, драматургтер және комедия актері Ян Вэрих пен Жири Восковецпен танысып, театрдың бас композиторы және дирижері қызметін атқарды. Келесі он жыл бойы (1928–1939) ол Восковец пен Вэрихтің комедиялық және сатирикалық пьесалары үшін қосымша музыка, әндер, билер мен балеттер жазды. 1934 жылы ол Чехия сюрреалистер тобының мүшесі болды. Нацистердің Чехословакияны басып алуынан кейін, Ежек, Восковец және Вэрих Нью-Йорк қаласына эмиграцияға кетті. Ол онда фортепиано сабақтарын беріп, хор жетекшісі болып жұмыс істеді және Восковец пен Вэрихпен ынтымақтастығын жалғастырды. 1942 жылы ұзаққа созылған аурудан кейін Ежек Нью-Йоркте созылмалы бүйрек ауруынан қайтыс болды. 1941 жылдың 29 желтоқсанында, өліміне үш күн қалғанда, Ежек Франсис Бечаковаға үйленді. Ол соғысқа дейінгі Чехословакияның көптеген авангард суретшілерімен, мысалы Витезслав Незвал мен Э. Ф. Бурианмен бірлесіп жұмыс істеді.
Ježek was born in the Prague quarter of Žižkov to the family of a tailor. He was almost blind from a young age. He studied composition at the Prague Conservatory as a pupil of Karel Boleslav Jirák (1924–1927), at the master school of composition with Josef Suk (1927–1930), and shortly also with Alois Hába (1927–1928). Ježek met the playwrights/comedians Jan Werich and Jiří Voskovec, leaders of the Osvobozené divadlo (Prague Liberated Theatre) in Prague, and took up the post of main composer and conductor for the theatre. During the next decade (from 1928 to 1939), he composed incidental music, songs, dances, and ballets for the comic and satirical plays of Voskovec and Werich. In 1934 he became a member of Czech Group of Surrealists. Forced to leave Czechoslovakia following the Nazi occupation, Ježek, Voskovec and Werich went into exile in New York City. He worked as a piano teacher and choirmaster there, and continued to work with Voskovec and Werich. In 1942, the long ill Ježek died of chronic kidney disease in New York. On December 29, 1941, three days before his death, Ježek married Frances Bečáková. He collaborated with many avant garde artists of pre war Czechoslovakia, such as Vítězslav Nezval and E. F. Burian.
Музыка
Оның музыкалық шығармашылығы көбінесе екі кезеңге бөлінеді. Оның шығармашылығының бірінші бөлігі камералық, фортепианолық және концерттік туындылардан тұрады, олар алғашқыда Стравинскийдің, париждік Les Six тобының және Арнольд Шёнбергтің ықпалымен жазылған. Кейіннен ол өзінің ерекше, заманауи өрнегін тапты. Соғысқа дейінгі Чехословакияда ол танымал джаз композиторы болды. Праганың еркін театрының ревю-спектакльдеріне («Есек пен көлеңке», «Цезарь», «Басшы және ақымақ» т.б.) және Восковец пен Вэрихтің фильмдеріне («Пудр бен бензин», «Әлем біздікі», «Хеве Хо!») әндер мен билер жазды. Оның мелодиялары Чехияда бүгінге дейін танымал. Ежек американдық джазға да қызығушылық танытқан. 1929 және 1936 жылдар аралығында, тіпті одан ертерек, ол өзінің түпнұсқа джаз композициялары мен аранжировкаларын орындаған оркестр ұйымдастырып, дирижерлік еткен. «Ježek's Jazz» және «Ježkův swingband» аттарымен танымал болған олар Чехияның Ultraphon лейблінде жазбалар жасады, бұл Еуропадағы ең өзгеше музыкалардың бірі болды. «Bugatti Step» (1930; Ultraphone A10166) – пианино мен джаз оркестрі үшін жылдам темпте орындалатын туынды, ол джаз пианиноның солосы ретінде ұзақ уақыттан бері танымал. «Teď ještě ne» (1931; Ultraphon A10217) – Жан Голдкет немесе Кун Сандерстің Nighthawks тобының стиліндегі шабыттандыратын би музыкасы. «Rubbish Heap Blues» (1937; Ultraphon A11421) Ежек Дьюк Эллингтонның жазбаларын ғана тыңдап қоймай, сонымен қатар Дьюктің соңғы жұмыстарын да қадағалап отырғанын көрсетеді. «Rubbish Heap» әнінде Джонни Ходжеске ұқсас альт-саксофон мен Кути Уильямс сияқты дауыспен орындалатын керней, сондай-ақ үш кернейге қосымша үш тромбон бөлімі бар. Ежектың «Polonaisa» (1931; Ultraphon A10355) атты композициясы – заманауи аспаптармен, гармониямен және текстурамен киіндірілген дәстүрлі поляк биі. Шопен мен Гершвиннің бірлесіп жұмыс істегені сияқты, поляк биінің ырғақтары ыстық синкопациямен үйлеседі. Ежек сонымен қатар «Tiger Rag», «Dinah» және «Chinatown, My Chinatown» сияқты танымал джаз стандарттарының аранжировкаларын жасады. Бұл жазбалардың көп бөлігі нацистік оккупация мен Екінші дүниежүзілік соғыстан аман қалмаған, кем дегенде Америка Құрама Штаттарында мүлдем белгісіз. 1994 жылы (және 2007 жылы қайта басылған) чехиялық Supraphon лейблі Восковец пен Вэрихтің «Бостандық театры» үшін (1929–1938) жасаған жеті томдық ретроспективтік альбомын шығарды, онда жоғарыда аталған және басқа да ондаған туындылар кірді.
His musical output is commonly divided into two parts. The first part of his work consists of chamber, piano and concertant compositions, created first under the influence of Stravinsky, of the Parisian Les Six and of Arnold Schönberg. Later he found his own, specific and modern expression. He also became a popular jazz composer in pre war Czechoslovakia. He composed songs and dances for the revue plays of the Prague Free Theatre (The Ass and the Shadow, Caesar, The Headsman and the Fool e. g.) and also for the films of Voskovec and Werich (Pudr a benzín, The World Is Ours, Heave Ho!). His melodies are popular in the Czech Republic to this day. Ježek was also evidently fascinated by American jazz. Between 1929 and 1936, possibly earlier, he organized and conducted an orchestra featuring his original jazz compositions and arrangements. Billed variously as "Ježek's Jazz" and "Ježkův swingband" they recorded for the Czech Ultraphon label, making some of the most original music in Europe. "Bugatti Step" (1930; Ultraphone A10166) is an up tempo number for piano and jazz orchestra, enjoying enduring popularity as a hot jazz piano solo. "Teď ještě ne" (1931; Ultraphon A10217) is rousing dance music in the Jean Goldkette or Coon Sanders' Nighthawks style. "Rubbish Heap Blues" (1937; Ultraphon A11421) shows that Ježek not only listened to Duke Ellington's records, but was keeping up with Duke's very latest work. "Rubbish Heap" features a Johnny Hodges like alto sax and a Cootie Williams like growl trumpet, plus a three trombone section to complement the three trumpets. Ježek's composition titled simply "Polonaisa" (1931; Ultraphon A10355) is a traditional Polonaise clothed in modern instrumentation, harmony and textures. It is as if Chopin and Gershwin had collaborated, the Polish dance rhythms mingling easily with hot syncopation. Ježek also turned the boys loose in records of his arrangements of well known hot jazz standards, such as "Tiger Rag", "Dinah" and "Chinatown, My Chinatown". These recordings, very few of which could have survived the Nazi occupation and World War II, are almost completely unknown, at least in the United States. A seven volume album retrospective of Voskovec and Werich's work for the Liberated Theater (1929–1938) containing the items mentioned above and dozens of others was issued by the Czech Supraphon label in 1994 (and reissued in 2007).