Кіріспе

Бета қозғалысы термині бір бейненің өте қысқа уақытқа көрсетілуі және одан кейін басқа жердегі осыған ұқсас бейненің тағы да қысқа уақытқа көрсетілуі, бір бейне қозғалып бара жатқандай сезім тудыратын көрінетін қозғалыстың оптикалық иллюзиясы үшін қолданылады. Анимация мен фильмдегі қозғалыс иллюзиясы кейде бета қозғалысына байланысты деп саналады, бұл бұрынғы көріністің сақталуы деп аталған ескі түсіндірмеге қарсы ұсынылған нұсқа. Дегенмен, адамның көру жүйесі фильмдегі жақын қашықтықтағы көрінетін қозғалысты және нағыз қозғалысты ажырата алмайды, ал бета қозғалысының алыс қашықтықтағы көрінетін қозғалысы ерекше деп танылады және басқаша өңделеді.

Тарих

Суреттердің жылдам тізбектелуі арқылы көрінетін қозғалысты байқау 19 ғасырға дейін жетеді. 1833 жылы Джозеф Плато стробоскоптық эффектіге негізделген, алғашқы анимациялық құрылғыны – фенкацистоскопты ұсынды. Бұл «философиялық ойыншық» принципі ғасыр соңында кинематографияның дамуына түрткіс болды. Кейіннен қозғалмасыз кескіндердің жылдам тізбектелуінде қозғалысты көру иллюзиясын сипаттаған авторлардың көпшілігі, бұл эффектті көрудің инерциясына байланысты деп санайды, ол торлы қабықтағы кейінірек пайда болатын бейнелер түрінде немесе бейнелер арасындағы аралықты толтыратын психикалық процесс ретінде көрінеді. 1912 жылы Макс Вертхаймер гештальт психологиясының негізін қалаған маңызды мақала жазды. Ол тәжірибелік қатысушылардан экрандағы екі алмасатын орында екі ұқсас пішіннің тахистоскоп арқылы тізбектеп көрсетілген проекцияларын көргенде не көретіндерін сұрады. Нәтижелер тахистоскоптың жарқырауының жиілігіне байланысты өзгерді. Төмен жиілікте әртүрлі жерлерде ұқсас фигуралардың бірінен соң бірі пайда болуы байқалды. Орташа жиілікте бір фигура бір позициядан келесі позицияға жылжығандай көрінді, Вертхаймер бұл құбылысты «оптималды қозғалыс» деп атады. Екі орынның арасында ешқандай нысан көрінбеді. Жоғары жылдамдықтарда, тәжірибелік қатысушылар екі жылдам жыпылықтайтын фигураны шамамен бір уақытта көреді деп ойлағанда, проекцияланған фигуралар арасында және айналасында нысансыз қозғалыс құбылысы байқалды. Вертхаймер грек әрпі φ (фи) қозғалыс иллюзиясын белгілеу үшін қолданды және жоғары жиілікті нысансыз иллюзияны «таза фи құбылысы» деп санады, ол қозғалыстың тікелей сезімдік тәжірибесі деп болжады. Вертхаймердің жұмысы фи құбылысын көрсетуімен танымал болды, ал оптималды қозғалыс иллюзиясы кинодан жақсы таныс құбылыс ретінде қарастырылды. 1913 жылы Фридрих Кенкель Вертхаймердің тәжірибелерінде және одан кейінгі Курт Кофканың тәжірибелерінде (Вертхаймердің тәжірибелік қатысушыларының бірі болған) табылған қозғалыс иллюзиясының әртүрлі түрлерін анықтады. Кофканың әріптесі Кенкель қозғалыстың оптималдық иллюзиясын (бір орыннан екінші орынға жылжыған бір фигураның пайда болуымен) «β Bewegung» (бета қозғалысы) деп атады.

Фи құбылысы мен бета қозғалысы туралы түсініксіздік

Вертхаймердің таза фи құбылысы мен бета қозғалысы фильм мен анимацияны түсіндіруде жиі шатастырылады, бірақ олар сезімдік тұрғыдан мүлдем өзгеше және екеуі де фильмде байқалатын қысқа мерзімдік қозғалысты толыққанды түсіндіре алмайды. Бета қозғалысында екі стимул және , бірінен соң бірі пайда болып, бір нысанның , орнына жылғалысы ретінде қабылданады. Ал фи құбылысында екі стимул және бірінен кейін бірі пайда болып, олардың үстінен өтетін тұманды көлеңкелі бірдеңе қозғалып жатқандай сезіледі. Бета қозғалысын немесе фи құбылысын нақты жағдайда қабылдау, стимулдардың фонға қарағандағы жарықтылығы, стимулдардың көлемі, олардың арақашықтығы, әрқайсысының көрсетілу уақыты және олардың арасындағы уақыт аралығына (немесе уақыт бойынша бір-бірімен қабаттасу деңгейіне) байланысты болады.