Кіріспе

Ирландиялық миллиардер бизнесмен Денис О'Брайен (19 сәуір 1958 жылы туған) – ирландиялық миллиардер бизнесмен және Digicel компаниясының негізін қалаушысы мен иесі. Ол 2015 жылы әлемнің ең ірі 200 миллиардерінің тізіміне енді және бірнеше жыл бойы Ирландияда туған ең бай азамат атанды. Оның бизнес мүдделері ұшақтарды жалға беру (Aergo Capital), коммуналдық қызметтерге қолдау көрсету (Actavo), мұнай өнімі (Topaz Energy), футбол (Celtic F. C. акцияларының аз бөлігіне ие) және денсаулық сақтау (Beacon Hospital) салаларын қамтиды. Esat Digifone консорциумының бұрынғы төрағасы ретінде О'Брайен Moriarty Трибуналының сауалына тартылды, ол Esat компаниясына ұялы байланыс лицензиясын беру мәселесін зерттеді. 2021 жылы О'Брайен Communicorp және Digicel-дің Тынық мұхитындағы операцияларындағы үлесін сатты. О'Брайен түрлі қайырымдастық жобаларымен айналысады, соның ішінде Concern Worldwide кеңесінің мүшесі, Iris O'Brien Foundation қорының негізін қалады және Бостон колледжінде стипендиялық бағдарлама құрды. 2019 жылы О'Брайен Ирландия-АҚШ кеңесінен ерекше жетістіктері үшін марапат алды.

Ерте өмір

О'Брайен 1958 жылдың 19 сәуірінде Корк қаласында дүниеге келген. Оның бір інісі және екі қарындасы бар. Бала кезінде Денис әкесімен бірге іскерлік сапарларда болып, сауданы қалай аяқтауға болатынын үйренді. UCD-де оқып жүргенде, ол Бостон колледжінде оқуға стипендия алды, онда MBA дәрежесін бітірді.

Алғашқы кезеңдер

Дублинге оралғаннан кейін О'Брайен шағын инвестициялық банкте, «Тринити банк» те жұмыс істеді, бірақ ол осы жұмыстан кетіп, ұшақтарды жалға беру компаниясының иесі Тони Райанның жеке көмекшісі болды. Ол Еуропа бойынша қызмет ететін медиа холдингін басқарды. 1989 жылы Ирландияда компанияны құрды, онда «Newstalk» және «Today FM» сияқты тәуелсіз радиостанциялар болды. Компания Шығыс Еуропа елдерінің нарықтарына кеңейді, кейіннен бірқатар станцияларын жергілікті операторларға сатты. 2014 жылы «Communicorp» Ұлыбританияға кеңейіп, ел бойынша сегіз радиостанцияны сатып алды; 2017 жылы «Communicorp» Ұлыбританиядағы радиостанцияларын жаңа тәуелсіз компанияға, «Communicorp UK»-қа көшірді, оның 98% акциялары О'Брайенге тиесілі. 2021 жылдың ақпан айында О'Брайен «Communicorp» компаниясын «Bauer Media Audio» компаниясына шамамен 100 миллион евроға сатты.

Esat Telecom және Esat Digifone

1991 жылы О'Брайен мемлекеттік Telecom Eireann компаниясымен бәсекелесу үшін Esat Telecom деп аталатын телекоммуникациялық консорциум құрды. Норвегияның мемлекеттік телеком операторы Telenor-мен серіктестік құрып, Esat Digifone компаниясын құрды, ол Ирландияның екінші GSM мобильді лицензиясын алу үшін сәтті өтініш берді. Esat Digifone компаниясына лицензия беруге байланысты жағдайлар Moriarty Tribunal-дың қарауына түсті. 1997 жылдың 7 қарашасында Esat Telecom Group plc компаниясы алғашқы акциялық қоғамдық ұсынысын (IPO) жасады және Ирландия қор биржасында, Лондон қор биржасында және NASDAQ-та тіркелді. 2000 жылы Telenor компанияны бақылауға алуға ұсыныс жасады, бірақ О'Брайен оны BT компаниясына сатты, сатудан шамамен 250 миллион евро табыс тапты.

Aergo Capital компаниясы

1999 жылы О'Брайен Aergo Capital әуе кемесін жалға беру компаниясын бірлесіп құрды, онда оның үлесі 80% болды. Құрылғаннан бастап 2014 жылға дейін Aergo жалпы құны 791 миллион евродан астам (шамамен 1 миллиард доллар) болатын 150-ден астам ұшақпен сауда жасады. 2014 жылдың қазан айында О'Брайен және оның серіктесі Фред Браун компанияны АҚШ инвестициялық фирмасы CarVal-ға сатты; Браун жаңа компанияда бас директор болып қалды.

Тәуелсіз жаңалықтар мен БАҚ

2000-шы жылдардың соңында О'Брайен Independent News & Media (INM) акцияларын сатып ала бастады, соңында компанияның 29,9% үлесін жинауға шамамен 500 миллион евро жұмсады. О'Брайен компания басқармасымен, әсіресе бұрынғы иесі Тони О'Райлимен келіспеді, ол 2009 жылы бас директор лауазымынан кетіп, 2014 жылы INM акцияларының көп бөлігін сатты. 2019 жылдың сәуірінде О'Брайен және сол кездегі INM-нің екінші ірі акционері Дермонт Десмонд өз үлестерін бельгиялық Mediahuis медиа тобына сатты; О'Брайен келісімнің бір бөлігі ретінде 43,5 млн евро алды. Ол INM-де басым үлес иеленбегенімен, кейде компанияға елеулі ықпал еткені айтылды. 2014 жылы INM-нің топ редакторы Стивен Рейдің Sunday Independent редакторы Энн Харристің О'Брайен туралы жазған мақаласына түзетулер енгізуді бұйырғаны туралы мәлімдемелер пайда болды. 2015 жылы О'Брайеннің адвокаты Пол Мигер 2012 жылы INM адвокаты Саймон МакАлизиге қоршаған орта министрі Фил Хоганға қатысты жаңалықты жариялауды тоқтату үшін қоңырау шалған деген ақпарат тарады. 2018 жылдың наурыз айында Ирландиядағы Корпоративтік құқық сақтау басқармасы (ODCE) Ирландияның Жоғарғы сотына Independent News and Media компаниясындағы деректердің бұзылуын тергеу үшін инспекторлар тағайындау туралы өтініш білдірді. ODCE ұсынған мәліметтерге сәйкес, деректерді зерттеуге байланысты төлемдер Blaydon Limited арқылы жүзеге асырылды. 2019 жылдың маусым айында Independent News & Media бельгиялық Mediahuis тобына сатылып, Euronext Дублин биржасынан шығарылды, осылайша О'Брайеннің топқа қатысуы аяқталды. Ол INM-ге салған инвестициясынан 450 млн евродан астам шығынға ұшырады. Сол жылы Digicel Оңтүстік Тынық мұхитына енді. 2022 жылға қарай Digicel 25 елде жұмыс істейді. Digicel-мен бірге О'Брайен Digicel Foundation-ды құрды, ол жергілікті ұйымдармен бірлесіп, қоғамдық қызметтерді дамыту, мектептер мен денсаулық сақтау орталықтарын салу және қалпына келтіру жұмыстарын қолдаумен айналысады. 2010 жылғы Гаитидегі жер сілкінісінен кейін О'Брайен қалпына келтіру жұмыстарына 3,5 миллион евро көмектесуге уәде берді. 2012 жылы Гаити президенті Мишель Мартелли О'Брайенді елге салған инвестициялары, үлесі және дамуы үшін Ұлттық құрмет орденімен марапаттады, ал 2015 жылы О'Брайен елдің телекоммуникация саласына қызмет еткені үшін Ямайка орденінің құрметті мүшесі атанды. 2020 жылдың мамырында Digicel банкроттық сот арқылы қайта ұйымдастыруға өтініш берді және қарызды қайта құру туралы келісімге қол жеткізді. Компанияның облигация иелері қарыз алмасуды мақұлдады, ол 2020 жылдың маусым айында өтті. Алмасу аясында О'Брайен Digicel-ге 50 миллион долларлық активтерді, оның ішінде 25 миллион доллар қолма-қол ақшаны және компанияның Ямайкадағы бас кеңсесін беруге келісті. 2021 жылдың қазан айында Digicel өзінің Тынық мұхитындағы операцияларын австралиялық телекоммуникация компаниясы Telstra Corp-қа сату туралы хабарлады. 1,85 миллиард АҚШ долларына бағаланған сату 2022 жылдың шілдесінде аяқталды, Telstra Digicel-ге түзетулер мен шегерімдерден бұрын 1,6 миллиард АҚШ долларын төлеуге келісті. Telstra Digicel Pacific-тің Фиджи, Науру, Папуа-Жаңа Гвинея, Самоа, Тонга және Вануату нарықтарын толығымен сатып алды.

Actavo

2012 жылы О'Брайен IBRC-ден 45 миллион еуроға Siteserv, пайдалы қызметтерді қолдау компаниясын сатып алды; 2015 жылы компания Actavo деп қайта аталды. Actavo О'Брайеннің Millington фирмасы арқылы сатып алынып, Мэн аралында басқарылды. 2016 жылы Actavo Atlantic Engineering Services құрылыс инженерлік фирмасын сатып алып, АҚШ-қа кеңейді. Actavo сондай-ақ Кариб аймағында Digicel үшін талшықты желілерді орнатуға қатысты.

Топаз Энергия

2013 жылдың желтоқсанында О'Брайен "Topaz Energy" компаниясының Irish Bank Resolution Corporation компаниясына тиесілі 300 миллион еуролық қарызын сатып алды. 2014 жылдың желтоқсанында Topaz компаниясының бас компаниясы "Kendrick Investments" Esso компаниясының Ирландиядағы барлық операцияларын сатып алатынын хабарлады. 2015 жылдың желтоқсанында канадалық "Alimentation Couche Tard" компаниясы Topaz компаниясын сатып алуды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Сату 2016 жылдың ақпан айында аяқталды; сату кезінде Topaz компаниясында 2000-нан астам қызметкер жұмыс істеді және Ирландиядағы тұтыну нарығының шамамен 35 пайызы оған тиесілі болды.

Давос және банк директорлары

О'Брайен Швейцарияның Давос қаласында өткен Дүниежүзілік экономикалық форумның жылдық қысқы жиынына Билл Гейтс және Джордж Сорос сияқты басқа да миллиардерлермен бірге қатысты. 2000 жылы О'Брайен Ирландия банкінің директоры болды, ал 2005 жылдың қыркүйегінде ол банк вице-губернаторы болып тағайындалды. 2006 жылдың қыркүйегінде ол вице-губернатор қызметінен және банк директорының құрамынан (басқармасынан) қатар кетті. О'Брайеннің халықаралық бизнес мүдделеріне байланысты талаптардың күшеюіне байланысты отставкаға кеткені хабарланды. 2018 жылы О'Брайен FAI-ның құрметті өмірлік президенті атанды. 2006 жылы О'Брайен Глазго қаласындағы «Селтик» футбол клубының 2,82% акциясын клубтың бұрынғы басқарушысы Мартин О'Ниллден сатып алды. 2018 жылдың маусым айына дейін О'Брайеннің меншік үлесі 13%-ға дейін өскені хабарланды.

Басқа да бизнес мүдделері

1998 жылы О'Брайен Португалияның Альгарве аймағындағы Quinta do Lago гольф курортының бас компаниясы Planal SA-ны сатып алды.

Мориарти соты

1997 жылы Мориарти трибуналы екі ирланд саясаткері – Чарльз Хоуги мен Майкл Лоуриге қатысты айыптауларды қарастыру үшін құрылды. 14 жылдан кейін Трибуналдың соңғы есебі, басқа нәрселермен қатар, Ирландияның сол кездегі энергетика және коммуникация министрі Лоуридің О'Брайенге Esat Digifone үшін ұялы телефон келісімшартын алуға көмектескенін анықтады. 2018 жылы Майкл Лоури Мориарти трибуналының сот шығындарына қатысты апелляцияда жеңіске жетті. Апелляциялық сот Лоуриге сот процесінің 80% шығынын төледі. Сол жылы Жоғарғы сот 1996 жылы елдің екінші ұялы телефон лицензиясын беруден туындаған кез келген залал үшін мемлекеттің О'Брайеннің телекоммуникациялық компаниясынан өтемақы талап етуге құқығы жоқ деп шешті. 2021 жылы Жоғарғы сот мемлекет шағымдануға тырысқаннан кейін 2018 жылғы шешімді күшінде қалдырды. Үш судья бірауыздан шағымды қабылдамады және О'Брайеннің телекоммуникациялық компаниясы апелляцияның сот шығындарын төлеуге құқылы екенін мәлімдеді. О'Брайеннің желілерінің біріндегі радио бағдарламасын жүргізуші Сэм Смит, Мориарти трибуналы туралы хабарлағандықтан жұмыстан босатылғанын мәлімдеді. Today FM бұл мәлімдемеге жауап беріп, «шешім тыңдаушылардың азаюына байланысты және бағдарлама сапасын жақсарту мақсатындағы шаралардың бір бөлігі болды» деді. Today FM басқармасы бұл шешімді қолдады, ол Вилли О'Райли жасаған бірнеше бағдарламалық өзгерістердің бірі болды.

БАҚ-пен қарым-қатынас

2012 жылы О'Брайен журналист және телехабаршы Винсент Браунды Браунның мақалаларындағы О'Брайеннің жамандау деп санайтын мәлімдемелерге байланысты сотқа берумен қорқытты. 2013 жылдың ақпан айында О'Брайен Haiti жер сілкінісінен кейінгі көмек көрсету жөніндегі RTÉ жаңалықтарында көптеп пайда болғандығы үшін Irish Daily Mail газетін жала жабуға сотқа берді. Сот О'Брайенге 150 000 евро төлеуді бұйырды. Бұл 2009 жылғы Жала жабу туралы заң күшіне енгеннен бері Жоғарғы сотта журналистің әділ пікірді қорғауға алғашқы рет тырысқан жағдайы болды. 2015 жылдың тамызында сатирикалық сайт Waterford Whispers News-тің бас редакторы Колм Уильямсон О'Брайеннің адвокатынан О'Брайен туралы сатирикалық мақаланы жою туралы талап алды. О'Брайеннің адвокаттары сондай-ақ, Broadsheet.ie сайтынан осы мақаланың қайта басылуын жоюды талап етті. Waterford Whispers News кейіннен мақаланы жойды. 2019 жылы О'Брайен 2015 жылдың наурызында газетте жарияланған мақалаларға байланысты Sunday Business Post газетіне жала жабу ісін қозғады. Мақалалар 2008 жылғы қарашада үкіметке ұсынылған PricewaterhouseCoopers (PwC) компаниясының құпия есебіне негізделген, ол 2008 жылы Ирландия банктерінің тәуекелдерін бағалаған. Мақалаларда О'Брайен 2008 жылы Ирландия банктерінен ең көп қарыз алған 22 ірі қарыз алушының бірі ретінде көрсетілді. О'Брайен мақалалар оны жамандап, беделін түсіргенін және қасақана жарияланғанын мәлімдеді.

Irish Bank Resolution Corporation (IBRC) қарыз

Siteserv және Topaz Energy компанияларын сатып алу арқылы О'Брайен бір кезде мемлекеттік IBRC банкінен жүздеген миллион евро қарыз алған болатын. 2013 жылдың ақпан айында IBRC банк таратылып, жақында О'Брайен 320 миллион евролық қарызын өтеу мерзімін ұзартуды сұрады. О'Брайен бұрынғы IBRC бас директоры Майк Айнслиден қарызды ұзарту туралы ауызша уәде алғанын, бірақ банк таратылған кезде Айнсли лауазымынан алынғанын мәлімдеді. Бұл мәселе 2015 жылдың мамыр айында депутат Кэтрин Мерфи оны Dáil Éireann парламентінде көтеруге тырысқанда жария болды. Мерфидің сөзіне қарағанда, О'Брайен IBRC-нің арнайы сатушысы Киран Уоллеске Айнслиден алған өтеу шарттарын сұрап хат жазған; Айнсли де, О'Брайен де бұл талаптарды жоққа шығарды. 2015 жылдың 16 маусымында О'Брайен Оирехтас комиссиясын, Ирландия үкіметін және Бас прокурорды Мерфи мен Синн Фейн депутаты Пирс Доэртидің Dáil Éireann-де оның банк істері туралы жасаған мәлімдемелері үшін сотқа берді. О'Брайен бұл мәлімдемелердің оның конституциялық құқықтарын және Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенциядағы құқықтарын бұзған парламенттік иммунитеттің бұзылуы екенін мәлімдеді. Оирехтас комитеті бұған дейін О'Брайеннің Мерфиге қаржылық мәселелеріне байланысты санкция салу туралы өтінішін қабылдамады, өйткені ол парламенттік иммунитеттің бұзылуы деп мәлімдеген.

RTÉ-нің тыйым салуы

2015 жылы О'Брайен және IBRC-ті таратуды қадағалаған арнайы таратушы Киран Уоллес Ирландияның Жоғарғы сотына RTÉ-ге IBRC-тен алынған қарыздар бойынша төмен пайыздық ставка туралы хабарды эфирге шығаруға тыйым салу туралы өтініш білдірді. Жоғарғы сот судьясы Дональд Бинчи, бұйрық шығарған судья, IBRC клиенттерінің құпия банк ақпаратына қоғамның құқығы жоқ екенін және RTÉ IBRC-нің қарыз шарттарын бұрмалап пайдаланғанын дәлелдемегенін мәлімдеді. Үкімнен кейін бірнеше БАҚ Кэтрин Мерфи сөйлегенін хабарлады, бірақ оның сөздерінен ешқандай цитата немесе видеожазба ұсынбады. Бірнеше ирландиялық БАҚ Мерфидің пікірлерін жариялап немесе Оирехтас веб-сайтындағы жарияланымдарына сілтеме жасап, бұйрықты елемеді. 2015 жылдың маусым айының ортасында судья Бинчи Денис О'Брайеннің IBRC-мен арадағы қаржылық қатынасы туралы RTÉ-нің баяндамасының көп бөлігін жариялауға рұқсат берді. 2015 жылдың 17 маусымында RTÉ бұл оқиғаның «қысқартылған нұсқасы» деп атап, бастапқы материалдың екі абзацы Жоғарғы соттың бұйрығына байланысты басыла алмайтынын мәлімдеді. Мақала 2013 жылдың ақпан және маусым аралығындағы оқиғалардың хронологиясын қамтыды.

IBRC тергеу комиссиясы

2015 жылғы 10 маусымда IBRC 2009 жылғы 21 қаңтар мен 2013 жылғы 7 ақпан аралығында 10 миллион немесе одан да көп евро сомасында шығынға ұшыраған мәмілелерді зерттеу үшін тергеу комиссиясы құрылды. Комиссияның төрағасы ретіне бастапқыда зейнеткер Жоғары Сот судьясы Дэниел О’Кифф тағайындалған, бірақ 2015 жылдың шілдесінде судья Брайан Креган судья О’Киффтің орнына комиссия төрағасы және жалғыз мүшесі болып тағайындалды. Комиссияның өкілеттіктері 2016 жылы жаңартылып, алдымен IBRC-нің 2012 жылы Siteserv компаниясын O’Brien-ге сатуына баса назар аударды. Daíl Éireann-дегі депутат Кэтрин Мерфидің мәлімдемелеріне сүйене отырып, Мерфиге 2019 жылдың ақпан айында комиссия алдында куәлік беру сұралды. Ол бұған дейін комиссияның тергеуді аяқтауына кеткен уақытты сынаған болатын, бірақ 2019 жылдың мамырына дейін ол куәлік беруге келмеді. 2019 жылдың қарашасында Мерфи ақпарат көзін ашуға мәжбүр болатынынан қауіптеніп, комиссия алдында пайда болмайтынын мәлімдеді. 2022 жылдың қыркүйегінде комиссия Siteserv сатылымын зерттеу жөніндегі соңғы есебін жариялады. Есепте сауда "жақсы ниетпен" жүзеге асырылғанымен, "бұрмаланған және толық емес ақпаратқа" негізделгені айтылды. Алайда, есепте Кэтрин Мерфи айтқандай, O’Brien банктен артықшылықты пайыздық мөлшерлеме алғанына дәлел жоқ екені де көрсетілді. Сондай-ақ, O’Brien Роберт Дикспен саяхатқа шыққандығы үшін кінәлі емес екені және O’Brien-нің IBRC басшыларымен тым жақын немесе этикалық емес қарым-қатынаста болғанын растайтын дәлел де табылмады.

Тану

О'Брайен 2006 жылы туған оқу орны UCD-ден құрметті заң докторы атағын алды.

Жеке өмір

1997 жылдың тамызында О'Брайен Кэтрин Уолшке үйленді, ол Communicorp компаниясының Чехияда кеңеюіне көмектесті және бұрын Independent Radio Sales компаниясының маркетинг жетекшісі болған. Олардың төрт баласы бар.

Демеушілік және мақсаттар

2000 жылдың маусым айында О’Брайен анасының есімімен аталатын «Айрис О’Брайен» қорын құрды. Бұл қор арқылы ол көптеген қайырымдастық жобаларын үйлестіреді және көптеген қайырымдастық ұйымдары мен науқандық топтарды, соның ішінде адам құқықтарын қорғайтын «Front Line Defenders» ұйымын қолдайды. О’Брайен 2003 жылғы Әлемдік жазғы Арнайы Олимпиада ойындарын қолдады, ол үшін ол Ойындарды ұйымдастыру комитетінің төрағасы, ал кейіннен меценаттар кеңесінің төрағасы болды. 2004 жылы О’Брайен Кариб теңізі мен Тынық мұхиты аймақтарында мыңдаған жобаны қаржыландырған «Digicel Foundation» қорын құруға көмектесті. О’Брайен Клинтонның жаһандық бастамасымен (CGI) жұмыс істеді. 2010 жылғы Гаитидегі жер сілкінісінен кейін О’Брайен CGI-дің Гаити бойынша іс-қимыл желісімен және «Digicel Haiti Foundation» қорымен бірлесіп Порт-о-Пренс қаласындағы «Темір базарды» қайта жаңартуға көмектесті. 2010 жылы Гаитидің Порт-о-Пренс қаласының мэрі Жан Ив Джейсон О’Брайенді қаланың ізгі ниет елшісі деп тағайындады, оның себебі О’Брайеннің жер сілкінісінен кейін апаттан қалпына келтіру жұмысына көмектескені болды. 2012 жылы О’Брайен АҚШ-тың бұрынғы президенті Билл Клинтоннан «Глобалды азамат» сыйлығын алды, бұл сыйлық Гаитидегі апаттан зардап шеккендерге көмектесуге атқарған жұмыстарының нәтижесінде берілді. 2016 жылдың қыркүйегінде республикалық партиядан президенттікке кандидат болған Дональд Трамп Хиллари Клинтонның О’Брайенмен арақатынасы туралы сын айтқан электрондық хат жіберді, бірақ О’Брайен бұл мәселеге қатысты ешқандай пікір білдірмеді. 2015 жылы О’Брайен ирланд студенттеріне Бостон колледжінен MBA дәрежесін алуға толыққанды стипендия тағайындады. О’Брайен сонымен қатар Үшжақты комиссияның мүшесі болды. О’Брайен 2011 жылғы Ирландия президенттік сайлауында тәуелсіз кандидат Мэри Дэвистің сайлау кампаниясына 2500 евро көмектесті.

Байлық және тұрғын үйлер

2020 жылдың ақпан айына қарай Forbes О'Брайеннің байлығын шамамен 3,2 миллиард долларға бағалады. 1998 жылы Quinta do Lago сатып алғаннан кейін, бірақ 2000 жылы Esat Telecom компаниясы BT-ге сатылуынан бұрын, О'Брайен Дублиндегі үйін сатып, Португалияда тұрақты мекенжайын белгіледі. Бұқаралық ақпарат құралдарында бұл қадамның себебі Ирландия мен Португалия арасындағы салық шартындағы капиталдық табыс салығынан босатумен байланысты болғаны айтылды, бұл О'Брайенге шамамен 63 миллион евро салықтан үнемдеуге мүмкіндік берген. Digicel компаниясын Нью-Йорк қор биржасына шығаруды қарастырған кезде, 2006 жылдың наурызында Компанияларды тіркеу кеңсесіне (CRO) ұсынылған құжатта О'Брайеннің тұрғылықты мекенжайы Слима, Мальта деп көрсетілген.