Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс классикалық филологы (1848–1931)
German classical philologist (1848–1931)
Энно Фридрих Вихард Ульрих фон Виламовиц Моеллендорф (22 желтоқсан 1848 – 25 қыркүйек 1931) – неміс классикалық филологы. Ғалымдық ортада Виламовиц деп танылған ол, ежелгі Грекия және оның әдебиеті саласындағы көрнекті сарапшы болды.
Enno Friedrich Wichard Ulrich von Wilamowitz Moellendorff (22 December 1848 – 25 September 1931) was a German classical philologist. Wilamowitz, as he is known in scholarly circles, was a renowned authority on Ancient Greece and its literature.
Жастық шақ
Виламович Моеллендорф Марковицеде (Markowice) туған, ол Хогенсалца (Иноуроцлав) маңындағы, сол кездегі Позен провинциясында (қазіргі Куявия-Померанское воеводствосының бір бөлігі) орналасқан шағын ауыл. Оның әкесі, прусстық юнкер, Арнольд Виламовиц, шляхта тегінен шыққан және Огонек гербін қолданған, ал анасы Ульрика, туған тегі Кальбо. Олар 1836 жылы жергілікті ақсүйектерден тартып алынған шағын поместьеге қоныстанды. Олардың пруссиялық тегі, фон Моеллендорф, 1813 жылы пруссиялық фельдмаршал Вихард Йоахим Генрих фон Мольлендорф Ульрихтің ата-бабаларын қабылдағанда пайда болды. Виламович үшінші бала болып Шығыс Пруссияда өсті. 1867 жылы Виламович Шулпфортадағы танымал мектеп-интернатында Абитур емтиханын тапсырды. Онда ол білім алып, ағылшын тілін үйренді, сондай-ақ мектептің мұғалімі және кейіннен директоры болған Дитрих Волкманмен жеке сабақтар алды.
Wilamowitz Moellendorff was born in Markowitz (Markowice), a small village near Hohensalza (Inowrocław), in the then Province of Posen (now part of the Kuyavian Pomeranian Voivodeship), to a Germanized family of distant Polish ancestry. His father, a Prussian Junker, was Arnold Wilamowitz, of Szlachta origin and using the Ogończyk coat of arms, while his mother was Ulrika, née Calbo. The couple settled in a small manor confiscated from a local noble in 1836. The Prussian part of their name, von Moellendorf, was acquired in 1813 when Prussian field marshal Wichard Joachim Heinrich von Möllendorf adopted Ulrich's ancestors. Wilamowitz, a third child, grew up in East Prussia. In 1867 Wilamowitz passed his Abitur at the renowned boarding school at Schulpforta. Here he was educated and learned, amongst the rest, the English language, also studying privately with Dietrich Volkmann, teacher and then Master of the school.
Зерттеулер
1869 жылға дейін ол Бонн университетінде классикалық филологияны оқыды. Оның ұстаздары Отто Ян және Герман Усенер оның қалыптасуына зор ықпал етті. Вилламовиц пен Усенердің қарым-қатынасы керісіп кетті. Ол өмір бойы студент әріптесі Фридрих Ницшемен бәсекелестікке түсті және замандасы Герман Дильспен тығыз достық қарым-қатынас орнатты. Дильспен бірге ол 1869 жылы Берлинге көшті, онда 1870 жылы философия ғылымдарының докторы дәрежесін үздік дипломмен алды. Франко-прусс соғысындағы ерікті қызметтен кейін ол Италия мен Грекияға оқу сапары жасады.
Until 1869, he studied Classical Philology at the University of Bonn. His teachers, Otto Jahn and Hermann Usener, had a formative influence on him. Willamowitz's relationship with Usener was strained. He developed a lifelong rivalry with his fellow student Friedrich Nietzsche and a close friendship with his contemporary Hermann Diels. Together with Diels, he moved to Berlin in 1869, where he graduated as a Doctor of Philosophy cum laude in 1870. After voluntary service in the Franco Prussian War, he embarked on a study tour to Italy and Greece.
Ницше мен Вагнермен қақтығыстар
Профессорлық атақ алғанға дейін Виламовиц Ницшенің "Трагедияның тууы" еңбегіне қатысты ғалымдар арасында көп шу көтерген пікір таласына қатысты. 1872–73 жылдары ол екі өте агрессивті poleмика жариялады (неміс тілінде: "Zukunftsphilologie", яғни "Болашақ филологиясы"), олар Ницшеге (сол кезде Базель университетінің профессоры) және профессор Эрвин Рохдеге (Киль университеті) қарсы күшті шабуыл жасады. Ницше мен Рохдеге Рихард Вагнердің өнерге қатысты көзқарастары әсер еткен еді, Вагнер ашық хат жариялап, Рохде оған жауап берді. Даудың мәні Еврипидтің сынға ұшырауы болды, Ницше грек трагедиясының құлауына оны кінәлады. Виламовиц өзінің қарсыластарының әдістерін ғылыми ойдың негізгі принциптеріне жасалған шабуыл деп қарастырып, оларды ғылыми әдістің жаулары ретінде әшкереледі. Оның poleмикасы классикалық филологияның Ницшенің шақыруына берген жауабы саналды. 80 жасқа келгенде, Виламовиц өзінің естеліктерін жазғанда Ницшемен болған қақтығысты бұрынғыдай қызу сезінбеді, бірақ сын-пікірінің маңызды тұстарын өзгерте қоймады. Ол Ницшенің ғылыми түсінікке емес, Вагнердің музыкалық драмасына қызығушылық танытқанын толыққанды түсінбегенін, алайда Ницшенің "тарихи фактілерді және тарихи әдістердің бәрін бұрмалауына" қарсы тұрғаны дұрыс болғанын айтты.
Even before he gained a professorial title, Wilamowitz was a member of a scholarly dispute about Nietzsche's Birth of Tragedy that attracted much attention. In 1872–73, he published two unusually aggressive polemics (German: "Zukunftsphilologie", i. e. "Philology of the future"), which strongly attacked Nietzsche (then Professor at the University of Basel) and Professor Erwin Rohde (University of Kiel). Richard Wagner, whose views on art had influenced Nietzsche and Rohde, reacted by publishing an open letter and Rohde wrote a damning response. The issue at stake was the deprecation of Euripides, on whom Nietzsche blamed the destruction of Greek tragedy. Wilamowitz saw the methods of his adversaries as an attack on the basic tenets of scientific thought, unmasking them as enemies of the scientific method. His polemic was considered as Classical philology's reply to Nietzsche's challenge. At the age of 80 when Wilamowitz wrote his memoirs, he saw the conflict with Nietzsche less passionately but did not retract the essential points of his critique. He stated that he had not fully realised at the time that Nietzsche was not interested in scientific understanding but rather in Wagner's musical drama, but also that he was nevertheless right to take his position against Nietzsche's "rape of historical facts and all historical method".
Грайфсвальд
1875 жылы «Аналекта Эврипидеа» атты еңбегі үшін профессорлық атақ алды. Сол жылы Берлинде алғашқы ресми академиялық лекциясын оқыды. 1876 жылы Грайфсвальдтағы Эрнст Мориц Арндт университетінде классикалық филологиядан ординар (толық профессор) қызметіне тағайындалды. Осы жылдары Теодор Моммсеннің үлкен қызы Мари Моммсенге үйленді және «Гомер зерттеулері» (Homerische Studien) атты еңбегі жарық көрді.
In 1875, he gained a professorial title for his study Analecta Euripidea. In the same year, he gave his first public academic lecture in Berlin. In 1876, he was employed as Ordinarius (full professor) for Classical Philology at Ernst Moritz Arndt Universität at Greifswald. During this period, he also married Marie Mommsen, the eldest daughter of Theodor Mommsen, and published Homeric Studies (Homerische Studien).
Геттинген
1883 жылы ол Геттингендегі Георг Август университетінде тағы бір профессорлық қызметке кірісті. Мұнда ол классикалық филологияны оқытуды жалғастырды, сонымен қатар ежелгі тарихтан ауыстыру лекцияларын оқыды. Оның ықпалы Грайфсвальдтағы әріптесі Юлиус Веллхаузеннің Геттингенде жұмысқа орналасуын қамтамасыз етті. 1891 жылы ол университет вице-канцлері болды, ал бір жыл өткен соң Геттингеннің Корольдік ғылым академиясының мүшесі болып тағайындалды. Виламовиц Геттингеннен кеткеннен кейін, оның орнын студенттік жылдарынан бергі жақын досы және Грайфсвальдтағы ізбасары Георг Кайбель басты.
In 1883, he took a further professorial position at Georg August Universität in Göttingen. Here, he continued to teach Classical Philology but also gave replacement lectures in Ancient History. His influence ensured the employment of his Greifswald colleague, Julius Wellhausen, in Göttingen. In 1891, he became vice chancellor of the university, and he was appointed a member of Göttingen's Royal Academy of Sciences one year later. When Wilamowitz left Göttingen, he was succeeded by Georg Kaibel, a close associate from his student days and his successor at Greifswald.
Берлин
1897 жылы досы Дильстің қолдауымен Виламовицке Берлиндегі Корольдік Фридрих Вильгельм университетінде Эрнст Куртиустың орнына тағайындалды. Ол 1921 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін сол қызметте болды. 1915 жылы бір жылға университет канцлері болып тағайындалды. Дильспен бірлесіп 1897 жылы Берлиндегі Ежелгі Тарих Институтын (Institut für Altertumskunde) құрды. Оның классикалық антикалық тақырыптар бойынша аптасына екі рет өткізетін публично лекцияларына көп көрермен жиналатын.
In 1897, with the support of his friend Diels, Wilamowitz was offered a position at the Royal Friedrich Wilhelms Universität at Berlin, as successor to Ernst Curtius. He stayed until his retirement in 1921. In 1915, he was appointed chancellor of the university for one year. Together with Diels, he founded the Berlin Institute for Ancient Studies (Institut für Altertumskunde) in 1897. His public lectures on subjects of Classical antiquity, which took place twice a week, attracted large audiences.
Оқыту қызметі және мүшелік
1891 жылы Виламовиц Пруссия ғылым академиясының корреспондент мүшесі болып сайланды және 1899 жылдан бастап толық мүшесі болды. 1902 жылы академия президенті қызметін атқарды. Геттинген академиясының мүшесі ретінде ол "Thesaurus Linguae Latinae" басылымын күшпен ілгерілетуге тырысты. 1897 жылдан бастап академияның патристика комиссиясында мүше ретінде жұмыс істеді. 1894 жылы ол Неміс археология институтының толық мүшесі болып сайланды. Сондай-ақ, 1880 жылдан 1925 жылға дейін "Филологиялық зерттеулер" сериясының редакторы болды. Басқа да, Виламовиц 1908 жылы Оксфордта және 1912 жылы Упсалада қонақ лекторы болып сабақ берді, 1909 жылы Норвегия ғылым және әдебиет академиясының, ал 1921 жылы Лунд ғылыми қоғамының корреспондент мүшесі болды.
In 1891, Wilamowitz was elected a corresponding member of the Prussian Academy of Sciences and he was a full member from 1899. In 1902 he took the academy's presidency. As a member of the Göttingen Academy, he strongly encouraged the publication of the Thesaurus Linguae Latinae. From 1897 he also worked as a member of the academy's Commission for Patristics. In 1894 he was elected full member of the German Archaeological Institute. He also was editor of the series Philologische Untersuchungen from 1880 to 1925. Further, Wilamowitz taught as a guest lecturer in Oxford (1908) and Uppsala (1912), was a corresponding member of the Norwegian Academy of Science and Letters (1909) and the Scientific Society of Lund (1921).
Грек жазулары
Пруссия академиясының президенті кезінде Виламовиц Август Бекх пен Адольф Кирхгоф бастаған "Inscriptiones Graecae" басылымдары сериясының жалғасуын қадағалады. Виламовиц осы жобаның одан әрі дамуына зор ықпал етті және өмірінің соңына дейін оны басқарды.
During his presidency of the Prussian Academy, Wilamowitz oversaw the continuation of August Böckh's and Adolf Kirchhoff's publication series, the Inscriptiones Graecae. Wilamowitz had a formative influence on the further development of that project, which he directed until his death.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Виламовиц «Неміс рейхінің жоғары оқу орындары оқытушыларының декларациясы» меморандумының бастамашысы болды, онда 3016 адам Германияның Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуын қолдады. Одан кейін ол «Тоқсан үштің манифестіне» де қол қойды, бірақ кейіннен одан шегінді. 1914 жылы оның ұлы, классикалық филолог болған Тихо фон Виламович Моеллендорф Ивангород шайқасында қаза болды. Меморандум бірнеше күннен соң жарияланды.
Wilamowitz was an initiator of the memorandum Erklärung der Hochschullehrer des Deutschen Reiches ("Declaration by the University Teachers of the German Reich"), in which 3,016 signatories supported German participation in the First World War. Shortly after, he also signed the Manifesto of the Ninety Three, from which he distanced himself later. In 1914, his son, Tycho von Wilamowitz Moellendorff, who was also active as a classical philologist, fell in the battle of Ivangorod. The memorandum appeared a few days later.
Отбасы
1878 жылы ол әйгілі ежелгі тарихшы Теодор Моммсеннің үлкен қызы Мария Моммсенге үйленді, және ол оның Рим тарихын аяқтауға белсенді көмектесті. Виламовиц өмірінің соңғы жылдарын ауыр бүйрек ауруынан зардап шегіп, уединениеде өткізді. Ол 1931 жылдың 25 қыркүйегінде Берлинде, қысқа уақыттан кейін комадан шықпай қайтыс болды. Ол туған ауылына әйелі Мария (1855–1936) және жалғыз ұлы Тихомен бірге жерленген. Оның Доротея Фрейфрау Хиллер фон Гертринген деген қызы да болды, ол археолог Фридрих Хиллер фон Гертрингеннің әйелі еді және 1972 жылдың 24 наурызында қайтыс болды.
In 1878, he married Maria Mommsen, the eldest daughter of the famous ancient historian, Theodor Mommsen, whom he actively assisted in the completion of his Roman History. Wilamowitz spent his last years in seclusion, suffering from severe kidney problems. He died in Berlin on 25 September 1931, having been in a coma for a short time. He is buried in his native village, along with his wife, Maria (1855–1936), and their only son, Tycho. He also had a daughter, Dorothea Freifrau Hiller von Gaertringen, wife of archaeologist Friedrich Hiller von Gaertringen, who died on 24 March 1972.
Жетістіктер
Виламовиц – 19 және 20 ғасырлардағы классикалық филологияның маңызды тұлғаларының бірі. Ежелгі Грекия әдебиеті мен тарихы бойынша көрнекті авторитет ретінде Виламовиц дәстүрлі әдістеме мен мәтіндік сынап қарауға қарсылық білдірді. Постклассицизмнің өкілі ретінде ол әдебиет тарихына емес, сақталған мәтіндерден авторлар туралы ақпаратты табуға көбірек назар бөлді. Осылайша, ол филологияны дамыту үшін тарихи перспектииваларды пайдаланды. «Ежелгі Грек әдебиеті», «Эллинистік поэзия» сияқты маңызды жалпы еңбектерінен бөлек, ол Еврипид, Гомер, Эсхил, Пиндар және Аристотель туралы көптеген егжей-тегжейлі зерттеулер жариялады. Ғылыми ұйымдастырушы ретінде «Inscriptiones Graecae» сияқты маңызды стандартты бастапқы материалдардың жариялануына жауапты болды. Сондай-ақ, ол неміс мектеп жүйесінде классикалық білім беруді сақтауды ынтамен қолдады. Оның белгілі шәкірттері: Феликс Жакоби, Карл Миттельгаус, Вольфганг Шадевальдт, Эдуард Френкель, Вернер Ягер, Йоханнес Геффкен, Пол Маас, Эдуард Шварц, Гилберт Мюррей, Пол Фридлендер, Фридрих Солмсен және Йоханнес Сикутрис. Соңғы онжылдықтарда американдық ғалым Уильям М. Кальдер III Виламовиц туралы және оның маңызды құжаттарын, соның ішінде Дильс, Эдуард Норден, Моммсен, Пол Вендланд және басқалармен хат алмасуларын жариялады.
Wilamowitz is one of the central figures of 19th and 20th century Classical philology. As a great authority on the literature and history of Ancient Greece, Wilamowitz took a stance against traditional methodology and textual criticism. As a representative of Postclassicism, he concentrated less on literary history but rather aimed to extract biographical information on the respective authors from the preserved texts. Thus, he employed historical perspectives to serve philology. Apart from his seminal general works (Greek Literature from Antiquity, Hellenistic Poetry), he published numerous detailed studies of Euripides, Homer, Aeschylus, Pindar and Aristotle. As a scientific organiser, he was also responsible for the publication of important standard setting source material publications, such as Inscriptiones Graecae. He also passionately supported the preservation of Classical education in the German school system. Notable pupils of his include Felix Jacoby, Karl Mittelhaus, Wolfgang Schadewaldt, Eduard Fraenkel, Werner Jaeger, Johannes Geffcken, Paul Maas, Eduard Schwartz, Gilbert Murray, Paul Friedländer, Friedrich Solmsen and Johannes Sykutris. In recent decades, the American scholar William M. Calder III has been publishing a series of important documents about and by Wilamowitz, including much of his correspondence with Diels, Eduard Norden, Mommsen, Paul Wendland, and others.