Кіріспе
Ағаштар мен бұталар туысы
Автоматты таксобокс
| ең көне қазба = Эоцен
| сурет = Diospyros kaki3.jpg
| сурет сипаттамасы = Diospyros kaki гүлдері
| таксон = Diospyros
| автор = L.
| синонимдер = * Cargillia R. Br. Cavanillea Desr. Ebenus Kuntze (атауы заңсыз) Embryopteris Gaertn. Guaiacana Duhamel (атауы заңсыз) Idesia Scop. Maba J. R. Forst. & G. Forst. Mabola Raf. Macreightia A. DC. Noltia Thonn. Paralea Aubl. Pimia Seem. Rhaphidanthe Hiern ex Gürke
Ropourea Aubl. Royena L.
Tetraclis Hiern
| синонимдер сілтемесі =
Automatic taxobox
| oldest fossil = Eocene
| image = Diospyros kaki3. jpg
| image caption = Flowers of Diospyros kaki
| taxon = Diospyros
| authority = L.
| synonyms = * Cargillia R. Br. Cavanillea Desr. Ebenus Kuntze (nom. illeg.) Embryopteris Gaertn. Guaiacana Duhamel (nom. illeg.) Idesia Scop. Maba J. R. Forst. & G. Forst. Mabola Raf. Macreightia A. DC. Noltia Thonn. Paralea Aubl. Pimia Seem. Rhaphidanthe Hiern ex Gürke
Ropourea Aubl. Royena L.
Tetraclis Hiern
| synonyms ref =
Таксономия және этимология
Диоспирос атауының латын түбірі – кавказ шафданының (D. lotus) латынша атынан келген, ал ол грек тіліндегі διόσπυρος (dióspyros) сөзінен шыққан: diós ([[wikt:Διός#Ancient Greek) және pyrós ([[wikt:πυρός#Etymology 1) сөздерінен. Грекше атаудың тікелей мағынасы – "Зевстің бидайы", бірақ көбінесе "құдайлардың тағамы" немесе "құдайлардың жемісі" деп түсіндіріледі. Бұл туыс өте кең, ал түрлерінің саны дереккөздерге қарай әртүрлі бағаланады. Кеудегі Корольдік ботаникалық бағының тізімінде 1000-нан астам жазба бар, оның ішінде синонимдер мен анықтығы төмен жазбалар да кездеседі. 700-ден астам түрге жоғары дәрежеде сенімділікпен статус берілген. Туыстың ең көне қазбалары эоцен дәуіріне жатады, ол Диоспиростың сол кезде Солтүстік жарты шардың көп бөлігінде кең таралғанын көрсетеді.
Адамдар қолданатын
Бұл туысқа жеуге жарамды жемісі (персимон) немесе ағашы (эбен) үшін коммерциялық маңызы бар бірнеше өсімдіктер кіреді. Соңғылары саудада екі топқа бөлінеді: таза қара эбен (әсіресе D. ebenum, сондай-ақ басқа да бірнеше түрлер) және жолақты эбен немесе каламандер ағашы (D. celebica, D. mun және басқалар). Бұл туыстың көптеген түрлері қара эбен ағашының өте аз мөлшерін береді; олардың қатты сүрегі (мысалы, американдық персимон, D. virginiana) шектеулі қолданысқа ие болуы мүмкін. Коромадель эбенинің (D. melanoxylon) жапырақтары Оңтүстік Азиядағы биди сигареттерін орау үшін қолданылады. Бірнеше түрлері емдік мақсатта қолданылады, ал D. leucomelas көптеген қолданысқа ие медициналық зат – бетулин қышқылын шығарады. Диоспирос өсімдіктерінен алынған экстракттар жаңа антивирустік ем ретінде де ұсынылған. Бал аралары тозаңдаушы ретінде маңызды рөл атқармаса да, диоспирос плантацияларында бал өндіруге пайдалы болуы мүмкін. D. mollis, жергілікті атауы mặc nưa, Вьетнамда әйгілі қара lãnh Mỹ A жібегін бояу үшін қолданылады. Бұл ағаштарға туған жерлерінде көрсетілетін құрмет оларды гүлдік эмблема ретінде пайдалануда көрінеді. Индонезияда D. celebica (Макасар эбони, жергілікті жерде эбони деп аталады) – Орталық Сулавеси провинциясының ағашы, ал ajan kelicung (D. macrophylla) – Батыс Нуса Тенгера провинциясының ағашы. Жапонияның Ишигаки аралының символы – Яэяма кокутан (D. ferrea). Алтын алма (D. decandra), вьетнам тілінде "Trái thị" деп аталады, Tấm Cám ертегісіндегі ағаш. Ол сондай-ақ Чантабури және Нахон Патом провинцияларының (Таиланд) провинциялық ағашы, ал қара және ақ эбен (D. malabarica) – Анг Тонг провинциясының ағашы. Тайландтағы Та Тако ауданының аты, сөзбе-сөз аударғанда, "Диоспирос өсімі ауданы" дегенді білдіреді, ол жергілікті халықтың жиналатын танымал орны.