Кіріспе
Үнді буддалық монах және Маури императоры Ашоканың ұлы Махинда (б.з.д. 285 – б.з.д. 205) буддалық дереккөздерде буддизмді Шри-Ланкаға әкелген адам ретінде бейнеленеді. Ол Маурия ханзадасы және император Ашока Ұлының бірінші әйелі, императрица Девиден туған тұңғыш ұлы, сондай-ақ принцесса Сангамитраның ағасы болған. Махинда буддалық миссионер ретінде Шри-Ланкадағы Анурадхапура патшалығына жіберілді. Махинда архаттыққа жетіп, Михинталеде мекен етті. Ол буддизмді Үндістан субконтиненті бойынша кеңінен таратуда маңызды рөл атқарды.
Mahinda (285 BCE – 205 BCE) was an Indian Buddhist monk depicted in Buddhist sources as bringing Buddhism to Sri Lanka. He was a Mauryan prince and the first born son of Emperor Ashoka The Great from his first wife and Empress Devi, and the older brother of Princess Sanghamitra. Mahinda was sent as a Buddhist missionary to the Anuradhapura Kingdom in Sri Lanka. Mahinda attained arhatship and resided at Mihintale. He played an important role in proliferating Buddhism throughout the Indian subcontinent.
Тарихи дереккөздер
Дипавамса мен Махавамса, Шри-Ланканың екі ұлы діни тарихнамасында Махинданың Шри-Ланкаға саяхаттап, патша Деванампиятиссаны дінге көшіру туралы айтылады. Бұл – оның өмірі мен істері туралы негізгі дереккөздер. Жазбалар мен әдебиеттік сілтемелер де Буддизмнің Шри-Ланкада б.з.д. III ғасырында, Махинданың өмір сүрген кезеңінде кең таралғанын көрсетеді. Блокquote|Кезең: б.з.д. шамамен 200 жыл, Жазу: Ертегі Браһми, Тіл: Ескі Синхала Көшірме: Ye ima dipa paṭamaya idiya agatana Iḍika [tera Ma] hida teraha tube Аудару: "Бұл – аралға ең жақсы ырыспен келген үлкен Иттия мен үлкен Махинданың ступасы". Ашока өзінің ұлы Махендраның өзінен кейін мұрагер болғанын қалады және оны бас тартудан бірнеше рет қайтаруға тырысты. Алайда, буддалық ханзаданың вайшья анасынан туғанын қабылдаудан бас тартқан консервативті индуист қауымның қарсылығына және Махендраның өзінің империяны басқаруға құлшыныс танытпауына байланысты ол мұрагерліктен бас тартты. Мәтіндер Махендраның Шри-Ланкаға бару себебін рухани деп сипаттаса да, тарихшылар бұл саяси себептермен байланысты болғанын айтады. Ашока Махендраны Сусима сияқты өлтіруден қорқып, оны қауіпсіздікке алу және мұрагерлік соғыстың алдын алу үшін Шри-Ланкаға жіберді. Бұл топ Ведасагири вихарасынан, қазіргі Санчиден аттанды. Шри-Ланканың Махавамса мен Дипавамса тарихнамаларында топтың Джеттаның толық айында, ұлттық мерекеде келгені жазылған. Сол кезде патша Деванампиятисса Михинтале төбелерінде аң аулауға шыққан. Ашока мен Деванампиятисса бұрыннан таныс болған және жақсы қарым-қатынаста болған, олар таққа отырған кезде бір-біріне патшалық сыйлықтар алмастырған. Шашы қырқылған монахтарды көрген Деванампиятисса олардың сыртқы түріне таңырды және олар кім екенін сұрады. Сәлемдесуден кейін Махинда Чулахаттипадопама сутрасын уағыздады, ал патшалық аңшылық тобы Буддизмге көшті. Содан кейін топты Анурадхапураға, тақтың орнына патшалық қабылдауға және одан әрі дхармалық лекциялар беруге шақырды. Махинда кейін Деванампиятиссаның рұқсатымен Патша залында және Патша саябағындағы Нандана бағында екі қоғамдық лекция оқыды, бұл Шри-Ланкада Буддизмді қабылдаудың басталуына әкелді. Махинданың тобының тұруы үшін Махамега патшалық паркі бөлінді, ал кейін ол Буддизмнің ең алғашқы орталығы болған Махавихараға айналды. Содан кейін Михинталеде Четиягиривихара монастыры құрылды. Махинда Магдададан өзінің қарындасы Сангамиттаны шақырды, ол монах болған және жергілікті әйелдер Сангаға қосылуға ниет білдіргеннен кейін әйелдер буддалық орденін құруға көмектесті. Махинда Бодхаядағы түпнұсқа ағаштан алынған боди бұтағын Шри-Ланкаға жіберуді ұйымдастырды, ол Махавихара аумағына отырғызылды және бүгінге дейін сақталған. Бір ай бойы астанаға келген шри-ланкалықтарға уағыз айтқаннан кейін, Махинда муссон маусымында васса өткізу үшін Михинталеге қайтып келді. Нәтижесінде, онда патша қаржыландырған екінші монастырь салынды. Кейін Махинда ступаның салынуын ұйымдастырды және Гаутама Будданың дене реликвияларының бір бөлігі Маурья империясынан Шри-Ланкаға көшірілді. Махинда Деванампиятиссаның жүрегіне жақын туысы Ариттаға Шри-Ланкада Буддизмді дамыту үшін Виная монастырының тәртіп кодексін түсіндіруді тапсырды. Махинда Деванампиятиссадан ұзақ өмір сүрді және 80 жасында Шри-Ланкада қайтыс болды. Оның орнын басып алған патша Ұттия Махинданың мемлекеттік жерлеуін ұйымдастырып, Михинталеде оның реликвияларын сақтау үшін ступа салдырды.
Маңыздылығы мен мұрасы
ХХ ғасырдағы Шри-Ланкалық монах Вальпола Рахула Махинданы "сингал әдебиетінің әкесі" деп атады, себебі ол Трипитаканы сингал тіліне аударып, түсіндірмелер жазған арқасында оны әдеби тілге айналдырды. Оған сонымен қатар Маури империясының мәдениетін және сәулетін аралға әкелгені де есепке жатады. Жақында канадалық ғалым Суванда Х.Ж. Сугунасири оны әлемдегі ең көне Буддапуджаның (б.з.д. 247 ж.) редакторы деп анықтады. Махинданың алғаш рет Деванампиятисса патшасымен кездескен және оның сағанасы орналасқан деп саналатын Михинтале тауы – Шри-Ланкадағы маңызды қажылық орыны. Қажылықтар дәстүрлі түрде маусым айында (ескі сингал күнтізбесі бойынша Посон) жасалады, ол кезде Махинда айдың толуымен Шри-Ланкаға келген деп есептеледі, бұл Тхеравада буддизмінде діни ғұрыптарды өткізуге арналған дәстүрлі уақыт.