Кіріспе

Пуэрто-Риколық саясаткер және жазушы, пуэрто-риколық жазушы.

Хесус Колон (1901–1974) – пуэрто-риколық жазушы, ол Нью-Йорк қозғалысының (Нуйорикан қозғалысы) әкесі ретінде танымал. Активист және қоғамдық ұйымдастырушы Колон Нью-Йоркте тұратын афро-пуэрто-риколықтың өмірінен өткен тәжірибесі туралы өлеңдер мен әңгімелер жазды.

Алғашқы жылдар

Колон 1901 жылғы 20 қаңтарда Пуэрто-Рикодағы Каейде, испан-американ соғысынан кейін Америка темекі компаниясы Пуэрто-Рикодағы темекі өндіретін жерлердің көп бөлігін бақылауға алғанда дүниеге келді. Оның әкесі Маурисио Колон, анасы Паула Лопес Седеньо болды. Осы оқиғалардың нәтижесінде ол жеке социалистік идеологияны қалыптастырды және сөздік өнерге, жазуға деген қызығушылықты дамытты. Отбасы Сан-Хуан қаласына көшіп, ол Хосе Джулиан Акоста мектебінде білімін жалғастырды. Сан-Хуанда жасөспірім шағында Колон ағасы Хоакинмен бірге Орталық гимназияға оқыды, онда ол түрлі ұйымдарға қатысты, соның ішінде мектептің "Аделанте" журналының редакторы болды. Ол сонымен қатар мектептің Мануэль Фернандес Юнкос әдеби қоғамы деп аталатын әдеби үйірмесінің төрағасы да болды. Гимназияда оқыған кезінде ол Социалистік партияның белсенді мүшесі болды.

Нью-Йоркке бейімделу

1917 жылы, 16 жасында, Колон SS Carolina кемесіне ясырын түрде мінгізіліп, жол ақысын төлеу үшін зығыр шкафында жасырынды. Сапар барысында оны экипаж мүшесі тауып алды және кеме асханасында жұмыс істеуге мәжбүр болды. Кеме капитаны оған кемеде қалып, күніне 30 доллар табуға мүмкіндік берді. Ол бұл ұсыныстан бас тартты, ал 1918 жылы кеме Бруклинге (Нью-Йорк) жеткен соң, ол қайтадан кемеге оралмады. Аз ақшасы болғандықтан және тіпті орта мектепті де бітірмеген Колон үлкен ағасы Хоакин Колонмен бірге Бруклинде тұруға көшті. Ол әртүрлі жұмыстарда жұмыс істеді, мысалы, әртүрлі фабрикаларда, ыдыс жуушы және официант, пошта кызметкері және док жұмысшысы болып. Нью-Йоркке келгеннен кейін Колон Пуэрто-Рикода қалған сүйіктісі Руфа "Конча" Консепсьон Фернандеске жиі хат жазатын. Колон келгеннен кейін жеті жыл өткен соң, Конча 1925 жылғы 29 қаңтарда Нью-Йоркке келді және Колонмен қайта кездесті. Кейін олар 1925 жылғы 31 желтоқсанда үйленіп, Бруклинде тұрақтады. Колон саяси белсенділікке қатысқанда, ол оның хатшысы болды. Ол өзі де саяси белсенділікке түсіп, түрлі қоғамдық ұйымдарды құруға көмектесті. "The Colón Papers" басылымында айтылғандай, ол Нью-Йорктегі барлық пуэрторикалықтар мен испандықтардың бірлескен күресі мен ынтымақтастығын дамытуға көмектескен "La Liga Puertorriqueña e Hispana" (Пуэрто-Рико және испан лигасы) ұйымының хатшысы болды. Оның жұмысы Нью-Йорктегі пуэрторикалық қауымдастықтың өсуіне және мәдени сіңіруіне үлкен үлес қосты. Олардың некелерінде Конча Пуэрто-Рикоға сапар шегіп тұратын, ал Колон Нью-Йоркте қалып, олар көбінесе хаттар арқылы байланысқан. Олар 32 жыл бірге өмір сүрді. Бұл комитет Колон қатысқан жалғыз социалистік партия емес еді, өйткені ол 1923 жылы құрылған Alianza Obrera Puertorriqueña сияқты пуэрторикалық ұйымды құруға да көмектесті. Колон пуэрторикалық жұмысшыларды қорғауға және олардың жағдайын жақсарту үшін кәсіподақ құруға көмектесуге тырысты. Колон өзі құрған және қызмет еткен ұйымдардан өзге, өзінің саяси және жеке ойларын жариялау үшін түрлі газеттерге жазуға ұмтылды. Ол сонымен қатар Микис Тикис және Перикл Эспада деген псевдонимдерді де қолданды. Gráfico - ол 1920 жылдары мақалаларымен жарияланған испан тіліндегі газеттердің бірі. Колон 1940 жылдары жазған Liberación және Pueblos Hispanos газеттері де испан тіліндегі басқа да газеттердің қатарында болды. 1950 жылдары, Маккарти кезеңінде Колон Вашингтондағы АҚШ Өкілдер палатасының Америкаға қарсы қызметтер комитеті алдында куәлік беруге шақырылды. Ол "Мен бұл комитетпен Халықтың Конституциялық құқықтарын жою мақсатында ынтымақтаспаймын" деп мәлімдегенде, комитет мүшелерін ашуландырды. Хесус Колон 1974 жылғы 14 мамырда Нью-Йорк қаласында қайтыс болды. Оның өсиетіне сәйкес, оның денесі кремацияланып, Пуэрто-Рикоға қайтарылды және Каейдегі Рио-де-ла-Платаға шашылды; одан өзен солтүстікке қарай Атлант мұхитына құяды. Олбэни университетінің Латын Америкасы және Кариб бассейні зерттеулерінің профессоры Эдна Акоста Белен және Бруклин колледжінің Пуэрто-Рико зерттеулері кафедрасының меңгерушісі Вирджиния Санчес Коррол Колонның "Бұл қалай болды және басқа жазбалар" атты кітапшасын құрастырды. Хесус Колонның немересі (Хоакиннің қызы), Олимпия Колон Апонте, зейнеткер жазушы және Пуэрто-Рикода тұрады. Jesús Colón Papers, 1901–1974, Хесус Колонның әдеби мұрағаты Пуэрто-Рико диаспорасының мұрағатында сақталады Centro de Estudios Puertorriqueños Hunter College, CUNY. Жинаққа "хаттар, жазбалар, жарияланған және жарияланбаған еңбектердің жобалары, есептер, кесінділер және фотосуреттер кіреді, олардың көпшілігі ұйымдық жазбалардан тұрады, мысалы, жарғылар, хаттамалар, мүшелік тізімдер, бағдарламалар және саясаттық мәлімдемелер" кіреді.

Әдеби тақырыптар

Колон әртүрлі газеттерге жазудан және қоғамдық ұйымдарда жұмыс істеуден басқа, әртүрлі әдеби басылымдарға ие болды. 1961 жылы ол «Нью-Йорктегі пуэрторикалық және басқа эскиздер» атты кітабын жариялады, онда өмірінен алынған түрлі виньеткалар жинақталған. Сондай-ақ, ол өлгеннен кейін екі жинақ шығарды: «Lo que el pueblo me dice : crónicas de la colonia puertorriqueña en Nueva York» және «Бұрынғысы сияқты және басқа жазбалар: Нью-Йорктегі пуэрторикалық қауымдастығы туралы тарихи виньеткалар». Осы еңбектерге қоса, «Хесус Колонның құжаттары» да бар. Колонның газет баптарында көтерген тақырыптарының көпшілігі оның әдеби шығармаларында да кездеседі. Колон жиі жазған тақырыптардың бірі – нәсіл және әсіресе өзінің афроамерикалық ретіндегі нәсілдік тәжірибесі. «Қаралар әдемі» атты өлеңінде Колон өзінің нәсілінің әдемі екенін жазады. «Нью-Йорктегі пуэрторикалық және басқа эскиздер» кітабынан «Ана, жас қыз, мен және бәріміз» атты виньеткада Колон өзіне еш сөз айтпаған жас ақ қыздың нәсілдік айыптауын атап жазады. Колонның әдебиетіндегі тағы бір тақырып – төменгі таптардың күресі. «Хесус Колонның құжаттарынан» алынған «Acrostico» атты өлеңінде Колон күнде жұмыс істеуге мәжбүр болғандар туралы жазады және оларды құлдармен салыстырады. Колон «Екі адам бір шалбармен» атты виньеткада таптық күрес туралы жазды, онда ағасы Хоакинмен жұмыс шалбарын қалай бөліскенін егжей-тегжейлі сипаттайды. Колон Нью-Йоркке келгеннен кейін, екеуінің де жұмысы болғанына қарамастан, тағы бір шалбар сатып алуға ақшалары жетпеді. Сондықтан олар бір шалбарды кезекпен киіп жүрді. Бір күні бір адам Колонға 10 доллар бергеннен кейін ғана екеуі жеке шалбар ала алды.

Антологиялар

"Киплинг пен мен" (өлең), "Вачале!" жинағында: Америкада латын американдықтардың өсуі туралы өлеңдер мен проза, Илан Ставанс редакциясымен, 2001. Чикаго: Cricket Books. "Мұғалім таң қалды", Джудит Ортиз Кофердің кіріспесімен редакцияланған "Алтын көшенің төменгі жағында", 2003. Хьюстон, Техас: Piñata Books; Arte Público Press. "Анасының түсі үшін", Родольфо Кортина құрастырған "Гишпания-Америка әдебиеті: антология", 1998. Линкольнвуд, Иллинойс: NTC Pub. Group. "A Perfect Silence" еңбегінен, "Пуэрто-Рикода өсу: антология", Жой Л. Де Есус редакциясымен және Эд Веганың алғы сөзімен, 1997. Нью-Йорк: William Morrow. "Жоғалған себептер аралы" және "Бағынышты пуэрторикандық: әдебиет және психологиялық шындық" Роберто Сантьяго редакциялаған "Борикуас: Пуэрто-Риконың ықпалды жазбалары – антология", 1995. Нью-Йорк: Ballantine Books. .