Кіріспе

Ұлт эпосы – белгілі бір ұлттың, тіпті мемлекеттік ұлт емес, тәуелсіздікке немесе дербестікке ұмтылатын этностық немесе тілдік топтың мәні мен рухын бейнелеуге және жеткізуге талпынатын, немесе солай деп саналатын эпикалық өлең немесе кең көлемді әдеби шығарма. Ұлттық эпостар көбінесе ұлттың пайда болуын, тарихының бір бөлігін немесе ұлттық сананың қалыптасуындағы маңызды оқиғалар мен басқа ұлттық символдарды баяндайды.

Тарих

Орта ғасырларда Гомердің "Илиада" шығармасы тарихи фактілерге негізделген деп есептелді, ал Троя соғысы еуропалық монархиялардың тегінің бастауы ретінде қарастырылды. Вергилийдің "Энеидасы" Трояның құлауынан басталып, жас римдік ұлттың құрылуына дейінгі оқиғаларды баяндайтын "Илиаданың" римдік нұсқасы саналды. Сол кездегі тарих туралы бағытталған түсінік бойынша, империялар табиғи түрде туып, жойылды және өткен мен қазіргі арасында байланыс болды. Мысалы, Джеффри Монмуттың 12 ғасырдағы классикалық "Британ патшаларының тарихы" (Historia Regum Britanniae) британдықтар немесе уэльстіктер үшін осы қызметті атқарды. Патшалар ежелгі Александр мен Цезарь сияқты ұлы көшбасшыларға ұқсауға ұмтылғандай, ақындар үшін де жаңа Гомер немесе Вергилий болуға құштарлық туды. 16 ғасырда Португалияда Луис де Камоес өзінің "Люсиада" шығармасында Португалияны теңіз күші ретінде жырлады, ал Пьер де Ронсард Францияның тарихын троялық князьдерге дейін жегізетін Вергилийдің поэмасына балама болатын "Франсиада" эпосын жазуға кірісті. Бірақ ұлттық сананың қалыптасуы "ұлттық эпос" терминінің пайда болуына дейін болды, бұл термин романтикалық ұлтшылдықпен байланысты туған сияқты. Ұлттық эпос жоқ жерлерде "романтикалық рух" оны толтыруға тырысты. "Ұлттық" мифтегі кемшілікті толтыру үшін жазылған поэзияның ерте мысалы - Джеймс Макферсонның поэмалар циклының баяндаушысы және автор деп саналатын Оссиан, оның шотланд гаэль тілінен аударғандығын Макферсон мәлімдеді. Дегенмен, көптеген ұлттық эпостар (Макферсонның Оссианы да оның ішінде) 19 ғасырдың романтизмінен бұрын жазылған. Адам Мицкевичтің "Пан Тадеуш" (1834) шығармасы еуропалық әдебиеттегі соңғы эпостық поэма деп есептеледі. 20 ғасырдың басынан бері бұл термин міндетті түрде эпостық өлеңге қатысты қолданылмайды, және оқырмандар мен сыншылардың пікірінше, бір ұлттың әдебиетінің символы болатын әдеби туындыны сипаттау үшін қолданылады, бұл ретте сол ұлттың тарихи аясын міндетті түрде қамтымайды. Бұл жағдайда термин, әрине, жағымды мағынаға ие, мысалы, Джеймс Джойстің "Улисс" романында Дон Кихот Испанияның ұлттық эпосы екені айтылады, ал Ирландияның эпосы әлі жазылмаған: Олар Дон Кихот пен Санчо Панзаны еске түсіреді. Біздің ұлттық эпосымыз әлі жазылмаған, - дейді доктор Сигерсон. Мур осы жұмысты атқаруға лайық адам. Дублиндегі қайғылы жүзді салтбасты.