Кіріспе

Типперри округіне жататын қала, Ирландия.

Кашель ( /kæʃəl/ ) – Ирландиядағы Типперри округіне жататын қала. 2016 жылғы халық санауы бойынша халқы 4422 адамды құрады. Кашель және Оссори англикандық епископының алты кафедральді соборының бірі, қазір Килкенниде тұрады, осы қалада орналасқан. Ол Сент-Патриксрок азаматтық приходында орналасқан, ал ол Орталық Үшінші тарихи барониясының құрамында.

Орналасуы және кіру мүмкіндігі

Қала Мюнстер провинциясындағы алтын жазықта орналасқан, бұл – төбелі жайылымдар аймағы.

Жолдар

Ол М8 Дублин-Корк тас жолының бойында орналасқан. Бұл тас жол салынар алдында (2004 жылы), қала N8 Дублин-Корк бағытындағы қиын өтетін жер ретінде танымал болған.

Автобустар қызметі

Bus Éireann Дублин мен Корк арасында Кашель қаласынан өтетін (245X маршруты) қызмет көрсетеді. Bus Éireann 128X маршруты Урлингфорд арқылы Портлаузға қосылыс ұсынады. Shamrock автобус компаниясы Кашель арқылы Тюрлзден Клонмельге бағытты іске асырады.

Темір жол қызметі

Кашель бұрын "Кашель тармағы" деп аталатын темір жолмен қамтамасыз етілген, бірақ қазір ол жабылды. Ең жақын темір жол стансасы – 17 шақырым қашықтықтағы Кахир. Бұл станция сирек қызмет көрсететін желіде орналасқан, бірақ Уотерфордқа қарай немесе Уотерфордтан сапар шегетін болсаңыз пайдалы болады. Кашель үшін ең ыңғайлы және жиі қызмет көрсететін темір жол стансасы – Тюрлс, себебі ол Дублин-Корк қалааралық темір жол желісінде жатыр.

Ежелгі тарих

Кашель жартасы, төмендегі қаланың пайда болуына себеп болған, – кең және құнарлы алқаптың, «Алтын Аңғардың» ішінде тік көтерілетін қабатты әктас. Бұл биіктіктің үстінде керемет қираған ғимараттар тобы орналасқан. Бұрын «Елдік төбе» немесе Сид Дрюим деп аталған жартас, ежелгі уақыттарда Мюнстердің Еогнахт басшыларының қамалы болған. Гейл тілінде «Кейзель» дөңгелек тас қамал дегенді білдіреді және Ирландиядағы бірнеше жердің атауы болып табылады. «Құқықтар кітабы» атаудың Cais il, яғни «салық тасынан» шыққандығын көрсетеді, себебі Мюнстер тайпалары Кашель жартасында салық төлеген. Осы жерде Корк, Айнгус Мак Натфрайхтың атасы, қамал салды. Кейін Кашель Мюнстердің астанасы болды және Тара мен Армаг сияқты белгілі сотқа айналды. Әулие Патрик заманында, Айнгус патша болған кезде, Кашель провинцияның барлық патшалық қамалдарын бағындырды. V ғасырда Еоганахта әулеті өз астанасын жартасқа және оның төңірегіне орнатып алды. Одан бері Мюнстердің көптеген патшалары осы жерде билік еткен. Әулие Патрик Кашельдің үшінші патшасы Айнгусты крещение рәсімінен өткізген деп саналады. 977 жылы Dál gCais басқыншысы Брайан Бору осы жерде бес жүз жылдан астам уақыттан бері Кашель мен Мюнстердің алғашқы эоганхт емес патшасы болып таж кигізілді. 1101 жылы оның шөбересі, король Мюрчертах Уа Бриан, осы жерді Лимерик епископына сыйға берді, осылайша оны Еоганахтаның үлкен тармағы Маккартиден мәңгілікке айырды. Епископтар Кашельде танымал мектеп ашты және дін қызметкерлерін континентке, әсіресе Германияның Регенсбург қаласына жіберді, онда олар «Шотланд монастыры» деп аталатын өз монастырын ұстады.

Ирландияның әміршілігі

1172 жылы Кашель синодын Англияның Генрих II ұйымдастырды. Синод Ирландиядағы шіркеудің кейбір мәселелерін реттеуге және кейбір кемшіліктерді айыптауға тырысты, соның нәтижесінде шіркеу Рим тәртібіне жақындатылды. Синодтың жетінші қаулысы Ирландияның дін қызметкерлері мен халқынан Англияның Генрих II-ін өздерінің патшасы деп мойындауды талап еткен деген болжам бар. Алайда, жетінші қаулыны мұқият оқығанда, бұл түсінікке келісу қиын. Дегенмен, корольдің бұл шақырудың мақсаты ирланд дін қызметкерлерін өзінің күшімен қорқыту болғаны сөзсіз. Бұл жағдайда шақыру күш көрсету үшін ғана сылтау ретінде қарастырылды. 1243 жылы Доминикан монастыры – Сент-Доминик аббаттығы құрылды. 1640 жылдың 30 желтоқсанында Кашельді Пилиб О Дубуир (1648 жылы қайтыс болған) және оның інісі Доннчад О Дубуир (1652 жылы дарға асылған) бастаған ирланд әскерлері басып алды. Олар ағылшын гарнизонының 300 мүшесі мен тұрғындарды тұтқынға алды. Келесі күні ирландтарға қарсы жасалған бұрынғы қатыгездіктерге кек ретінде 15 тұтқын өлтірілді; алайда бұл О Дубуирдің бұйрығына қайшы болды. 1647 жылы Ирландия Конфедерациялық соғыстары кезінде қалаға 6-шы Барон Инчикин (кейіннен 1-ші Инчикин графы аталған) бастаған ағылшын парламенттік әскерлері шабуыл жасап, тонады. Шабуыл барысында және одан кейін болған қырғында 1000-нан астам ирландтық католик сарбаздары мен азаматтары, соның ішінде бірнеше көрнекті дін қызметкерлері қаза тапты.

Дін тарихы

450 жылы Патрик патшалық бекінісінде уағыз айтып, король Энгді дінге көшірді. Әулие туралы үш бөлімді өмірбаянда айтылғандай, «ол Энгсті шомылдырып жатқанда, епископтың таяғының ұшы патшаның аяғынан өтіп кеткен», ол бұл ауыртпалықты «Діннің рәсімі» деп сеніп көтерді. Сол деректерге сәйкес, Энгстің және оның інісі Аиллилдің ұрпақтарының жиырма жеті патшасы 897 жылға дейін Кашелде билік етті, сонда Серм Гекан шайқаста қаза тапты. Әулие Патрик Кашелде шіркеу салғанына немесе Кашел епископын тағайындағанына ешқандай дәлел жоқ. Сен-Айлб өзінің епархиясын Емлиде, патшаның иелігінде орнатқан деп есептеледі. Кашел 1100 жылға дейін Мюнстер патшаларының басты резиденциясы болып қала берді, сондықтан оған «Патшалар қаласы» деген атақ берілді. Осы мерзімге дейін жергілікті жылнамаларда Кашелдің епискобы немесе архиепискобы туралы ешқандай мәлімет жоқ. Кормак Маккуллинан кейінгі жазушылардың жазбаларында Кашел архиепискобы ретінде көрсетілген, бірақ бұл дұрыс емес. Ол епископ болған, бірақ Кашелдің емес, онда патша болған. Өзінің заманында Ирландиядағы ең танымал адам болған, бірақ дін қызметкерінен гөрі ғалым және жауынгер болған Кормак, бізге латын, грек және еврей тілдерін білетін ирланд есімдерінің сөздігін және Ирландия тарихы мен ескілігін зерттейтін «Кашел псалмы» атты еңбекті қалдырды. Ол 903 жылы Карлоу маңындағы үлкен шайқаста қаза тапты. Брайан Бору (Ежелгі ирландша: Brian Bóruma) 990 жылы Кашелді нығайтты. Муртаг О'Брайен, Кашел королі, 1101 жылы басшылар мен дін қызметкерлерінің куәлігінде «Тасты» және оның төңірегіндегі жерді О'Дунанға, «Мюнстердің асыл епискобы және ең үлкен ағасы» деп табыстады және оны Құдайға және Әулие Патрикке арнады. Содан кейін Кашел архиепископтық орынға айналды, ал О'Дунан Әулие Цельс тағайындағанша, оның бірінші прелаты болды. 1152 жылы Келс синодында кардинал Папаро Кашелдің Донат О'Лонэргеніне паллиум сыйлады, содан бері оның ізбасарлары Мюнстердің шіркеулік провинциясын басқарып келеді. 1127 жылы Мюнстердің королі Кормак III өзінің сарайының жанында «Таста» шіркеу салды, ол қазір Кормак шіркеуі деп аталады, ол 1134 жылы киеліленді, сол кезде оның қабырғаларында синод өтті. Донал О'Хулликанның епископтығы (1158–1182) кезінде Лимерик патшасы Домнал О'Брайен 1169 жылы Кормак шіркеуінің жанында кеңірек шіркеу салды, ол содан кейін бөлімге айналды. Джеральдин Морис 1504 жылдан 1523 жылға дейін осы лауазымды иеленді, оның орнын Аттассал аббаттығының преоры Эдмунд Батлер иеленді, ол Пирс, Ормонд графының заңды емес ұлы болды. Ирландия мен Англия арасындағы соғыстарға қоса, Генрих VIII Тюдор енгізген Англикандық реформация жаңа келіспеушіліктерге себеп болды. Килмиден қамалында тұрған кезде Архиепископ Батлер Суир саудагерлерінен қара ақша талап етіп, олардың қайықтарын тонады және оларды кепілге алды. 1539 жылы Клонмелде өткен патшалық кеңесте ол патшаның рухани билігін сақтауға ант берді және Ирландиядағы Рим епискобының билігін жоққа шығарды. Ол 1550 жылы қайтыс болып, соборға жерленді.

Реформациядан кейінгі кезең

Роланд, Джеральдин (1553–1561), был назначен архиепископом Римско-католической церковью по рекомендации королевы Мэри. После шестилетнего перерыва Морис Фицгиббон (1567–1578), цистерцианский аббат, был возведен в ранг архиепископа папой Пием V, но Джеймс Маккауэлл (Маккауэлл) был предложен Елизаветой I Английской. Так началась англиканская религия в Кашеле. Фитцгиббон, принадлежавший к королевской семье Десмонд, лишился кафедры, бежал во Францию и затем в Испанию, где некоторое время находился при дворе. Он вел переговоры с английским послом в Париже, чтобы получить прощение за отъезд из страны без разрешения королевы и разрешение вернуться. В этом он потерпел неудачу, и, тайно вернувшись в Ирландию, был арестован и заключен в тюрьму в Корке, где умер в 1578 году. После смерти Маккауэлла Елизавета возвела Милера Макграта, францисканца и епископа Дауна, в сан епископа Кашеля. Он одновременно занимал четыре епископства и несколько бенефиций, из которых обеспечивал своих многочисленных потомков. Прослужив на кафедре пятьдесят два года, он умер в 1622 году. На его памятнике в разрушенном соборе находится эпитафия, написанная им самим. Дермот О’Хурли, или Диармайд О’Хуртюйл из Лимерика, выдающийся студент Лувенского университета в герцогстве Брабант и профессор в Реймсе во Франции, был назначен архиепископом Кашеля в 1581 году папой Григорием XIII. Два года тайно управляя римско-католической епархией, он был обнаружен и предстал перед лорд-судьями в Дублине, подвергся пыткам за отказ принести присягу верности английской короне и впоследствии был повешен за пределами города 20 июня 1584 года. После того, как его убил родственник около 1724 года, обезглавленная голова Раппари и местного народного героя Эамонна ан Чноика была выставлена на кольях у Кашельской тюрьмы, пока местные жители не сняли ее и не передали сестре О’Райана, которая организовала католическое погребение. Доктор Батлер II (1774–1791), после назначения в римско-католическую епархию, поселился в Тёрлсе, где с тех пор проживают римско-католические архиепископы. Его преемник, архиепископ Брей (1792–1820), построил большую церковь в начале 19 века, на месте которой архиепископ Патрик Лихи (1857–1874) воздвиг великолепный собор в романском стиле. Он был завершен и освящен в 1879 году архиепископом Кроком (1874–1902) и посвящен Пресвятой Деве Марии. Святой Альберт (праздник 8 января), бывший, по преданию, епископ, является покровителем римско-католической епархии. Архиепископ Кашеля является администратором древней епархии Эмли. Англиканское архиепископство было понижено в статусе законодательством 1833 года, а епископство было первоначально объединено с Уотерфордом. Сегодня Церковь Ирландии, Кашельское объединение приходов является частью епархии Кашеля, Фернса и Оссори.

Туризм

Кашель жартасы қазір Ирландияның ең танымал туристік орындарының бірі болып табылады. Қаланың басқа да бірнеше тартымды орындары бар, соның ішінде Болтон кітапханасы. Мұра орталығы мен туристік кеңсесі орналасқан Кашель қалалық үйі, Бас көшеде 1640 жылғы Кашельдің макетін, сондай-ақ бірнеше тілде мультимедиалық презентацияны көрсетеді және Типперри қолөнерін сатады. Мұра орталығында Карл II (1663) және Джеймс II (1687) патшалары берген жарғылар қойылған. Иоанн Креститель және Сент-Патрик шіркеуі (ол 18 ғасырда жартастағы ескі шіркеудің орнын басты) және оған іргелес Капитул үйі (1980-жылдардан 2000-жылдарға дейін Болтон кітапханасына орналасқан), қала қабырғалары және бұрынғы декандық үйі бар. Сент-Доминик аббаттығының қираған қалдықтары жартастан оңтүстік-шығысқа қарай көрінеді. Кашель халық ауылында ерте Ирландиядағы ауылдық өмірдің көшірмелері көрсетілген, олардың ішінде ескі мейрамхана, ет дүкені, шаруа қожалығы, көшпелілердің тірлігі және шағын шіркеу бар. Сондай-ақ, Типперридің Англо-Ирландия соғысы мен Ирландия азаматтық соғысындағы рөлін еске алатын республикалық ескерткіштер де бар. Жаңа Зеландияның Крайстчерч қаласындағы бір көше епископтық атауымен аталған.

Спорт

Cashel King Cormacs GAA – жергілікті гейлдік спорт қауымдастығы клубы. Басқа жергілікті спорт командаларының ішінде Кашел Таун Футбол Клубы (жергілікті футбол клубы) және Кашел RFC (жергілікті регби клубы) бар.