Кіріспе
Freya – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия орналастырған ерте ескерту радары. Ол скандинавиялық мифологиядағы Фрейя құдайының атымен аталады. Соғыс барысында мыңнан астам станция салынды. Сәл өзге толқын ұзындығында жұмыс істейтін теңіздік нұсқасы да Seetakt деп аталды.
Freya was an early warning radar deployed by Germany during World War II; it was named after the Norse goddess Freyja. During the war, over a thousand stations were built. A naval version operating on a slightly different wavelength was also developed as the Seetakt.
Даму
"Фрейя" радарының алғашқы сынақтары 1937 жылдың басында жүргізілді, ал 1938 жылы GEMA компаниясы Крайгсмарине операциялық радарды тапсырды. "Фрейя" достарынан жауды анықтау жүйесінің (IFF) бастапқы нұсқасын қолдады. FuG 25a "Erstling" IFF жүйесімен жабдықталған ұшақтар 100 км-ден астам қашықтықта сәтті анықталды. "AN" нұсқасы антенна үшін қосымша фазалық желіге ие болды. Фазалық желіні қосу антеннаның сәулелену үлгісінің фазалық ығысуына және оның нәтижесінде солға немесе оңға қарай бұрылуына әкелді. Бұл жүйе іс жүзінде кең ауқымды "максимумдарды іздеуден" тар, нақты бағытталған сәулеленуге ауысуға мүмкіндік берді. Бұл режимде тәжірибелі оператор 0,1° бұрыштық ажыратымдылыққа қол жеткізе алатын болды. "Фрейя" радары британдық "Chain Home" радарын басып өтті. "Фрейя" 250 МГц толқын ұзындығында жұмыс істесе, "Chain Home" 12 м пайдаланды. Бұл "Фрейяға" әлдеқайда кішірек антенна жүйесін пайдалануға мүмкіндік берді, оны айналдыру, жылжыту және орналастыру оңай болды. Сонымен қатар, ол жоғары ажыратымдылықты ұсынды, бұл кішірек нысаналарды анықтауға мүмкіндік берді. Күрделі конструкциясының арқасында соғыс басталғанда бар болғаны сегіз "Фрейя" станциясы жұмыс істеді, нәтижесінде қамтылған аймақтар арасында үлкен олқылықтар пайда болды. Британдық "Chain Home" радары, азырақ жетілдірілген және қателерге бейім болғанымен, қарапайым болды, бұл "Chain Home" желісінің толыққанды Британия шайқасына дайын болғанын қамтамасыз етті.
Пайдалану және пайдалану
Фрея көбінесе негізгі неміс қару-жарақ радары, Вюрцбург Ризе ("Вюрцбург Гиганты")мен бірге қолданылды; Фрея ұзын қашықтықтан нысаналарды тауып, содан кейін оларды іздеу үшін қысқа қашықтықтағы Вюрцбург радарларына "тапсыратын" болды. Соғыстың соңына қарай Фрея (120-130 МГц) жиілік диапазонында жұмыс істеді, импульс ені үш микросекунд, ең жоғары қуаты 15-20 кВт, ал импульстің қайталану жиілігі 500 Гц құрады. Оның максималды қашықтығы тек шамалы болды, бұл оны Chain Home-дан нашаррақ етеді. Сонымен қатар, ол биіктікті дәл анықтай алмады, бірақ толыққанды басқарылатын және жартылай жылдам жүйе болып табылды. Фрея алғаш рет 1939 жылдың 18 желтоқсанында сәтті қолданылды, сол кезде екі станция Вильгельмшавен қаласына 113 км қашықтықтан 22 RAF Vickers Wellington бомбалаушысының күндізгі шабуылын анықтады және радиоарқылы оларға қарсы истребительдерді бағыттады. Веллингтон бомбалаушыларының жартысы ғана зақымдалмаған күйінде Ұлыбританияға оралды, бірақ неміс истребительдері бомбалаушылар портодағы кемелерге бомба тастағаннан кейін ғана жетті. Фреяның көрсеткен нәтижесі Люфтваффеге үлкен әсер етті, сол себепті 1940 жылдың көктеміне қарай Германияның батыс шекарасын қорғау үшін он бір Фрея станциясы орнатылды. 1940 жылы Франция басып алынғаннан кейін Атлантикалық жағалау бойында қосымша Фрея станциялары салынды. Ұлыбритания бомбалауды бастаған кезде Герман Геринг полковник (кейін генерал) Йозеф Каммхуберге тиімді әуе қорғанысын құруды бұйырды. Бұл Каммхубер желісіне әкелді, оған одан да көп Фрея станциялары қосылды. Соғыстың кейінгі кезеңінде Фрея құрылғыларының басқа да қарсы шаралармен қатар, дипольды шашыратуға (chaff) осал екендігі анықталды, яғни оларды ерте ескерту үшін пайдалануға болады, бірақ енді истребительдерді бағыттау үшін қолдану мүмкін емес. Британдық бомбалау шабуылдарын да Каммхубер желісін көптеген шабуылдармен жеңу үшін ұйымдастыруға болатын.
Британдық барлау қызметі
Британдық барлау қызметіне "Фрея" радары туралы алғашқы мәліметтерді бергендердің бірі жас даниялық ұшқыш лейтенант Томас Снеум болды. 1941 жылы Данияның Фанё аралында өміріне қауіп төндіре отырып, ол радарлық орналымдарды фотоға түсірді. Ол негативтерді Кен Фоллеттің "Қорқыра ұшқыны" романында көркемделіп суреттелген, қауіпті әуе сапарымен Ұлыбританияға жеткізді. Снеумның осы ерлігі Р.В. Джонстың "Ең құпия соғыс" кітабында "өте батыл ерлік" деп сипатталған, ал Дебора Хопкинсонның "Батылдық және қарсылық" кітабындағы маңызды оқиғалардың бірі болып келген.
Дамыту
FuMG 401: Жердегі сәулелердің шағылысуына байланысты эксперименттер жүргізу үшін, көтерілу бұрышының өзгеруіне себеп болатын, Freya антенна массиві ағаш тірекке орнатылды, осылайша ол жоғары және төмен жылға алатын болды. Бұл Фрейяға басқа құрылғылардың (мысалы, Вюрцбург радарлары) көмегінсіз нысананың биіктігін анықтауға мүмкіндік берді. FuMG 41: Трансмиттерді өзгертусіз қашықтықты арттыру мақсатында бірнеше Freya антенна массиві біріктірілді. "Вассерманн" (немісше: Aquarius) деп аталған бұл орналымдар қашықтығын ұлғайту ғана емес, сонымен қатар дәлдігін де арттырды.
Қарсы шаралар
Фрейяға қарсы тұру үшін британдықтар "Муншайн" деп аталатын құрал-жабдықты пайдаланды. Boulton Paul Defiant ұшақтарымен арнайы міндеттерді орындайтын топтар (кейін RAF-тың 515-ші эскадрильясы) бір жиынтығы Фрейя сигналының бір бөлігін қайта таратып, көзге көрінетін жауапты күшейтті. "Муншайн" құралдары бар сегіз ұшақ 100 бомбалаушыдан тұратын күшті имитациялай алды. Екінші қарсы шаралар жүйесі, "Mandrel" No. 100 тобы RAF ұшақтарында тасымалданды және Фрейядан келетін сигналдарды басып тастады. Жекелеген ұшақтар жаудың жағалауынан 80 шақырым қашықтықта белгілі бір нүктелерде айналып ұшты. Тоғыз ұшақты пайдалану арқылы неміс радарының қаптамасында 322 километрлік үзіліс жасауға болады, ал ішкі Фрейя желісіне қарсы тұру үшін бомбалаушылар тобында қосымша кедергі жасайтын құралдар тасымалданды.
Соғыстан кейінгі пайдалану
Бір FuMG 80 Freya радары, модификацияланғаннан кейін, 1957/58 жылдары Чехословакиядағы Ондрейев обсерваториясына орнатылды және 2006 жылға дейін метеориттерді қадағалау радары ретінде қызмет етті. Одан бұрын ол Пардубице әуежайында RZ III деген атпен пайдаланылған.