Кіріспе

Американдық алаяқ Роберт Ли Веско (4 желтоқсан 1935 - 23 қараша 2007) – американдық қылмыстық қаржыгер. Бірнеше жыл бойы тәуекелге толы инвестициялар мен күмәнді несиелік мәмілелер жасағаннан кейін, Веско бағалы қағаздармен алаяқтық жасады деген айып тағылды. Ол АҚШ-тың Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясының жүргізіп жатқан тергеуінен дереу қашып, Орталық Америка және Кариб теңізі елдерінде өмір сүрді. Веско өмірі бойында Антигуадан Кариб аралын сатып алып, тәуелсіз мемлекет құруға тырысты, сондай-ақ Коста-Рикада оны экстрадициядан қорғау үшін арнайы заң қабылдатылды. 2001 жылғы Slate.com мақаласында Веско "қашқын қаржыгерлердің сөзсіз патшасы" деп аталды. 1982 жылы Кубаға қоныстанғаннан кейін, 1989 жылы Веско есірткі тасымалдаумен айыпталды. 1990 жылдары Куба үкіметі оны "алдау және заңсыз экономикалық қызмет" және 1996 жылы "мемлекеттік экономикалық жоспарлар мен келісімдерге зиян келтіргені" үшін сотқа берді. Куба Весконы 13 жылға түрмеге жапты. 2007 жылдың қарашасында New York Times газеті оның бес ай бұрын Кубаның Гавана қаласындағы ауруханада өкпе рагынан қайтыс болғанын хабарлады.

IOS-қақтығысы

1970 жылы Веско SEC-пен мәселеге тап болған қаржыгер Бернард Корнфельд басқаратын, 1,5 миллиард долларлық активтері бар Investors Overseas Service, Ltd. өзара қорлар инвестициялық компаниясын сатып алуға сәтті ұсыныс жасады. Оның компаниясы қаржылық қиындыққа тап болғанда, ешбір «ақ атты рыцарь» араласуға ниет білдірмеді. Веско мүмкіндігін сезіп, Корнфельд және басқалардың қарсылығына қарамастан, компанияны бақылауға алу үшін ұзаққа созылған күреске кірісті. Корнфельд Швейцарияда түрмеге қамалды, ал Веско компаниядан жүздеген миллион доллар ұрлады деген айып тағылды. Әлемдік бизнес, қаржы және патшалық отбасының көптеген белгілі тұлғалары осы жағдайға қатысып, тараптардың бірінен ақша алып, оларды қолдады. Вескоға тағылған айыптаулардың бірі – ол IOS инвесторларына тиесілі қаражатты бірнеше фирмалар арқылы жымқырып, олардың бірінің мекенжайы Амстердамда болды, кейіннен ол Нидерланд принці Бернардпен байланысты болды. Сондай-ақ, ол швейцариялық банк сарайына еніп, акцияларды қолға түсірді деген айып тағылды. Бұл айыптаулар дәлелденбеді, себебі Веско елден қашып кетіп, келесі он бес жылды АҚШ-пен экстрадиция келісімі жоқ елдерде көшіп-қонып өтті. 1973 жылдың ақпан айында, оған қарсы қылмыстық іс қозғалғанда, Веско корпоративтік ұшақпен Коста-Рикаға қашып кетті, ол IOS-тің шамамен 200 миллион долларлық инвестицияларын алып кеткені SEC мәлімдеді. Веско Коста-Рика мен Багам аралдарынан ICC акцияларының 26 пайызын сақтап қалу үшін заңдық күресті жалғастырды, бірақ оған қарсы бағалы қағаздармен алаяқтық жасады деген бес айыптау болғандықтан, ол АҚШ-қа қайта орала алмады. 1981 жылы ғана ICC Весконың бақылауынан толықтай босады, оған және оның отбасына шамамен 12 миллион доллар төленді.

Никсон туралы даулы оқиға

1970 жылдары айтылған айыптаулардың арасында, SEC Весконы төрт түрлі IOS қорынан 220 миллион доллар ұрлады деп айыптады. 1973 жылы Веско Коста-Рикаға қашып кетті. Кетуіне аз уақыт қалғанда, оның әрекеттеріне қатысты SEC тергеуін тоқтатуға үміттене отырып, Веско Ричард Никсонға Никсонның немере інісі Дональд А. Никсон арқылы ірі сомада қаржы жөнелтті. Веско сондай-ақ 1972 жылғы Никсонды қайта сайлау науқанына жасалған 200 000 долларлық құпия үлесі үшін де тергелді. Халықаралық Бақылау Корпорациясының адвокаты, Нью-Джерси заңгері Гарри Л. Сирс, осы үлесті Президентті қайта сайлау комитетінің қаржы төрағасы Морис Стэнске жеткізді. Веско АҚШ Бас прокуроры Джон Н. Митчеллдің SEC төрағасы Уильям Дж. Кейсиге оның ісіне араласуын сұраған. Веско елден қашқан кезде Стэнс, Митчелл және Сирс әділетке кедергі келтіргені үшін айыпталып, сотқа тартылды, бірақ үшеуінен де айып алынды.

"Веско заңы"

Коста-Рикада Веско президент Хосе Фигерес бастаған Sociedad Agricola Industrial San Cristobal, S. A. компаниясына 2,1 миллион доллар сыйлады. Фигерес Весконың экстрадицияланбауына кепілдік беру туралы заң қабылдады. Фигерестің конституциялық мерзімі 1974 жылы аяқталды. Веско 1978 жылға дейін Коста-Рикада қалды, содан кейін президент Родриго Каразо (1978–1982) халық арасында «Веско заңы» деп белгілі болған заңды жойды. 1978 жылы Веско алдымен Нассауға, содан кейін Антигуаға көшті. 1970-ші жылдары Нассауда Весконың Линден Пиндлинг пен Карлос Лехдермен болған бизнес байланыстары ЦРУ-дың тергеу нысаны болды. Бұл байланыстарды Билл Фейрклоу (көрінетіндей, Coopers & Lybrand үшін жұмыс істеген) зерттеген деп саналады. Весконың Пиндлингпен аразына су түскеніне қарамастан, ол әлі де қарулы күзетшілермен жабдықталған, алтын есіктермен қоршалған үйінде тұрды. Бұл үй Нассаудың солтүстік-шығысында, Парадайз аралына жақын орналасқан, және оның бірі яхтасы сол жерде тоқтаған. Фейрклоудың өзінің автобиографиялық күнделігінде («Beyond Enkription», яғни Эдвард Берлингтон) айтқанынша, Весконың бұйрығымен Фейрклоу Нассаудағы Деланси көшесіндегі «Розовый котенок» клубында есірткі беріліп, ұрланды. Ол Весконың яхтасында оянды, бірақ яхтаны жағаға қайтаруға үкіліп, Весконың күзетшілерінің бірінен револьвер ұрлап қашып кетті. Антигуада Веско Барбуда аралын сатып алып, оны тәуелсіз мемлекет етіп құруға тырысты. Ол Сандинист үкіметі билікте болған кезде біраз уақыт Никарагуада тұрды. Бұл елдердің әрқайсысы оны қабылдады, оның көп ақшасы жергілікті даму жобаларын қаржыландырады деп үміттенді. Алайда, бұл барлық қатысушылар үшін жаман аяқталды, бірақ Веско 200 миллион доллардан астам ақша ұрлаған және бірнеше рет Forbes журналының әлемдегі ең бай адамдар тізіміне енген.

Никсонның жанжалы, ІІ бөлім

1982 жылы ол Кубаға көшіп барды, себебі бұл ел оның қақырық жолдарының инфекциясын емдеуге мүмкіндік беретін және АҚШ-қа қайтарып бермейтін мемлекет еді. Куба билігі оны ешқандай қаржылық мәмілелерге қатыспау шартымен қабылдады. Ол Лидия Альфонсо Ллаугерге үйленді.

Танымал мәдениетте

Весконың ойдан шығарылған нұсқасы "Қара тізім" сериалының алтыншы маусымындағы "Роберт Веско (No. 9)" атты эпизодында маңызды рөлде бейнеленеді, онда оның рөлін актер Стейси Кич ойнайды. Ойдан шығарылған Веско 2007 жылы Кубада өз өлімін сахналаған және испан қазына флотының аңызға айналған кемесін іздеп жүргені көрсетілген. Весконың тағы бір ойдан шығарылған нұсқасы 1980 жылғы "Фрэнк Кэннонның оралуы" фильмінде пайда болды. Бұрынғы детективтік сериал "Кэннонның" жаңадан түсірілу мүмкін пилоты ретінде жоспарланған телефильмде, бұрынғы жеке детектив тамаша асхана иесі және балық аулау кемесінің капитаны ретінде тыныш зейнеткерлік өмірді өткізеді. Бірақ ол бұрынғы сүйікті әйелінің (соғыстан кейінгі, кемері тар кезіндегідей) шақыруымен күйеуінің өлімін анықтау үшін қайтадан қиын іске кіріседі. Кэннон Коста-Рикадан АҚШ-қа созылған ізбен Вескоға ұқсас экспат-қаржыгерді (Артур Хилл ойнайды) қуалайды. Ол кісі өлтірілген адамның зейнеткер ЦРУ агенттерінің тобымен бірге қашқынды пластикалық операциядан кейін АҚШ-қа қайта өткізу жоспарын тапқанын білген соң, ол өлтірілген адамның жанындағы жылқы дәрігері ретінде жаңа өмір сүріп жатқан қашқынның жаңа кімдігін анықтайды.