Кіріспе
Жаңа Зеландиядағы темір жол көлігінің шолуы
1980-ші жылдардың басында NZR «Жаңа Зеландия темір жолдары» корпорациясы болып қайта құрылды және күрт өзгертілді. Темір жол жобаларын қаржыландыру Ұлттық жер көлігі қорынан (NLTF) жүзеге асырылды. KiwiRail мемлекеттік кәсіпорын мәртебесін сақтап қалды, бірақ желі пайдалану үшін жол пайдалану төлемдерін (TAC) төледі.
Провинциялық кезең (1863-1876)
Темір жол желілері бастапқыда 1863 жылдан бастап Жаңа Зеландияның провинциялық үкіметтері тарапынан салынды. Жаңа Зеландиядағы алғашқы қоғамдық темір жол сол жылы ашылды, ол Крайстчерч пен Ферримид порты арасындағы қысқа қашықтықты қамтиды және Кентербери провинциялық темір жолдарымен салынған. Кентербери провинциялық темір жолдары 5'3" кең еңістікпен салынды. 1867 жылдың ақпан айында Саутленд провинциясы Инверкаргилден Блаффқа дейін 4'8.5" халықаралық стандартты өлшемдегі тармақ ашты.
Өлшегіш
3'6" кеңдігі (халықаралық деңгейде тар кеңдік деп белгілі) елдің ішкі аймақтарындағы таулы жерлерді басып өту қажеттілігі және құрылыс құнының төмен болуы себепті таңдалды. Облыстық үкіметтер салған теміржолдарда әртүрлі кеңдіктегі рельстер қолданылғандықтан, Австралиядағыдай (тар, стандартты және кең рельстік теміржолдарды әртүрлі отарлық үкіметтер салған) рельс алмастыру мәселесінің туындауы провинциялық теміржолдар кеңейген кезде маңызды саяси мәселеге айналды. 1867 жылы Өкілдер палатасы бүкіл Жаңа Зеландиядан сайланған парламент мүшелерінен тұратын арнайы комиссия құрып, мәселені зерттеді. 1987 жылы Теміржол корпорациясы пайда табуға міндетті мемлекеттік кәсіпорынға айналды. 1990 жылы корпорацияның негізгі теміржол операциялары тағы бір мемлекеттік кәсіпорын – New Zealand Rail Limited-ке берілді, ал корпорация негізгі емес активтерін сақтап, оларды біртіндеп сатты, оның ішінде үлкен жер қоры да болды. Көп жағдайда корпорация Уайтанги шарты бойынша талаптарға байланысты жерді сатқан жоқ және оны басқаруды жалғастырды.
Жеке меншік (1993-2004)
New Zealand Rail Limited компаниясы 1993 жылы жекешелендірілді. Компания 328,3 миллион долларға Pylorus Investments Limited деп аталатын консорциумға сатылды. 1995 жылы жаңа иелері Tranz Rail атауын қабылдады және компанияны Жаңа Зеландия қор нарығында және NASDAQ-та тізімге қойды. 1993 және 2000 жылдар аралығында теміржол жүк көлемі 8,5 млн таза тоннадан 14,99 млн таза тоннаға дейін өсті, бірақ содан кейін 2003 жылға дейін 13,7 млн тоннаға дейін төмендеді. 2012 жылы жүк көлемі қайтадан 16,1 млн тоннаға жетті. Tranz Rail кейбір желілерді техникалық қызмет көрсетпеу арқылы әдейі құлдыратып отыр деген айып тағылды. Мысалы, негізінен Батыс жағалаудан Литтелтонға көмір тасымалдайтын Midland Line, 2003 жылы LTSA мемлекеттік қауіпсіздік органы тарапынан қауіпсіз, бірақ нашар күйде деп бағаланды және күрделі жөндеуді қажет етті. Tranz Rail жүк тасымалын автомобильдерге ауыстыруға тырысқан деп айыпталды, және 2002 жылы жүктің көп бөлігі контейнерлерде, бірыңғай құрамдағы платформалық вагондармен тасымалданатынын ескеретін контейнерлендіру схемасын енгізді. Ірі жүк терминалдарында контейнерлерді тиеу пункттері салынды. Осы саясаттың себептерінің бірі – Tranz Rail үшін автомобильмен тасымалдау құны, теміржолға қарағанда арзан болды, себебі жол инфрақұрылымы жалпыға ортақ мүлік ретінде ұсынылады, ал теміржол желісі жеке мүлік болып саналады.
Окленд темір жол желісін сатып алу
Үкімет 2002 жылы Tranz Rail компаниясынан Окленд метрополитен теміржол желісін 81 миллион долларға сатып алды. Tranz Rail жүк пойыздары үшін уақыт тікелеулерін сақтап қалды, ал Окленд аймақтық кеңесіне қала маңындағы жолаушылар пойыздарын басқаруға шарт жасау үшін уақыт тікелеулері берілді. Бұрын жергілікті кеңестің меншігінде болмаған Окленд теміржол станциялары Окленд аймақтық көлік желісі лимитіне (ARTNL) берілді, ол Окленд аймақтық биліктеріне тиесілі болды. ARTNL Окленд аймақтық көлік басқармасымен (ARTA) біріктірілді, ал ARTA Окленд аймақтық кеңесінің (ARC) еншілес ұйымы еді. 2010 жылы «супер-қала» Окленд кеңесі құрылғаннан кейін ARTA таратылды және оның функцияларын жаңа кеңес бақылайтын «Окленд Транспорты» ұйымы қабылдады.
Жеке және мемлекеттік меншік (2004-2008)
2003 жылы Tranz Rail акцияларының бағасы Жаңа Зеландия қор биржасында рекордтық деңгейге дейін төмендеді, нашар қаржылық жағдайы мен кредиттік рейтингінің төмендеуі салдарынан 12 айдың ішінде 88%-ға құнсызданды. Содан кейін үкімет, теміржол инфрақұрылымын қайта бақылауға алу үшін, оны құтқарудың әртүрлі жолдарын қарастырды. Бұл ретте, жүк тасымалдау үшін теміржол мен автомобиль көлігіне тең мүмкіндіктер жасау және барлық мүдделі тараптардың теміржол желілеріне қолжетімділігін қамтамасыз ету мақсаты көзделді.
Ұлттық меншікті қайта игеру (2008 жылдан қазіргі уақытқа дейін)
Тольмен жолға кіру туралы соңғы келісім жасасудың орнына, 2008 жылы үкімет темір жол және паром активтерін 690 миллион долларға сатып алды, бұл 2008 жылдың 1 шілдесінен күшіне енді. Темір жол желісінде қызметтерді іске асыру үшін құрылған жаңа ұйым KiwiRail деп аталды. Ұлттық темір жол желісінің меншік құқығы KiwiRail Holdings Limited компаниясына тиесілі, ал жері Жаңа Зеландия темір жол корпорациясына тиесілі. KiwiRail Network (бұрынғы ONTRACK) – KiwiRail құрамындағы бөлімше, ол темір жол инфрақұрылымын күтіп ұстауға және жаңартуға, сондай-ақ желіге бақылау жасауға (яғни пойызды басқару және сигнализация) жауапты. Темір жол желісін пайдаланатын басқа да темір жол операторларына Auckland One Rail және Transdev Wellington кіреді, олар тиісінше Окленд және Веллингтонда қала маңындағы қызметтерді жүзеге асырады, сондай-ақ Дунединнен туристік бағыттарға пойыз қатынайтын Dunedin Railways компаниясы да бар. KiwiRail 2010 жылы темір жол саласын 10 жылға қайта жаңғырту жоспарын жариялады. Бұл 2008 жылдан 2017 жылдың ақпанына дейінгі кезеңде KiwiRail-ге 2,1 миллиард доллардан астам мемлекеттік инвестиция жасаумен бірге жүрді. 2017 жылдың мамыр айында үкімет тағы 450 миллион доллар көлемінде капитал салуды және KiwiRail компаниясын тағы да жан-жақты қарауды жариялады. Жоспар 2010 және 2011 жылғы Крайстчерч жер сілкінісі, 2016 жылғы Кайкура жер сілкінісі, Пайк Ривер кенішіндегі апат, көмір бағасының төмендеуі, 2016 жылы көмір өндіруші Solid Energy компаниясының өз еркімен басқаруға өтуі және жаңа DL класындағы локомотивтермен байланысты күштік қондырғылардың үлкен мәселелері салдарынан айтарлықтай бұзылды. Дегенмен, жүк көлемінің айтарлықтай өсуі байқалды (көмірден басқа). KiwiRail компаниясының екі ірі тапсырыс берушісі – Mainfreight және Fonterra темір жол инфрақұрылымына көп инвестиция салды. Mainfreight жаңа теміржол терминалдарына инвестиция үшін 60 миллион доллар бөлді, ал Fonterra Гамильтондағы жаңа теміржол торабы кешеніне және Мосгиелде салынуы жоспарланған тағы бір кешенге 130 миллион доллар инвестициялады.
Жүк тасымалы
Жүк тасымалын KiwiRail жүзеге асырады және оның кіріс тасымалының басым бөлігін қамтамасыз етеді. 2017–2018 қаржы жылында жүк тасымалы компанияның жалпы кірісінің 57%-ын құрап, 350,7 миллион доллар табыс әкелді. Жүк тасымалы көбінесе экспорттық салаларға бағытталған, ал жалпы жүк тасымалы негізінен контейнерлік және паллеттелген өнімдермен шектеледі. Көлемді жүктерге көмір, әк, болат, ағаш және ағаш өнімдері, қағаз целлюлозасы, құрғақ және сұйық сүт, автомобильдер, тыңайтқыштар, астық және теміржол контейнерлері жатады. Жүк тасымалының көлемі 1983 жылға дейін теміржолдың құрлықтағы тасымалда монополиялық құқыққа ие болған кездегі деңгейге жетті. 1980 жылы теміржолмен 11,8 миллион тонна жүк тасымалданса, 1994 жылы бұл көрсеткіш 9,4 миллион тоннаға төмендеді. 1999 жылы тасымалданған жүк көлемі 12,9 миллион тоннаға жетті, бұл 1975 жылғы рекордтық көрсеткіштен сәл жоғары. Бұл 3,96 миллион таза тонна-километрге (немесе 2006–2007 жылдармен салыстырғанда 2008–2009 жылдары қозғалған жүк көлемінің айырмасы) тең. 2008 жылы Көлік министрлігі жүргізген зерттеуге сәйкес, 2031 жылға қарай теміржол жүк тасымалының көлемі жылына 23 миллион тоннаға дейін, яғни 2006–2007 қаржы жылымен салыстырғанда 70%-ға артады деп болжанды. 2018 жылы осы есеп жүк тасымалының 2007–2012 жылдар аралығында 17%-ға өскенін көрсетті. 2000-жылдардың басында бірнеше қызметтер тоқтатылды, олардың ішінде Гамильтон мен Окленд арасындағы «Вайкато байланысы», Окленд пен Тауранга арасындағы «Каймай экспресі», Окленд пен Роторуа арасындағы «Гейзерленд экспресі», Веллингтон мен Нейпир арасындағы «Бей экспресі», Крайстчерч пен Инверкаргилл арасындағы «Оңтүстік» және Окленд пен Веллингтон арасындағы түнгі «Солтүстік» қызметтері болды. Тағы екі алыс қашықтықтағы жолаушылар тасымалы – «Солтүстік Explorer» және «Coastal Pacific» 2021 жылдың желтоқсанында тоқтатылды. 2022 жылдың 12 сәуірінде KiwiRail қыркүйек айында «Солтүстік Explorer» және «Coastal Pacific» қызметтерін қайта іске қосатынын, сондай-ақ кейінірек жаңа көп күндік экскурсиялық пойыз бағдарламаларын ұсынатынын хабарлады. Горизонт аймақтық кеңесінің 2021–2031 жылдарға арналған аймақтық жер көлігі жоспарында KiwiRail аудан тұрғындарын қалалық қызметтермен байланыстыратын «қосымша қызметті» қарастырып жатқаны айтылған. Сондай-ақ, Уаңгануи мен Палмерстон Норт арасында теміржол қызметін ұйымдастыру мүмкіндігі де қарастырылуда. Жоспарда алыс қашықтықтағы жолаушылар пойызы «Capital Connection» заманауи және сыйымдылығы жоғары пойыз паркімен ауыстырылып, жиілігі артырылуы ұсынылған.
Қала маңындағы жолаушылар тасымалы
Қазіргі уақытта Окленд пен Веллингтонда қала маңындағы жолаушылар тасымалы қызметтері бар. Екі қалада да жергілікті әкімдіктер жолаушылар тасымалы үшін қала маңындағы жылжымалы құрамға ие және қызметтерді жүргізуді үшінші тарапқа тапсырады, екі жағдайда да Transdev компаниясына. Transdev алдында бұл келісімшартты KiwiRail-дің Tranz Metro бөлімшесі орындаған. Веллингтондағы қала маңындағы жылжымалы құрам электрлі пойыз құрамаларынан тұрады, ал Уайрарапа бағытында дизельдік локомотивтермен буксирленетін вагондар қолданылады. Жылжымалы құрамның барлығы (дизельдік локомотивтерді қоспағанда) Greater Wellington Regional Council-дің еншілес компаниясы – Greater Wellington Rail Limited компаниясына тиесілі. Transdev Wellington KiwiRail компаниясымен қажетті дизельдік локомотивтерді ұсыну және пайдалану бойынша келісімшартқа отырды. Папакура мен Пукекохе арасындағы электрлендірілмеген учаскеден басқа, онда дизельдік пойыз шаттл қызметі іске асырылуда. Auckland One Rail Auckland Transport (AT) атынан электр пойыздарын басқарады. Соңғы жылдары Onehunga тармағы қайта ашылды (2010 жылы) және жаңа желі салынды (Manukau тармағы, 2012 жылдың сәуірінде ашылды). Жақында жүзеге асырылған ірі жобаларға Окленд қала маңындағы желіні электрлендіру және Қалалық теміржол желісін салу кіреді. Оклендтегі жылжымалы құрамның көп бөлігі AT компаниясына тиесілі, ол барлық қызметтерді қаржыландырады және үйлестіреді.
Басқа қалалар
2017 жылы жаңадан сайланған Лейбористік коалициялық үкімет Крайстчерчте қала маңындағы пойыз қызметін және Оклендтен Гамильтон мен Таурангаға дейінгі қашықтықтағы жолаушылар тасымалын ұсынуды ұсынды. Басқа қалаларда (Крайстчерч, Дюнедин, Инверкаргилл және Нейпир-Хейстингс) бұрын қала маңындағы қызметтер болған, бірақ жолаушылардың аздығына байланысты тоқтатылған. Крайстчерч-Литтелтон қала маңындағы қызмет 1972 жылы жолаушылар саны "бір автобусқа сыйымды" деңгейге жеткенде тоқтатылды. Веллингтонға пароммен қатынайтын соңғы "кеме пойызы" 1976 жылы жүріп өткен. Литтелтонға дейінгі 10,5 шақырымдық теміржол сызығы 1929 жылдан 1970 жылға дейін электрлендірілген. Рангиораға қарай жұмысшылар пойызы күніне екі рет таңертең және кешке жұмыс істеген. Дюнединде Порт Чалмерс және Мосгиелге қала маңындағы пойыздар 1982 жылдың 3 желтоқсанында тоқтатылған. Инверкаргилл-Блафф бағытындағы қызмет 1967 жылы тоқтатылды; 1929 жылы бір ғана Clayton булық вагоны пайдаланылған. Пойыздар Нейпир мен Хейстингс арасындағы 19 шақырымдық (12 миль) қашықтықты жүрді, бірақ кейбіреулері 1926 жылы Жаңа Зеландия темір жолдарының автобус қызметімен алмастырылды және жақын уақыттың ішінде толығымен тоқтатылды. Жұмысшыларға арналған жеңілдік билеттері 1897 жылы Веллингтон-Хатт бағыты үшін енгізілді, ал келесі жылы Окленд, Крайстчерч және Дюнединге (содан кейін Вестпорт пен Уаймангароа арасында) таратылды. 1979 жылғы NZR-дің "Өзгеріс уақыты" атты баяндамасында Веллингтонның қала маңындағы қызметтерінің кірісі операциялық шығындардың 26% ғана құрады (Дюнединде 28%, Оклендте 46%).
Мектепке баратын жолаушылар
1930 және 1940 жылдарға дейін оқушылар орта білім алу үшін тек бастауыш мектептері бар елді мекендерден үлкен қалаларға қатынайтын; мысалы, ауылдық Кентербериден Крайстчерч техникалық орта мектебіне. Тағы бір мәшһүр мысал – Сэр Эдмунд Хиллари, ол Туакаудан Окленд грамматикалық мектебіне үш жарым сағат бойы пойызбен баратын, әр бағытта бір сағат 40 минут жол жүретін. Пиктон мен Бленхайм арасында мектеп пойыздары қатынайтын, бұл Пиктон оқушыларына Марлборо колледжіне (1963 жылы Марлборо ұлдар колледжі мен Марлборо қыздар колледжіне бөлінген) баруға мүмкіндік берді. 1965 жылы Пиктонда Куин Шарлотта колледжі ашылғаннан кейін қызмет тоқтатылды, ал Марлборо колледждерінде қалған оқушылар автобустарға ауысты. NZR 1877 жылдан бастап білім беру бюджетінен төленген қаражат есебінен бастауыш және орта мектеп оқушыларына, ал 1885 жылдан бастап жергілікті мектебі жоқ жерден бастауыш мектепке баратын оқушыларға маусымдық билеттер ұсынды. Премьер-министр Ричард Седдон мен Либералдық үкімет 1898 және 1909 жылдары тегін жолдамаларды кеңейту арқылы орта білімді «колонияның ең кедей адамының қол жеткізе алатындай етіп» жақындатуға тырысты. Мектепке баруға арналған маусымдық жолдамалар 1899 жылы 8720-дан 1914–1915 жылдары 29 705-ке дейін өсті, сол кезде әр жеті бастауыш және орта мектеп оқушысының бірі пойызбен саяхаттады. Кейбір оқушылар қысқы уақытта қараңғыда үйге оралып, мектепке дейін және кейін сиыр сауатын. Джон Паско кейбір балалардың «күнде алты сағатқа дейін жол жүріп» өткізетінін айтты. Ұлдар мен қыздар көбінесе бөлек оқытылды.
Темір жол желісі
Жаңа Зеландияның теміржол желісі шамамен шақырымдық желіден тұрады, оның шамамен шақырымы электрлендірілген. Желінің 1953 жылғы ең жоғары деңгейінде шамамен шақырым желі ашық болған. 2009 жылғы зерттеуде теміржол желісінде 1787 көпір және 150 туннель (барлығы шақырым ұзындықта) тіркелді, ал 2011 жылғы зерттеуде 1636 көпір (барлығы шақырым ұзындықта) және 145 туннель (барлығы шақырым ұзындықта) бар екені көрсетілді. 2021 жылғы Kiwirail есебінде 106 туннель және 1344 көпір көрсетілген. Қиын жер бедеріне байланысты кейбір желілерді салуға жылдар кетті, сондай-ақ көптеген күрделі инженерлік шешімдер қабылданды, оның ішінде Рауриму спиралі және Римутака еңістігі (соңғысы қазірде қолданылмайды). Желі бірнеше рет ірі жаңарту жұмыстарынан өтті. Олардың ішіндегі ең ірілері – 1930 жылы ашылған Оклендтен Уэстфилд қиылысына дейінгі Солтүстік аралдың негізгі магистралінің Уэстфилд ауытқуы, 1937 жылы ашылған Веллингтондағы Тава Флат ауытқуы, 1955 жылы ашылған Вайрарапаға дейінгі Римутака ауытқуы және 1978 жылы ашылған Байлық шығанағындағы Каймай ауытқуы. Олардың барлығы үлкен туннельдер салуды қамтыды, соңғы екі жағдайда әрқайсысы шамамен шақырымды құрады. Сонымен қатар, 1980-ші жылдардың ортасында Солтүстік аралдың негізгі магистралінде электрлендіру жобасының бір бөлігі ретінде маңызды инфрақұрылымдық жақсартулар жүргізілді. 2010 жылы жарияланған 10 жылдық өзгерістер жоспарының аясында бірқатар аймақтық желілер жабылу қаупіне тап болды: Солтүстік Окленд желісінің бір бөлігін құрайтын Нортлендтегі барлық желілер, Таранакидегі Стратфорд-Окахукура желісі (2009 жылдан бері тоқтатылған), Вайрарапа желісінің солтүстік бөлігі, Палмерстон-Норт – Гисборн желісінің Гисборн – Непиер бөлігі (2012 жылдың басында Уайроадан солтүстікке қарай болған дауыл салдарынан тоқтатылды, ал 2012 жылдың қазан айынан бастап Непиер – Гисборн бөлігі де тоқтатылды). KiwiRail-дің 10 жылдық перспективалық жоспарының аясында жаңа капиталдың көп бөлігі локомотивтерге, вагондарға және Окленд – Веллингтон – Крайстчерч жүк тасымалы дәлізіне жұмсалатын болады.
Сигнал беру
Жаңа Зеландияда алты сигнал беру жүйесі қолданылады: автоматты сигнал беру ережелері (ASR), екі жол автоматты (DLA), бір жол автоматты (SLA), орталықтандырылған қозғалыс басқару (CTC), жол кепілдемесі (TWC) және станция шектері. Сигналдар түсті шамдар түрінде болады және жылдамдықпен сигнал беру принциптері бойынша жұмыс істейді, яғни сигналдар жүргізушіге қандай жылдамдықпен жүру керектігін көрсетеді, бірақ міндетті түрде қандай бағытпен жүру керектігін көрсетпейді. Окленд қалалық желісінде Еуропалық пойызды басқару жүйесінің (ETCS) 1-деңгейлі сигнализациясы және пойызды қорғау жүйесі де орнатылған. Сигналдық посттар мен сигнализацияны Мельбурндағы зауытынан McKenzie & Holland компаниясы жеткізген. Жаңа Зеландиядағы ең ірі механикалық пост – Оклендтен оңтүстікке қарай 85 миль қашықтықта орналасқан, 70 рычагқа ие Франктон Джанкшн болды.
Бу
1950 жылға дейін бу локомотивтері Жаңа Зеландия теміржолдарының басты қозғаушы күші болды. Алғашқыда бу локомотивтері көбінесе Ұлыбританиядан, түрлі өндірушілерден импортталды. Бірінші маңызды класс – F класты танк локомотивтері, олардың 88-і әкелінді. 1870 жылдардан бастап локомотивтер АҚШ-тан импортталды және Жаңа Зеландия жағдайларына көбінесе жақсырақ бейімделген деп танылды, алайда британдық жұртшылық пен саясаткерлер Ұлыбританиядан келген локомотивтерді артық ұнатып, бағалады.
Семинарлар
Жаңа Зеландия темір жол департаментінің ірі шеберханалары Аддингтон (Крайстчерч), Исттаун (Вангануи), Хиллсайд (Дюнедин), Петоне (Веллингтон маңындағы Төменгі Хатт), содан кейін Хатт (Веллингтон маңындағы Төменгі Хатт) және Ньюмаркет, содан кейін Отаху (Окленд) қалаларында орналасқан болатын. Олардың барлығы кезең-кезеңімен жабылды (көбінесе 1980-ші жылдары), нәтижесінде Hutt Workshops ғана жұмыс істеп қалды. Қазіргі таңда бірнеше шағын күтім-жөндеу деполары да жұмыс істейді, мысалы Аддингтон, Крайстчерч. 2019 жылы 2012 жылы жабылған Хиллсайд (Дюнедин) қайта ашылды.
Апаттар
Қауіпсіздік ережелерін сақтау – NZ Transport Agency-дің жауапкершілігі. NZTA сонымен қатар ережелер мен талаптар сақталғанын қамтамасыз ету мақсатында апаттар мен оқиғаларды тергейді. Көлік апаттарын тергеу комиссиясы да болашақта осындай жағдайлардың алдын алу үшін таңдалған апаттар мен оқиғалардың себептерін және жағдайларын анықтау үшін тергеу жүргізе алады. Жаңа технологиялық сигнал беру, пойызды анықтау және байланыс жүйелері, сондай-ақ теміржолмен жүруші жолаушылар санының жалпы төмендеуі Жаңа Зеландия теміржол желісіндегі қазааткерлік апаттардың санын күрт азайтты. Жаңа Зеландиядағы ең ірі теміржол апаты 1953 жылғы Рождество алдында, Елизавета II патшайымның сапары кезінде болды, сол кезде лахар Таңгивай апатында көпірді шайып кетті. Уэллингтон-Окленд экспресс жолаушылар пойзы көпірден өтіп бара жатқанда көпір құлап, 151 адам қаза тапты. Ең ауыр апаттың келесісі – 1943 жылғы Хайд теміржол апаты, онда Кромвель-Дюнедин экспресі жолдан шығып кетті, себебі пойыз тым жоғары жылдамдықпен келе жатқан еді. 21 адам қаза тапты. Кейіннен жүргізушінің мас екені анықталды және ол адам өлтіру айыбымен түрмеге қамалды.
Heritage магистральдық жолаушылар қызметі
Төрт мұражайлық теміржол операторының өздеріне тиесілі және өздері басқаратын вагон паркі мен магистральдық сертификатталған бу немесе дизель локомотивтері бар. Олар – Теміржол энтузиастары қоғамы, Steam Incorporated, Mainline Steam Trust және Отаго саяхаттық пойыз тресті (Дюнедин теміржолдары). Бұл топтар 1978 жылдан бері ұлттық желіде арнайы экскурсиялық пойыздарды жүргізіп келеді және 1985 жылдан бастап осы пойыздарды тартуға жарамды локомотивтерді пайдалануға рұқсат алды.
Мұралық және мұражай темір жолдары
Шамамен 60 топ теміржол мұрасы желілерін немесе музейлерін басқарады, олардың барлығы дерлік Жаңа Зеландияның Теміржол Ұйымдары Федерациясының мүшелері. Оларға көше трамвайлары, орман трамвайлары және теміржолдар да кіреді. Жаңа Зеландияда теміржолды кең көлемде сақтау 1960 жылдары көптеген бу локомотивтері алынып, тармақтар жабылған кезде басталды. Қазіргі уақытта мұралық теміржолдардың ішінде Кингстон Флайер, Гленбрук Винтаж теміржолы, Буш Трамвай клубы, Уайтара теміржолын сақтау қоғамы, Уэка Пасс теміржолы және Дунедин теміржолдары бар. Дунедин теміржолдары – Кеңес бақылауындағы ұйым (CCO), оның 72% Дунедин қалалық кеңесіне тиесілі, және Тайери Гордж Лимитедті, сондай-ақ Дунедин мен Отаго аймағындағы басқа да қызметтерді басқарады. Қалған барлық желілерді ерікті қоғамдар басқарады. Олардың арасындағы ең ұзыны – Уэка Пасс теміржолы. Бей Оралдардағы винтажды теміржолдың ұзындығы бірақ, жағдайы нашар. 2000 жылдан бері жұмыс тоқтағаннан кейін, 2007 жылдың 3 шілдесінен бастап екі аптаға Кавакава арқылы алғашқы пойыздарын іске қосып, Қоғам қазір Кавакава мен Опуа арасындағы жолды қайта жаңарту жұмыстарын жүргізуде.
Танымал мәдениетте
Жаңа Зеландияның ұлттық кино бөлімшесінің кинорежиссері Дэвид Симс Жаңа Зеландия темір жолдарының тарихына арналған бірнеше фильм түсірді, оның ішінде "Main Trunk Century" (2009); "The Truth About Tangiwai" (2002); "Total Steam" (1996); "Солтүстік аралдың басты магистралі" (1995). 2004–2005 жылдары Жаңа Зеландия телеарнасы (Jam Productions арқылы) Маркус Луш жүргізген "Офф Трейлз" ("Off The Rails") атты 12 бөлімдік бағдарламаны көрсетті, ол Инверкаргиллден Нортлендке дейінгі қазіргі темір жол желісін қамтыды.