Кіріспе

Жаңа Зеландиядағы темір жол тарихын сақтау – Жаңа Зеландияның темір жол көлігі тарихының маңызды бөліктерін сақтау. Ең алғашқы сақтауға жасалған тыраш 1925 жылы тіркелген, алайда бұл қозғалыс 1960 жылға дейін толыққанды бастау алған жоқ.

Алғашқы бастамалар

Жаңа Зеландиядағы алғашқы сақтау жұмыстары локомотивтерді тек тұрақты түрде қоғамдық көрнекі тамашаға қоюмен шектелді. 1925 жылы Дунедин теміржол станциясының сыртында Double Fairlie E классының E 175 Josephine локомотиві қойылды деп есептеледі – ол алғашқысы болды. Осыдан кейін, 1944 жылы Жаңа Зеландия темір жолы және локомотивтер қоғамы құрылғанға дейін, сақтау қозғалысы тоқтап қалды. Жаңа Зеландия темір жолы және локомотивтер қоғамының Отаго филиалы теміржолды белсенді сақтаудың алғашқы қадамын жасады. Олар 1921 жылы салынған, бұрын Мемлекеттік жұмыстар департаменті NO 540 ретінде пайдаланған 9 тонналық Fowler 0 4 0T танк локомотивін Отаго порты басқармасынан сатып алды. Бұл локомотив 1963 жылы құрылған, жаңадан ашылған Оушен Бич теміржолында пайдаланылды. Осыған ұқсас жұмыстар көп ұзамай Крайстчерчтегі Жаңа Зеландия темір жолы және локомотивтер қоғамының Кентербери филиалы, Крайстчерчтегі жаңа Ферримид теміржолында, Жаңа Зеландия темір жолы және локомотивтер қоғамының Окленд филиалы Гленбрук Vintage теміржолында және Жаңа Зеландия темір жолы және локомотивтер қоғамының Веллингтон филиалы Silver Stream теміржолында басталды. Жаңа Зеландия темір жолы және локомотивтер қоғамының Вайкато филиалы Те Авамутуда теміржол мұражайын ашты. Дегенмен, осы кезеңде Жаңа Зеландия темір жолы және локомотивтер қоғамының Окленд және Кентербери филиалдары тиісінше Теміржол энтузиастары қоғамы және Кентербери теміржол қоғамы болып бөлініп кетті, бірақ олар Жаңа Зеландия темір жолы және локомотивтер қоғамымен байланыстарын сақтады.

1960 жылдан 1985 жылға дейін

1960-1979 жылдар аралығында теміржол мұрасын сақтау қозғалысы кеңейе бастады, себебі көптеген теміржол музейлері мен қоғамдық ұйымдар құрылды. Бұған Жаңа Зеландия теміржолының ауылдық тармақтарын жабуы да себеп болды. Осыған байланысты, Плезант-Пойнт мұражайы мен теміржолы (Плезант-Пойнт қаласында) және Кентерберидегі Эшбертон қаласының жанындағы Тинвальд доменінде Эшбертон теміржолы мен мұраны сақтау қоғамы секілді теміржол музейлері құрылды. Бұл ұйымдар сол кезде Жаңа Зеландия теміржолымен пайдаланылған, бірақ жабылып жатқан ауылдық тармақтардың бір бөлігін сақтап қалуға тырысты. Осы кезеңде локомотивтерді дизельмен ауыстыру үдеп, 1971 жылы аяқталды. «The Rail Heritage Trust» ұйымы «мұралық жылжымалы құрам» деген ұғымды енгізді, осы құрам Tranz Rail арқылы Жаңа Зеландиядағы түрлі сақтау ұйымдарына жалға берілді. Қазіргі таңда 200-ден астам осындай жылжымалы құрам түрлері жалға алынып отыр.

Қазіргі жобалар

Бүгінгі күнге дейін ең амбициозды мұра жобасы – Римутака еңіс темір жолы, ол 1955 жылы тасталған тарихи құрылымның үстінен темір жол желісін бастапқыдан салуды ұсынады. Бұл бұрынғы Римутака темір жолы мен Римутака еңістігінің шамамен 20 км қашықтықтағы бағыты, оның ішінде Фелл орталық рельсті жүйесімен жұмыс істеген 1:15 еңістіктің 5 км бөлігі бар. Дюнединдегі Тайери шатқалы темір жолы 60 км ұзындықтағы әлдеқайда ұзақ және табысты мұралық темір жол болғанымен, оның барлық рельстері 1990 жылы құрылған кезде әлі де сақталған. Римутака жобасы жаңа рельстерді салудан және құрылымды қалпына келтіру жұмыстарынан бастап, Фелл типіндегі жаңа локомотивтерді жасауға дейін көптеген кедергілерге тап болады. Жоба жоспарлау кезеңінде және құрылыс басталғанға дейін бірнеше жыл өтеді. Веллингтон және Манавату темір жол қоры қазіргі уақытта тағы бір амбициозды жобаны жүзеге асыруда, ол WMR No. 9/NZR N 453 қалдықтарын қалпына келтіріп, оны толыққанды жұмыс жасайтын күйге жеткізуді мақсат етеді. WMR-дің төрт экс-вагоны және шағын көлемде вагондары сақталып қалғанымен, көп жылдар бойы Веллингтон және Манавату темір жолының локомотивтері жоқ деп есептелді. Алайда, WMR NO 9 (N 453) қалдықтары Мидленд желісіндегі Билей қаласында табылды, ал 2003 жылы локомотивтің рамасы, содан кейін 2005 жылы тендерлік бак, рама және боги рамалары ізделіп алынды. WMR қоры ақыры NO 9 локомотивін жұмыс жасайтын күйге келтіріп, оны негізгі желіде пайдалануға тырысады. Бұл локомотив негізгі желіде қолдау вагоны ретінде жұмыс істеу үшін WMR жүк вагонының көшірмесімен жұптастырылады.