Жаңа Зеландия теміржолының тарихы: Tranz Rail компаниясы

Кіріспе

Жаңа Зеландиядағы бұрынғы темір жол операторы

Tranz Rail, ресми түрде Tranz Rail Holdings Limited (1995 жылға дейін New Zealand Rail Limited), 1991 жылдан 2003 жылы Toll Holdings компаниясы сатып алғанға дейін Жаңа Зеландиядағы басты темір жол операторы болды.

Тарих

Жаңа Зеландия темір жол желісі алғашқыда провинциялық үкіметтермен салынды, бастауы 1863 жылғы Ферримид темір жолы болды. 1880 жылдан бастап орталық үкіметтік департамент, Жаңа Зеландия теміржол департаменті, өсіп келе жатқан теміржол желісінің көп бөлігін басқаруға жауапты болды. Бірнеше жеке желілер салынды, бірақ тек біреуі – Веллингтон және Манавату теміржол компаниясы (W&MR) қандай да бір сәттілікке жетті. W&MR 1908 жылы мемлекеттік меншікке алынды. 1931 жылы жол тасымалдаушыларының күшейе бастаған бәсекесіне байланысты, 1931 жылғы Көліктік лицензиялау заңы қабылданды, ол жолмен жүк тасымалын шектеді және теміржол департаментіне алыс қашықтыққа жүк тасымалында монополия берді. 1982 жылы, жер көлігі секторы реттеуден босатылған жылдың өзінде, Теміржол департаменті Жаңа Зеландия теміржол корпорациясы болып қайта құрылды, ол заңды корпорация (кейін 1986 жылдан бастап мемлекеттік кәсіпорын) болды. Теміржол корпорациясы 1980 жылдары теміржол желісінің жұмысын айтарлықтай өзгертіп, штаттық қызметкерлер санын азайтты, шеберханаларды жапты және өнімділікті арттыруға бағытталған бірқатар шараларды енгізді, мысалы, күзетші вагондарын алып тастау, пойыз ұзындығын ұлғайту және жаңа, ауыр жүк вагондарын пайдалану.

Құрылу

Төртінші лейбористік үкімет сол жылдың 28 тамызында Жаңа Зеландия темір жол корпорациясын қайта құру туралы 1990 жылғы заңды қабылдады. Екі айдан кейін, 1990 жылдың 28 қазанында Жаңа Зеландия үкіметі негізгі темір жол көлігі және кеме тасымалы операцияларын Жаңа Зеландия темір жол корпорациясынан бөліп шығарды, осы Заңға сәйкес құрылған мемлекеттік компания New Zealand Rail Limited құрылды. Сонымен қатар, Жаңа Зеландияның темір жол мұрасы қоры құрылды, ол Жаңа Зеландия темір жолы жоспарлаған мұралық активтерді, әсіресе мұралық жылжымалы құрамды, станцияларды және басқа да жабдықтарды сақтауды мақсат етті. Үкімет компанияның Теміржол корпорациясынан алған 1,08 миллиард долларды (негізінен Солтүстік аралдың негізгі магистралын электрлендіруге жұмсалған Think Big жобасы үшін) есептен шығарды және қосымша 300 миллион доллар капитал салды. Жаңа Зеландия темір жолының қаржылық кеңесшілері Фэй, Ричвайт және компания, компанияның қарызы азайса, болашағы гүлденеді деп мәлімдеді. Жаңа Зеландия темір жолы жаңа логотипін енгізіп, имиджін жаңартты, ол бұрынғы теміржол корпорациясының логотипіне ұқсас болды, бірақ қызыл және қара түстердің орнына көк және сары түстер қолданылды, ал локомотивтер, жылжымалы құрам және ғимараттар көк түспен боялды.

Жаңа Зеландия темір жолы

1990 жылы қазанда өткен сайлауда төртінші Лейбористік үкіметтің жеңілісінен кейін сайланған Болгер Ұлттық үкіметі 1993 жылы «Жаңа Зеландия темір жолы» компаниясын жекешелендірді. Жаңа Зеландия қазынасы компанияны жекешелендіруді қолдады, тіпті Фэй Ричвайттың басқа ұсынушыларға қарағанда әділетсіз артықшылығы болғанын айтты. Консорциум құрамына Фэй Ричвайт (31,8% үлесі «Pacific Rail» инвестициялық компаниясы арқылы, кейін «Midavia Rail» деп аталды), американдық темір жол компаниясы «Wisconsin Central» (27,3%), «Berkshire Partners» (27,3%) және «Huka Lodge» мейрамжайының иесі Алекс ван Херен кірді.

Активтерді сату

1996 жылдың желтоқсан айында Tranz Rail DFT классындағы локомотивтерді Чикаго жүк вагондарын жалға беру компаниясына 131,5 миллион долларға сатты. Содан кейін ол локомотивтерді 12 жылға қайта жалға алды. Жалға алу мерзімі 2008 жылғы 19 желтоқсанда аяқталды, ал локомотивтерге меншік құқық Tranz Rail-дің құқығын мұрагерлік еткен KiwiRail компаниясына қайтарылды. Tranz Rail төрағасы Эд Буркхардт 1999 жылдың тамызында Висконсин Орталықтың төрағасы, бас директоры және президенті лауазымынан кеткендіктен отставкаға кетті. Сала мамандары бұл шешімді акционерлерге дивиденд төлеудің орнына табысты қайта инвестициялауға оның басымдық бергенімен байланыстырды. Висконсиннің жаңа басқармасы компанияны 2001 жылдың 9 қазанында Канадалық Ұлттық темір жолына сатты. Canadian National кейін Tranz Rail-дегі 24% үлесін сатуға шығарды. Tranz Rail бұрын ішкі күштермен атқарылатын қызметтерді де сыртқа тапсырды. Alstom локомотивтерге техникалық қызмет көрсетуді жүзеге асырды және Hutt шеберханаларын иелігіне алды, ал Transfield Services жолдарды күтіп ұстау жұмыстарын қолға алды. 2001 жылы Tranz Rail Tranz Scenic компаниясының 50% үлесін Австралияның Виктория штатындағы West Coast Railway темір жол операторының екі директорына 33 миллион долларға сатты. 2001 жылдың 24 желтоқсанында Tranz Rail Окленд маңындағы қалалық темір жол желісін Жаңа Зеландия үкіметіне 81 миллион долларға сатты. 2003 жылы қала маңындағы жолаушылар тасымалын жүзеге асыру үшін жаңа операторды іздеу мақсатында бәсекелі тендер ұйымдастырылды, бірақ Tranz Rail оған қатыспады. Connex (кейін Transdev Auckland деп аталды) тендерді жеңіп алды және 2004 жылдың 23 тамызынан бастап Tranz Metro-ның Оклендтегі операцияларын өз иелігіне алды.

Интермодалды трансформация жобасы

Майкл Бирд 2000 жылы Транз-рельдің бас директоры болды, доктор Фрэнсис Смолл зейнеткерлікке шыққаннан кейін, ол ұйымды мемлекеттік кәсіпорын ретінде бастап, жекешелендірудің алғашқы кезеңіне дейін басқарған еді. Оның саясаты теміржол жүк тасымалы операциясына назар аудару және осы бизнес үшін маңызды емес активтерді сату болды, мысалы, қашықтықтан жүк тасымалдайтын пойыздар (Транз Сценик) және Веллингтон мен Оклендтегі қалалық жолаушылар тасымалы (Транз Метро). Себебі, 1993 жылдан 2003 жылға дейін 900 миллион доллардан астам қаражат жұмсаған теміржол желісін күтіп ұстауға Tranz Rail-дің қаражаты жетіспей бастады. Бэрд сондай-ақ Tranz Rail бас кеңсесін Веллингтон теміржол станциясынан Ауклендтің солтүстік жағалауындағы, 16 миллион долларға салынған жаңа кеңсеге көшірді. Бұл, өткен 12 айда жұмыс орындарындағы қаза болғандардың саны күрт өскендіктен жасалды. Осымен қатар, Бэрд өзінің "Интермодальдық трансформация жобасының" аясында "бетарап режим" саясатын енгізді. Жоба контейнерлік жүк тасымалын "шектеулі" жүк тасымалынан басым етуге бағытталды, ал Tranz Rail осы "шектеулі" жүктерді теміржолмен тасымалдауды тоқтатты.

Роджер сыйлығы

Tranz Rail Жаңа Зеландиядағы ең нашар трансұлттық корпорация ретінде үш рет – 2000, 2001 және 2002 жылдары Роджер сыйлығын жеңіп алды және «ар-намыссыздық залына» енгізілген алғашқы компания болды. Сыйлықтар қауіпсіздік стандарттарының нашарлығы, техникалық қызмет көрсетудің жеткіліксіздігі, активтерді жою және ішкі сауда жасау туралы сынды пікірлердің күшеюімен бірге келді.

Қалпына алу

2002 жылдың мамыр айында Tranz Rail NASDAQ-тан шығарылды, себебі оның акцияларының 70 пайызы Жаңа Зеландияға, ал 16 пайызы Австралияға тиесілі болды. 2003 жылдың мамыр айында АҚШ-тағы RailAmerica компаниясы Tranz Rail акцияларын 75 центтен сатып алу туралы ұсыныс жасады. Алайда, акция бағасы 50 центтен төмен түскен соң, ұсыныс кері тартылды. 2003 жылдың маусым айында Үкімет теміржол желісін 1 долларға сатып алатынын және компанияның 35 пайызына 76 миллион доллар жұмсауға (бір акциясына 67 цент) келісімін берді, бұл компанияны тиімді түрде бақылауға мүмкіндік берер еді. Үкіметтің директорлар кеңесіндегі жеті мүшесінің арасынан үшеуін тағайындау құқығы болар еді. Бұл шешімге теміржол және теңіз көлігі кәсіби одағы (РМТУ) қолдау білдірді, олар бұрын теміржол желісін қайта мемлекеттік меншікке беру үшін "Жолды қайтарып алу" атты белсенді науқан жүргізген болатын. Теміржол жүк тасымалы бойынша әрекеттер тобы, ірі жүк тасымалдаушы компаниялардың мүдделерін қорғайтын ұйым, да қолдауын жариялады. Ал Tranz Scenic, бұл кезде Tranz Rail-ден тәуелсіз компания, сондай-ақ қолдады.

Toll Holdings компаниясының ұсынысы

2003 жылдың мамыр айында австралиялық көлік компаниясы Toll Holdings Tranz Rail-дің 6,1% акцияларын сатып алып, маусым айына қарай үлесін 10,1%-ға, ал шілдеде 19,9%-ға дейін арттырды. Содан кейін Toll компаниясы өз акцияларын сатып алу туралы ұсыныс жасады, бастапқыда бір акцияға 75 цент ұсынды, кейін 95 центке дейін көтерді. 2003 жылдың шілдесінде Үкімет Tranz Rail-дің 35% акциясын сатып алудан бас тарғанын хабарлады, оның орнына Toll компаниясына акцияларды сатып алуға мүмкіндік берді. Toll-дың ұсынысы бойынша Tranz Rail-дің құны 231 миллион долларға бағаланды. Сол айдың соңында Үкімет Toll компаниясымен келісімге келді және ақырында теміржол желісін 1 долларға, сондай-ақ мүліктік активтерге, оның ішінде жалға беру құқықтары мен Веллингтон теміржол станциясына 50 миллион доллар төледі. Келісімде сонымен қатар, жүк тасымалын жолдан теміржолға ауыстырған жағдайда, және жүк көлемі қазіргі деңгейдің 70%-дан төмен болған жағдайда, ынталандырулар мен айыппұлдар қарастырылған өнімділік режимі де құрылды. Егер Toll белгілі бір бағыттарда жүк көлемін 10% немесе одан да көп арттырса, Үкімет оған жол пайдалану төлемақысынан босатуға келіседі. Тараптар Үкіметтің келесі бес жыл ішінде 200 миллион доллар жұмсап, ONTRACK ретінде жұмыс істейтін Жаңа Зеландия теміржол корпорациясы арқылы жолды жаңартуға келісті. Toll, Үкіметтің келісімін орындау және қалған 10% акцияны міндетті түрде сатып алу үшін қажетті Tranz Rail-дің 90% акциясына қол жеткізе алмады, тіпті ұсынысын бір акцияға 1,10 долларға дейін көтергеніне қарамастан. 2003 жылы Tranz Rail акцияларының 25%-ын 3000-ға жуық шағын акционерлер иеленді, олардың көпшілігі AMI және Infratil сияқты ірі институционалдық акционерлер болды. Toll белгілеген мерзім бірнеше рет ұзартылғаннан кейін, 2003 жылдың желтоқсанында Tranz Rail-дің 84,2% акциясын иеленді. Сол кезде Жаңа Зеландия қор нарығында акциялар 1,65 долларға сатылып жатты, бұл шілдеде жасалған Grant Samuel саудалық банкінің 1,34-тен 1,62 долларға дейінгі тәуелсіз бағалауынан да жоғары болды. Toll 90% акцияға қол жеткізе алмаса да, Үкімет шілдеде жасалған келісімді сақтады. 2004 жылдың ақпанында Tranz Rail 2003 жылдың желтоқсанына дейінгі алты айдың ішінде 346 миллион долларлық зиян шеккенін хабарлады. Сол жылы Оңтүстік аралдағы Мидленд желісімен 2,1 миллион тонна көмір тасымалдады. Бұрынғы бас директор Майкл Бирд пен тағы алты жоғары лауазымды қызметкерлердің кеткені компанияға 6 миллион долларға түсті. Компания Toll NZ деп қайта аталды және Tranz Rail директорларының ешқайсысын сақтап қалмады. 2008 жылдың мамыр айында Жаңа Зеландия Үкіметі Toll NZ Limited компаниясының теміржол және теңіз көлігі активтерін 665 миллион долларға сатып алуға келісті. Үкімет жаңа компанияны KiwiRail деп атады.

In May 2003, the Australian transport firm Toll Holdings purchased a 6.1% share of Tranz Rail, increasing its share to 10.1% by June and 19.9% in July. Toll then launched its own takeover bid, initially offering 75c per share, later increased to 95c. In July 2003, the Government announced that it was dropping its bid to buy a 35% stake in Tranz Rail, instead allowing Toll to succeed in its takeover bid. Toll's bid valued Tranz Rail at $231 million. The Government reached a Heads of Agreement with Toll later that month, and eventually bought the rail network for $1, plus $50 million for property assets including leases and Wellington railway station. The deal also established a performance regime creating incentives for Toll if it shifts freight from road to rail, and penalties if freight carriage falls below 70% of current levels. If Toll increases freight volumes by 10% or more on certain lines the Government will grant it a track access charge holiday. The parties agreed the Government would spend $200 million over the next five years upgrading the track via the New Zealand Railways Corporation, operating as ONTRACK. Toll did not achieve the 90% stake of Tranz Rail it required to meet the Government's deal and compulsorily acquire the remaining 10% of shares, despite raising its offer again to $1.10 per share. In 2003, around 3,000 small shareholders held 25% of Tranz Rail's shares, many of them major institutional shareholders such as AMI and Infratil. After a number of extensions of the deadline set by Toll, it held 84.2% of shares in Tranz Rail after the offer closed in December 2003. By that time, shares were being sold on the New Zealand Sharemarket for $1.65, above even the independent valuation of between $1.34 and $1.62 made in July by merchant bankers Grant Samuel. Despite Toll not achieving the 90% requirement, the Government honoured the Heads of Agreement made in July. In February 2004, Tranz Rail reported a $346 million loss for the half year ended December 2003. In the same year, it carried 2.1 million tonnes of coal on the Midland line in the South Island. The departure of the former chief executive officer, Michael Beard, and six other top managers cost it $6 million in exit payments. The company was renamed Toll NZ and did not retain any of the Tranz Rail directors. In May 2008, the New Zealand Government agreed to buy the rail and sea transport assets of Toll NZ Limited for $665 million. The government branded the new company KiwiRail.

Құнды қағаздар жөніндегі комиссияның тергеуі

2004 жылдың соңында Жаңа Зеландияның Бағалы қағаздар комиссиясы компанияға қатысты инсайдерлік сауда деп күдіктелген қылмыстық іс бойынша тергеу бастады. 2007 жылдың маусым айында Дэвид Ричвайт (оның Midavia Rail, бұрын Pacific Rail деп аталған компаниясымен бірге) 20 миллион NZ$ төлеуге келісті, бірақ кінәсін мойындамады.