Кіріспе

Пол Боуман Попеноу (16 қазан 1888 – 19 маусым 1979) – американдық неке кеңесшісі, евгеникалық және ауыл шаруашылығын зерттеуші. Ол психикалық аурулары мен психикалық мүгедектігі бар адамдарды міндетті түрде стерилизациялауды белсенді түрде қолдаған және АҚШ-та неке кеңесін дамытушы болды.

Жеке өмір

1888 жылы Канзас штатының Топека қаласында Пол Боуман Попэноу дүниеге келді. Ол Марион Боуман Попэноу мен авокадо өнеркәсібінің негізін қалаушы Фредерик Оливер Попэноудың ұлы болған. (Попэноу өмірінің басында орта атын тастап кетті.) Ол жасөспірім шағында Калифорнияға көшіп келді. Екі жыл Оксидентал колледжінде оқып, содан кейін Стэнфорд университетінде ағылшын тілі мамандығымен қатар биология курстарын тыңдағаннан кейін, Попэноу әкесіне көмектесу үшін оқуын тастады және бірнеше жыл газет редакторы болып жұмыс істеді. Попэноу 1920 жылдың 23 тамызында Нью-Йоркте Бетти Станковичке үйленді. Олар 1978 жылдың 26 маусымында ол қайтыс болғанға дейін бірге өмір сүрді. Одан бір жыл өткен соң, 1979 жылдың 19 маусымында Флорида штатының Майами қаласында 90 жасында дүние салды. Пол Попэноудың төрт ұлының ең кішісі Дэвид Попэноу социология профессоры болды және ол "неке мәдениетін жаңарту" мен "ерлі-зайыптылардың ядролық отбасын" қайта жандандыруды қолдаған белгілі тұлға болды.

Биология және евгеника

Попеноу қысқа уақыт бойы Батыс Азия мен Солтүстік Африкада әкесінің Калифорниядағы балабақшасы үшін дата үлгілерін жинаушы ауыл шаруашылығы зерттеушісі ретінде, кіші әйелі Уилсон Попеноумен бірге жұмыс істеді. Оның саяхаттарына АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігінен айтарлықтай қолдау көрсетілді. Пол Попеноу 1913 жылы «Ескі және жаңа әлемдегі дата өсіру» атты алғашқы кітабын жариялады. 1910 жылдардың ортасында Попеноу адамдардың табиғатын зерттеуге қызығушылық танытып, 1913 жылдан 1917 жылға дейін «Жерендік журналды» редакциялады, евгеника және әлеуметтік гигиенаға ерекше назар аударды. 1918 жылға қарай Попеноу евгеника бойынша танымал колледж оқулығын (Ричард Т. Элли редакциялаған «Қолданбалы евгеника»), Розуэлл Хилл Джонсонмен бірлесіп жазуға жеткілікті беделге ие болды. Ол евгеника бағдарламасының өзінің көзқарасын ұсынды. Балалардың еңбек етуіне қарсы болды, себебі ол қоғамға пайдасыз деп санайтын адамдардың балалары жұмыс істеуге рұқсат етілмесе, олардың тууы азаяды деп сенді. Сонымен қатар, «Қолданбалы евгеника» қара нәсілділердің төмендігіне қатысты Попеноның сенімін баяндайтын тарауды қамтиды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Попеноу АҚШ армиясының офицерлік құрамына қабылданды. Соғыс министрлігінің оқу лагерлері жөніндегі комиссиясы оған АҚШ әскерлері арасындағы жезөкшелік пен алкоголизмді жоюды тапсырды, бұл жыныстық аурулардың таралуын азайтуға бағытталған шара еді. 1920 жылдардың ортасында Попеноу бай калифорниялық қаржыгер Э. С. Госнимен және «Адамды жақсарту қорымен» бірге Калифорниядағы евгеникалық саясатты ілгерілету үшін жұмыс істеді. 1909 жылы Калифорнияда психикалық аурулар мен ақыл-есті кемістігі бар адамдарды стерилизациялауға рұқсат беретін міндетті стерилизация заңы қабылданды. Госни Попеноны ғылыми жұмыстың негізгі орындаушысы ретінде пайдаланып, Калифорнияда жасалған стерилизация жұмысын зерттеп, оны елдің басқа аймақтарында және бүкіл әлемде стерилизацияны қолдау үшін пайдалануды жоспарлады. Бұл бірқатар еңбектерге әкелді, олардың ең танымалсы – 1929 жылы жарық көрген «Адамды жақсарту үшін стерилизация: Калифорниядағы 6000 операцияның нәтижелерінің шолуы» (авторлары Госни мен Попеноу). Бұл еңбек стерилизацияны қолдау үшін танымал мәтінге айналды, себебі ол штаттағы операциялардың объективті зерттеуі деп есептелді және «жарамсыз» деп танылғандарды стерилизациялау бағдарламалары барлық қатысушыларға, тіпті стерильденген науқастарға да пайдалы екеніне тоқталып өтті. 1930 жылдары ол Чарльз Б. Давенпорт, Генри Х. Годдард, Мэдисон Грант, Гарри Х. Лафлин және Госни сияқты адамдармен бірге Америка евгеника қоғамының директорлар кеңесінің мүшесі болды. 1929 жылы ол Оксидентал колледжінен құрметті ғылым докторы (Sc. D.) дәрежесін алды, онда ол оқыған еді. Содан бері ол өзін «Доктор Попеноу» деп атады. 1976 жылы Попеноу Оксидентал колледжінен «Ескі уақыттарды еске алу» сыйлығын алды. Алайда, 2019 жылдың 26 сәуірінде Оксидентал колледжінің қорғаншылар кеңесінің бірауыздан қабылдаған шешімімен құрметті ғылым докторы (Sc. D.) дәрежесінен айырылды. Бұл шешімге дейін Оксидентал колледжінің профессоры Питер Драйер 2019 жылдың наурыз айында колледждің евгеника мен расизмдегі тарихи рөлі туралы мақала жариялады, содан кейін колледж оқытушыларының 86 пайызы Попеноуға 90 жыл бұрын берілген дәрежені қайтаруға шақыратын мәлімдемеге қол қойды.

Неке және отбасылық кеңес беру

Стерилизация бағдарламаларын қолдағанмен қатар, Попеное евгеникалық мақсаттар үшін неміс және австриялық некеге кеңес беру қызметтерінің қағидаларын пайдалануға қызығушылық танытты. АҚШ қоғамындағы ажырасу көрсеткішіне қатты ойынған Попеное "жарамсыз" отбасылар некеден тыс көбейеді, ал "жарамды" отбасылар көбейу үшін міндетті түрде үйленуі керек деген қорытындыға келді. Госнидің қаржылық көмегімен ол 1930 жылы Лос-Анджелесте Америкалық Отбасылық Қатынастар Институтын ашты. 1960 жылы ол "әлемдегі ең ірі және ең танымал неке кеңес беру орталығы" деп сипатталды, онда жетпіс қызметкер жұмыс істеді. Бір кезде Попеное екі маңызды қызығушылығын – евгениканы және некеге кеңес беруді – қатар алып жүрді және екі тақырып бойынша да көп жариялады. Евгеникаға қоғамдық қызығушылық төмендеген кезде Попеное күш-жігерін некеге кеңес беруге көбірек жұмсады. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында евгениканы жазалау және нацистік Холокост ашылғанда, Попеное өзін негізінен некеге кеңесші ретінде жаңадан таныстырды, бұл оның евгеникалық көзқарастарының көп бөлігін жоғалтты. Уақыт өте келе ол кеңес беру саласында белгілі болды. Попеное академиялық емес, халыққа түсінікті әдісті ұстанды. Осы бағытта ол он жылдан астам уақыт бойы "Арт Линклеттер" телешоуында пайда болды, сондай-ақ лекциялар оқыды және жалпыхалыққа арналған мақалалар жазды. Ол көп жылдар бойы неке және отбасылық өмірді насихаттаған ұлттық газет бағанасын жүргізді. 1960 жылғы өмірбаянында көрсетілгендей, оның кеңес беру тәсілі мен Америкалық Отбасылық Қатынастар Институтының бағыттары жұбайлардың некеге қатысты көзқарастары, дайындық (жыныстық тәрбие қоса алғанда), моральдық құндылықтар, іс-қимылға баса назар аудару және жыныстар арасындағы өзара түсіністік сияқты мәселелерді қамтыды. Отбасылық дағдарыстарға жауап беруде дін қызметкерлерінің маңызды рөлін ескере отырып, Попеное көп жылдар бойы дін қызметкерлерін оқытуға көбірек мән берді. Бұл 1978 жылы Америкалық Отбасылық Қатынастар Институтының Пасторальдық психотерапияны оқыту бағдарламасын құруымен аяқталды, ол Пасторальдық психотерапия бойынша магистр дәрежесін ұсынды. Бұл институттың магистрлік дәреже берудің екінші мүмкіндігі болды. Попеное өзінің дәстүрлі құндылықтарын (некеге дейінгі тазалықты сақтау) ұстанып тұрғандықтан, феминизм және сексуалдық революция сияқты мәдени өзгерістер оның көзқарасына қарсы келді. Сонымен қатар, көмекші мамандықтардағы жетекші ойлар отбасын сақтаудан гөрі жеке өзін-өзі жетілдіруді басып айтуға бейім болды. Бұл Попеноуды, өзі дінге сенбесе де, консервативті дін өкілдерімен жақындасуға итермеледі. Мысалы, оның көмекшілерінің бірі Джеймс Добсон болды, ол 1977 жылы "Focus on the Family" ұйымын құрды. Үшінші мыңжылдықтағы АҚШ қоғамында Попеное әзірлеген некеге кеңес беру тәсілі – медициналық немесе психологиялық емес, білім беруге және нұсқау беруге бағытталған – қайтадан танымал бола бастады. Адамды жақсарту қорының мұрағаттары Пасаденадағы Калтех университетінің арнайы коллекциясында сақталады.