Джон Булл: Ағылшын композиторы және органды орындаушысы

Кіріспе

Джон Булл (1562/63 – 12/13 наурыз 1628) – ағылшын композиторы және органшы. Ол виргиналшы және орган жасаушы болған. Виргиналдық мектептің белгілі клавиатура орындаушысы ретінде танымал, және оның көптеген шығармалары осы аспап үшін жазылған.

Өмір және мансап

Бұланның туған жері белгісіз. 1952 жылы жарияланған мақалада Тёрстон Дарт Буллдың отбасы Сомерсеттен шыққан деп болжады, мүмкін осы жерде композитор дүниеге келген. 17 ғасырдағы антиквар Энтони Вуд алғаш рет Буллдың Пеглих, Сомерсеттен шыққан Булл отбасымен байланысты екенін айтты, бірақ 1959 жылы Дарт Буллдың Лондон алтын шеберінің ұлы болуы мүмкін деп жазды. Кейін, «Джон Булл өмірінің күнтізбесінің» екінші басылымында Дарт Херефордты үшінші мүмкіндік ретінде ұсынды. Соңғы зерттеулер бойынша, Сузи Джинс Буллдың Херефорд епархиясындағы Реднорширдегі Олд-Раднор приходта туғанын айтады, бірақ оның тууы туралы жазбалар әлі табылған жоқ. Буллдың 1582 жылы Херефорд соборының органшысы болып тағайындалуы оның осы епархияда туғанына сенімділік береді: сол кезде органшылар Лондонда оқығаннан кейін өздерінің соборларына оралуы әдеттегідей болды (мысалы, 1573 жылы ол Херефорд соборындағы хорға қосылды, ал келесі жылы Лондондағы Корольдік капелланың балаларына қосылды, онда Джон Блитхемэн мен Уильям Хунниспен оқыды; ән айтудан басқа, ол осы уақытта орган ойнауды үйренді). 1577–78 жылдары Мерчант Тейлор компаниясына тағайындалғаннан кейін, Булл 1582 жылы Херефорд соборының органисті болып алғашқы тағайындалуын алды, содан кейін ол жердегі хор шебері болды. 1586 жылы Оксфордтан диплом алып, сол жылы Корольдік шіркеудің мүшесі болды. 1591 жылы Джон Блитхемнің қайтысынан кейін ол Корольдік шіркеуде органшы болды; 1592 жылы ол Оксфордтан докторлық дәрежесін алды, ал 1596 жылы Елизавета патшайымның ұсынысы бойынша Грэшем колледжінің алғашқы музыка профессоры болды. Ол Булды тыңшылық миссияға жібергеніне кейбір дәлелдер бар: 1601–02 жылдары денсаулығына байланысты континентке он сегіз айлық сапары ешқашан толыққанды түсіндірілмеген, ал оның Брюссельге жасаған сапарынан басқа, сол кездегі Испан Нидерландысында болған жері құпия болып қала береді. Елизавета қайтыс болғаннан кейін, ол король Джеймстің қызметіне кіріп, шебер композитор, клавиатура орындаушысы және импровизатор ретінде беделге ие болды. Алайда, клавишалық орындаушы және композитор ретінде оның виртуоздығынан басқа, Булл қиындыққа ұшырауға да шебер болды. 1597 жылы Грэшем колледжіне тағайындалуы оған комитеттің ережелеріне мойынсұнуды, Грэшем үйінде тұруға және маусымның екінші аптасында лорд-мэрдің, альдермендердің, Лондон епискобының және Мерсерлер компаниясының шебері мен күзетшісінің қатысуымен тұсаукесерлік дәріс беруді талап етті. Оқырманнан айырылып қалудан қорқып, өйткені оның бөлмелерін әлі де Томас Грешемнің өгей ұлы Уильям Рид басқарғандықтан, ол қабырғаны бұзуға көмектесу үшін тасшыны жалдап, бөлмелерге кіруге мәжбүр болды, бұл Стар-камерадағы Бульге қарсы әрекетке әкелді. Бұл істің нәтижесі белгісіз. Он жылдан кейін ол 1607 жылы 20 желтоқсанда Грэшем колледжіндегі лауазымын тастауға мәжбүр болды, өйткені ол Элизабет Уолтермен некеге тұрмас бұрын бала туып, ең жақсы табыс көзі мен квартирасын жоғалтты. Жұмысынан айырылғаннан кейін екі күн өткен соң, ол некеге тұру туралы өтініш бергенімен, колледжге қайта оралмады. 1607 жылы ол Элизабет Уолтермен үйленді, оның қызы болды. Парфенияда жеті клавиатуралық шығарма шығарғаннан кейін, Булл 1613 жылдың қазан айында Англиядан жасырын түрде және қатты асығып кетті. Оның Шатырдағы жалақысы Эдмунд Гупердің орнына төленді. Булл Кентерберий архиепискобы Джордж Абботтың және король Джеймстің қаһарынан қашып жүрді; бұл жолы айыптау неке адалдығын бұзу болды. Вильям Трумбулл, ағылшын елшісі төменгі елдер, кейін бірінші тырысып, оны жабу үшін, бірақ кейіннен қорқып, өзінің позициясын, егер ол жалғастырды, оны жасау үшін жазды патшаға 1614 жылдың басында: Кентерберий архиепискобы деді, ол туралы өткен жылы: "адам көбірек музыка, адалдық және танымал пәктіктің зақымдануы үшін, ол үшін пальцем органдар мен пәктіктер". Архиепископ бұл жағдайды Трамбуллға сипаттады; Булл әйелімен бірге төсекте ұйықтады, ал екі қызметші қыз оның астында жүк көлігі төсегінде ұйықтады. Бір жазғы таңертең Булл қызметші қыздардың біріне өз орнын әйелінің қасына алмастырды, ал ол басқа қызметші қызбен бірге жүк көлігі төсегінде ұйықтады. Булл қауым алдында бір дін қызметкеріне де шабуыл жасаған. Булл Фландрияда қалып, қиындықтардан аулақ болған сияқты. Ол қысқа уақытқа Брюссель сотында жұмыс істеді, бірақ Трамбулл король Джеймстің наразылығын білдіргеннен кейін босатылды; ол 1618 жылға дейін соттың ақшалай төлемдерін ала берді. 1615 жылы Антверпен соборы оны көмекші органшы болып тағайындады, ал 1617 жылы – бас органшы. Булл Фландрияда болғанда бірқатар хаттар жазды, соның ішінде Антверпен мэріне, Англиядан діни қуғыннан қашу үшін кеткенін мәлімдеді. Оның католик болғанына ешқандай дәлел болмаса да, ол біраз тұманды түрде жазды. Оны сендірген сияқты, ол Трамбуллтың шағымдарына қарамастан Англияға қайтарылмады. Антверпенде ол, әрине, заманның ең ықпалды клавиатура композиторы Ян Питерсзон Свеелинкпен кездескен болуы керек. 1620 жылдары ол органшы, орган жасаушы және кеңесші ретінде мансабын жалғастырды. Ол Антверпенде қайтыс болды және 1628 жылдың 15 наурызында собордың жанындағы зиратқа жерленді.

Bull's place of birth is uncertain. In an article published in 1952, Thurston Dart presumed that Bull's family originated in Somerset, where it is possible the composer was born. It was the 17th century antiquarian Anthony Wood who first proposed that he was related to the Bull family of Peglich, Somerset, but in 1959 Dart wrote that Bull was probably the son of a London goldsmith Then, in the second edition of his Calendar of the Life of John Bull, Dart proposed Hereford as a third possibility. More recent research by Susi Jeans suggests that Bull was born in the Radnorshire parish of Old Radnor within the Diocese of Hereford, although no birth records have yet been discovered. Bull's appointment as organist of Hereford Cathedral in 1582 lends credence to this diocese being his place of birth: it was customary at this time for organists to return to their home cathedrals after training in London (cf: Thomas Morley). In 1573 he joined the choir at Hereford Cathedral, and the next year joined the Children of the Chapel Royal in London, where he studied with John Blitheman and William Hunnis; in addition to singing he learned to play the organ at this time. After being appointed to the Merchant Taylor's Company in 1577–78, Bull received his first appointment as organist of Hereford Cathedral in 1582, and then became Master of the Children there. In 1586 he received his degree from Oxford, and he became a Gentleman of the Chapel Royal that same year. In 1591, following the death of John Blitheman, he became organist at the Chapel Royal; in 1592 he received his doctorate from Oxford, and in 1596 he became the first professor of music at Gresham College on the recommendation of Queen Elizabeth, who admired him. There is some evidence that she sent Bull on espionage missions: his eighteen month trip to the continent in 1601–02, ostensibly for health reasons, has never been satisfactorily explained, and his whereabouts there, apart from a visit to Brussels, then in the Spanish Netherlands, remain a mystery. On the death of Elizabeth, he entered into the service of King James, establishing a reputation as a skilled composer, keyboard performer and improviser. However, in addition to his virtuosity as a keyboard performer and composer, Bull was also skilled at getting into trouble. In 1597 his appointment to Gresham College required him to obey the committee's ordinances, lodge at Gresham House, and give an inaugural lecture during the second week of June in the presence of the lord mayor, the aldermen, the Bishop of London and the master and warden of the Mercers Company. Fearful of losing his readership because his assigned rooms were still occupied by Thomas Gresham's stepson, William Reade, he forced an entry to the rooms by engaging a mason to help him break down a wall, which led to an action against Bull in Star Chamber. The outcome of this case is not known. Ten years later, he was forced to leave his post at Gresham College on 20 December 1607, after he fathered a child pre maritally with an Elizabeth Walter, thus losing his best source of income as well as his quarters. Even though he filed a petition for a marriage licence two days after he lost his job, he never returned to the college. He married Elizabeth Walter in 1607, by whom he had a daughter. Just after publishing seven keyboard pieces in Parthenia, Bull left England for good, secretly and with great haste in October 1613. His salary at the Chapel Royal was paid in lieu to Edmund Hooper. Bull was fleeing the wrath of George Abbot, Archbishop of Canterbury, and King James himself; the charge this time was adultery. William Trumbull, the English envoy in the Low Countries, after first attempting to cover for him – but later fearing for his own position if he continued to do so – wrote to the King in early 1614:

The Archbishop of Canterbury had said of him the previous year: "the man hath more music than honesty and is as famous for marring of virginity as he is for fingering of organs and virginals." The archbishop described the case to Trumbull; Bull slept in a bed with his wife and two maidservants slept in a truckle bed underneath. One summer morning Bull made one of the maids take his place by his wife, while he slept with the other maid in the truckle bed. Bull had also assaulted a church minister in front of the congregation. Bull remained in Flanders, where it seems he stayed out of trouble. He was briefly employed at the Brussels court, but was released after Trumbull communicated King James's displeasure; he continued to receive money from the court until 1618. In 1615 Antwerp Cathedral appointed him as assistant organist, and as principal organist in 1617. Bull wrote a series of letters while in Flanders, including one to the mayor of Antwerp, claiming that the reason he left England was to escape religious persecution. Although there is no evidence that he was a Catholic, he wrote, somewhat ambiguously

He seems to have been believed, for he was never extradited back to England in spite of Trumbull's complaining to the Archduke. While in Antwerp he most probably met Jan Pieterszoon Sweelinck, the most influential keyboard composer of the age. In the 1620s he continued his career as an organist, organ builder and consultant. He died in Antwerp and was buried on 15 March 1628 in the cemetery next to the cathedral.

Шығармалары

Бұлл 17 ғасырдың басындағы клавишалы музыканың ең танымал композиторларының бірі болды, одан тек Голландияда Ян Питерсзон Свелинк, Италияда Джироламо Фрескобальди және, кейбіреулердің пікірінше, оның отандасы және ересегі, атақты Уильям Бёрд ғана басып өтті. Ол клавишалы аспаптарға арналған көптеген шығармалар қалдырды, олардың бір бөлігі Фицвильям Виржинал кітабында жинақталған. Оның тұңғыш (және жалғыз) жарияланымы 1612 немесе 1613 жылдары «Партенья, немесе Виргиналға арналған алғашқы музыканың Майденхеді» атты виргинал музыкасының жинағына жеті шығармасын қосты. Бұл шығармалар 15 жасар ханшайым Елизаветаға, ол оның шәкірті болған, Рейнның Пфальц курфюрстігінің Фредерик V-ке құдалануына орай арналған. «Партеньяға» үлес қосушылардың арасында Бұлдың замандастары Уильям Бёрд пен Орландо Гиббонс та болды, олар сол дәуірдегі ең танымал композиторлардың қатарында еді. Бұлл 1613 жылы ханшайым мен курфюрстің тойына арналған «Құдай – Әке, Құдай – Ұл» әнін де жазды. Клавишалы шығармаларынан өзге, ол ән-ғибраттар, канондар және басқа да туындылар жазды. Оның 5 бөлімді ән-ғибраты «Жұлдызды әнұран» деп аталатын «Құдіретті Құдай, жұлдыздың басшылығымен» әні Яков дәуіріндегі ең танымал ән-ғибраттардың бірі болды және басқа ән-ғибраттарға қарағанда заманауи көздерде жиі кездеседі. Оның музыкасының көп бөлігі Англиядан қашқан кезде жоғалып кетті, кейбіреулері жойылды, ал кейбіреулері басқа композиторлармен ұрланды, бірақ кейде стильдік негізде мұндай қателіктерді түзетуге болады. Оның 120 каноннан тұратын кітабы – сол кезеңдегі ең ерекше музыкалық жинақтардың бірі, бұл Окегем немесе И.С. Бахқа лайықты керемет контрапункт шеберлігін көрсетеді. 120 канонның 116-сы «Miserere» әніне негізделген. Жаңа тақырыпты өзгерту үшін қолданылатын тәсілдерге азайту, көбейту, кері және аралас өлшемдер кіреді. Фицвильям Виржинал кітабындағы оның кейбір музыкасы жеңіл мінезге ие және әдемі атауларды қолданады: «Шаяндас және шайқас жоқ», «Рамсидің әдемі Пег», «Патшаның аң аулауы» және «Бұлдың жақсы түні». Кейде оған «God Save the King» әнінің авторы деп есептейді, бұл бірқатар Ұлт Достастығы мемлекеттерінің, олардың аумақтарының және тәждік тәуелділіктерінің ұлттық және/немесе патшалық әнұраны болып табылады.

Bull was one of the most famous composers of keyboard music of the early 17th century, exceeded only by Jan Pieterszoon Sweelinck in the Netherlands, Girolamo Frescobaldi in Italy, and, some would say, by his countryman and elder, the celebrated William Byrd. He left many compositions for keyboard, some of which were collected in the Fitzwilliam Virginal Book. His first (and only) publication, in 1612 or 1613, was a contribution of seven pieces forming part of a collection of virginal music entitled Parthenia, or the Maydenhead of the First Musicke That Ever Was Printed for the Virginalls, dedicated to the 15 year old Princess Elizabeth, who was his student, on the occasion of her betrothal to Frederick V, Elector Palatine of the Rhine. The other contributors to Parthenia were Bull's contemporaries William Byrd and Orlando Gibbons, among the most famous composers of the age. Bull also wrote an anthem, God the father, God the son, for the wedding in 1613 of the princess and the Elector Palatine. In addition to his keyboard compositions, he wrote verse anthems, canons and other works. His 5 part anthem Almighty God, which by the Leading of a Star, known colloquially as the Star Anthem, was the most popular Jacobean verse anthem, occurring in more contemporary sources than any other. Much of his music was lost when he fled England; some was destroyed, and some was stolen by other composers, though occasionally such misattributions can be corrected today based on stylistic grounds. One of the most unusual collections of music from the period is his book of 120 canons, an astonishing display of contrapuntal skill worthy of Ockeghem or J. S. Bach. Of the 120 canons, 116 are based on the Miserere. Techniques employed to transform the simple theme include diminution, augmentation, retrograde and mixed time signatures. Some of his music in the Fitzwilliam Virginal Book is of a lighter character and uses whimsical titles: "A Battle and No Battle," "Bonny Peg of Ramsey," "The King's Hunt," and "Bull's Good Night." He is sometimes credited with the composition of "God Save the King", the national and/or royal anthem of a number of Commonwealth realms, their territories, and the Crown Dependencies.