Кіріспе

1985 жылы Крис Ван Оллсбургтің балалар кітабы

«Полярлық экспресс» – американдық автор Крис Ван Оллсбургтің 1985 жылы жазып, суреттеген балаларға арналған көркем кітап. Бүгінде бұл кітап жас балалар үшін классикалық Рождество әңгімесі саналады. Ол егжей-тегжейлі суреттері мен тыныш, көңілді әсер ететін сюжеті үшін жоғары бағаланды. Осы еңбегі үшін Ван Оллсбург 1986 жылы америкалық балалар сурет кітабының иллюстрациясы бойынша жыл сайын берілетін Кальдекотт медалін жеңіп алды, бұл «Жұманджиден» кейінгі оның екінші жеңісі болды. Кітаптың оқиғасы автордың туған қаласы Мичиган штатындағы Гранд-Рапидс қаласында және Ван Оллсбургтың бала кезінде Герполшаймер мен Вюрцбург сауда орталықтарына баруынан алған әсерлерімен байланысты. 2004 жылы бұл кітап Том Хэнкстің басты рөлде ойнаған және Роберт Земекистің режиссерлік еткен, «Оскарға» ұсынылған моушн-кэпчур фильміне айналдырылды. Ван Оллсбург фильмде атқарушы продюсер болды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Жас бала төсегінде жатып, Сантаның шанасының сыңғырлаған дыбысын күтіп отырғанда, Рождество қарсаңында оның орнына пойыздың шуын естиді. Ол терезеден шығып, үйінің алдында пойыз тұрғанын көреді. Терезесіне қарап тұрған кондукторды көреді. Жылдамдап төмен қарайды да, сыртқа шығады. Кондуктор бұл пойыздың аты – «Поляр экспресі» екенін және Солтүстік полюске сапар шегіп жатқанын айтады. Бала пойызға мінеді, ол пижама мен түнгі көйлек киген басқа балаларға толы. Олар бірге Рождество әндерін айтады, ал пойыз қызметкерлері оларға тәттілер мен ыстық шоколад ұсынады. «Поляр экспресі» солтүстікке қарай қалалар мен ауылдардың арасымен, тайга ормандары мен таулардың үстінен жылдам жүреді, бірақ жылдамдығын төмендетпейді. Солтүстік полюске жеткенде, кондуктор Санта Клаус Рождествоның алғашқы сыйлығын кімге беру керектігін таңдайтынын түсіндіреді. Бала және басқа балалар қала орталығында Санта Клаусты жолға шығаруға дайын тұрған мыңдаған эльфтерді көреді. Санта Клаус балаға Рождествоның алғашқы сыйлығын тартады. Әлемдегі кез келген нәрсені тілей алатынын түсінген бала, Сантаның шанасынан қоңырау сұрайды. Эльф бір бұғының жабдығынан қоңырауды кесіп алады. Бала қоңырауды халатының қалтасына салады, ал барлық балалар Санта Клаустың жылдық сыйлықтарын жеткізу үшін түнге қарай ұшып кеткенін көреді. Пойыз үйге қайтатын жолда, бала қоңыраудың қалтасындағы тесіктен түсіп қалғанын байқайды. Бала үйге жетеді, кондуктор оған «Рождество құтты болсын!» деп тілейді. Рождество күні таңында оның әпкесі Сара ағаш артында балаға арналған кішкентай қорапты табады. Бала қорапты ашып, ішінде Санта Клаус әкелген қоңырау бар екенін көреді, сонымен қатар ол қоңырауды шанасының орындығынан тапқанын және қалтасындағы тесікті жөндеу керектігін жазыпты. Бала қоңырауды соғып, әпкесі екеуі де әдемі дыбысқа таңғалады. Алайда, оның ата-анасы қоңыраудың дыбысын естімейді және ол бұзылған дейді. Кітап келесі сөздермен аяқталады:

Даму

Ван Оллсбург бұл әңгімені тұманды түні орманға қарай келе жатқан баланың ойдағы бейнесіне негіздеп, пойыздың қайда бара жатқанын ойлады. Фильмнің тұсаукесерінде Ван Оллсбург бұрын Мичиган мемлекеттік университетіне тиесілі болған, ал қазір Мичиган штатының Овоссо қаласындағы Steam Railroading Institute-тің меншігіндегі N1 2-8-4 Berkshire типті Pere Marquette 1225 локомотиві сюжет желісіне шабыт бергенін айтты. Ол бала кезінде осы локомотивтің үстінде ойнаған және 1225 саны оған 12/25 – Рождество күнін еске салған. 2007 жылы онлайн дауыс беру нәтижесі бойынша Ұлттық білім беру қауымдастығы осы кітапты «Мұғалімдердің балаларға арналған 100 үздік кітабының» бірі деп атады. 2012 жылы School Library Journal журналының сауалнамасында бұл кітап «Барлық уақыттағы 100 үздік сурет кітабының» бірі ретінде танылды.

Фильмге бейімделу

Polar Express – 2004 жылы шыққан, кітап негізінде түсірілген американдық анимациялық фильм. Роберт Земекис жазған, өндірген және режиссерлік еткен бұл фильмде адам кейіпкерлері тікелей түсірілім арқылы қозғалыс түсіру технологиясымен анимацияланған. Фильмде Дэрил Сабара, Нона Гей, Джимми Беннетт, Майкл Джетер, Эдди Дизен және Том Хэнкс түскен. Фильм алғаш рет 2004 жылдың 10 қарашасында дәстүрлі және IMAX 3D кинотеатрларында көрсетіліп, бүкіл әлем бойынша 307 миллион долларлық табыс әкелді.

Темір жолмен саяхат

"Поляр экспресі" кітап пен фильм негізінде АҚШ, Канада және Ұлыбританияда нақты пойыз саяхаттарын шабыттандырды. Бұл саяхаттарды бірнеше әртүрлі теміржолдар ұйымдастырады, оның ішінде Гранд-Каньон теміржолы, Ұлы Түтінді Таулар теміржолы, Техас штатының теміржолы, Мичиган штатының Овоссо қаласындағы Бу теміржолы институты, Коннектикут штатындағы Аңғар теміржолы, Мэриленд штатының Фростбург қаласындағы Батыс Мэриленд көрмелік теміржолы және тағы да басқалары. 2016 жылдан бастап Ұлыбританияның Тельфорд бу теміржолы бу локомотивінде "Поляр экспресі" саяхатын ұсынады. "Солтүстік полюске" барып-қайту жолына тікелей музыкалық қойылым, ыстық какао және печенье, сондай-ақ Санта Клаус пен Миссис Клаус сияқты Рождество кейіпкерлері кіреді. Кейбір орындарда қонақтар кітаптағы кейіпкерлер сияқты пижама киіп келуге шақырылады.