Кіріспе

1982 жылғы британдық анимациялық телефильм

"The Snowman" – 1982 жылғы британдық анимациялық телефильм және Реймонд Бриггстің 1978 жылғы "The Snowman" сурет кітабы негізінде жасалған симфониялық поэма. Оны Channel 4 телеарнасы үшін Диан Джексон түсірді. Алғаш рет 1982 жылғы 26 желтоқсанда көрсетілді және дереу сәттілікке жетті. 55-ші "Оскар" сыйлықтарында "Үздік анимациялық қысқаметражды фильм" номинациясына ұсынылып, BAFTA тележүлдесін жеңіп алды. Оқиға суреттер, әрекет және Говард Блейк жазған музыка арқылы баяндалады. "Walking in the Air" атты басты әннен басқа, диалог жоқ. Оркестрлік музыканы Лондон симфониясы орындады, ал әнді Санкт-Пол соборының хор ұлы Питер Аути орындады. UKTV Gold арнасының "Ұлыбританияның ең керемет Рождестволық телесәттері" тізімінде 4-орынды иеленді. 2004 жылы Channel 4 арнасының "100 ең керемет Рождестволық сәт" сауалнамасында үшінші орын алды. Әдетте, Рождество қарсаңында Channel 4 арнасында көрсетілетін бұл фильм Ұлыбританияда жыл сайынғы мерекелік шараға айналды. "The Snowman and the Snowdog" атты жалғасы 2012 жылы шықты.

Бастапқы кітап

The Snowman) - Реймонд Бриггстің сөзсіз балалар сурет кітабы, алғаш рет 1978 жылы Ұлыбританияда «Хамиш Гамильтон» баспасында, ал сол жылдың қараша айында АҚШ-та «Random House» баспасында жарық көрген. Ұлыбританияда кітапханалар қауымдастығының Кейт Гринауэй медаліне ие болды, бұл британдық автордың жылдың ең үздік балалар кітабының иллюстрациясын мойындауды білдірді. АҚШ-та 1979 жылы «Льюис Кэрролл Шельф» сыйлығының тізіміне енгізілді.

Бейімделу

Иен Харви, фильмнің атқарушы продюсері және Hamish Hamilton баспасының баспагері, кітаптың бастапқыда жақсы сатылғанын еске алады, бірақ екінші басылымы онша сәтті болмады, 50 000 сатылмаған данасы қоймада қалды. Ол мұны кітапта диалогтың болмауына байланысты, оны ұйықтар алдында оқылатын ертегі ретінде қабылдау қиын болғандықтан деп түсіндіреді. 1980 жылы TVC (Television Cartoons) продюсері Джон Коутс оған кітапты анимациялық фильмге бейімдеу туралы идеямен жүгінді, ол оған келісім берді. 2012 жылы сұхбат берген Реймонд Бриггс: "Бұл Рождествоны аралап әкелуге тырысу сәл ертегілікті және әдемілеу болып көрінеді, өйткені "Қар адам" мүлдем Рождество туралы емес, бірақ бұл керемет жұмыс істеді" деп ойлағанын айтты. Ұлдың үйі Англияның Оңтүстік Даунс аймағында, Брайтон қаласына жақын жерде орналасқан сияқты; ол және қар адам Корольдік павильон мен сарайлық пирс үстінен ұшып өтеді. Реймонд Бриггс 1961 жылдан бері Сассексте тұрып келеді, ал композитор Говард Блейк те осы округтың тумасы.

Музыка

Өндірістік топ Howard Blake-пен өндіріс басталғанда байланысқа түсті, себебі олар сөзсіз сурет кітабын бейімдеу үшін дұрыс үн табуда қиындыққа тап болды. Блейк фильмде диалог болмау керектігін, оның орнына толыққанды оркестрлік саундтрек жасау керектігін ұсынды. Ол "Ауада серуендеу" әнін өмірінің қиын кезеңінде бірнеше жыл бұрын жазғанын, ал ән туындының басты тақырыбы болғанын еске алады. 2021 жылы Блейк Financial Times газетіне "біздің барлығымыз туған кездегі тазалық пен сұлулықты көрсететін симфониямен" ән сөздерін қосуды қалағанын айтты. Блейк дінін де атап өтіп: "Бұл идея Құдайдан келгендей сезілді" деді, ал ол бастапқы нұсқада көрсетілмеген. Ол 20 жылдық шығарылымда автор ретінде көрсетілді. 1985 жылы "Walking in the Air" әнін хор оқытушысы Алед Джонс орындады, ол Ұлыбритания Ұлттық жеке әндер тізімінде бесінші орынға жетті. Кейде Джонс фильмде осы әнді орындаған деп жаңылысады. Блейктің "Қар адам" фильміне жазған саундтрегі көбінесе жеке концерттік туынды ретінде орындалады, көбінесе фильм көрсетілімімен бірге немесе кейде баяндаушымен (баяндаушыға арналған нұсқаны алғаш рет Бернард Крипбинс 1983 жылғы жазда орындады).

Сюжет

Брайтонның ауылдық аймағында, қатты қар жауғаннан кейін, Джеймс есімді жас бала оянып, қарда ойнайды, ақырында үлкен қар адам жасайды. Түн ортасында ол жасырын түрде төмен қабатқа түсіп, қар адамның сиқырлы түрде тіріліп жатқанын көреді. Джеймс қар адамды үйінің ішінде көрсетіп, түрлі құралдармен, ойыншықтармен және әртүрлі бұйымдармен ойнайды, сонымен бірге Джеймстің ата-анасын оятпау үшін үнсіздік сақтайды. Екеуі үйдің бағында жабынған мотоциклді тауып алып, онымен орманға саяхатқа шығады. Мотоциклдің қозғалтқышының ыстығы қар адамды еріте бастайды, сондықтан ол гараждың мұздатқышында салқындап алады. Мұздатқыштағы пакеттегі Арктика суретін көрген қар адам ашуланып, баланы қолынан ұстап, бақшада жүгіріп, ұшып кетеді. Олар Оңтүстік Даунс үстінен, Англия бұғазының жағалауына қарай ұшып, Корольдік павильон мен Брайтон сарайының пирсін көреді, содан кейін Норвегия жағалауымен солтүстікке қарай ұшып кетеді. Олар Арктика аймағынан өтіп, Солтүстік шолуға (аврора бореалис) жетеді. Олар қар басқан орманға қонады, онда қар адамдарының бір тобына қосылады. Соңында олар Санта Клаус пен оның бұғыларын кездестіреді; ол балаға карточка және қар адамның суреті салынған шарф сыйлайды. Күн шықпай тұрып, қар адам Джеймспен бірге үйге оралады, екеуі түнге қоштасады. Келесі күні таңертең Джеймс оянғанда, қар адам еріп кеткенін, оның шапаны, шарфы, көмір көздері, мандарин мұрны және көмір түймелері еріген қардың қасында қалғанын көреді. Джеймс досының жоғалуына қайғырып, шарфын ұстап, қар адамның қалдықтарының жанында тізе бүгіп отырады.

Баламалы енгізілу

Channel 4 телеарнасының түпнұсқалық кіріспесінде Раймонд Бриггс Сассекс ауылдық аймағындағы дала арқылы жүріп, оқиғаға шабыттанған себептерін айтады, содан кейін фильмнің анимациялық ландшафтына көшеді (мұндағы идея – ол Джеймстің үлкен нұсқасы ретінде рөлде ойнап отыр). Фильмнің атқарушы продюсері Иэн Харви фильмге АҚШ телеарналарынан және VHS нұсқасы үшін қызығушылық білдірген. Бірақ ол «АҚШ-та бағдарламалар демеушілікпен жүзеге асырылатындықтан, демеушілік алу үшін танымал есім қажет болды» деп атап өтті. Лоренс Оливье және Джули Эндрюс сияқты бірнеше есімдер ұсынылды, бірақ рок-жұлдызы туралы сұраныс Дэвид Боуиге жетті. Ол Бриггстің «Жел соққанда» әңгімесінің жанкүйері болды және кейіннен оның анимациялық бейімделуі үшін ән жазды. Кіріспеде Боуи балалық шағындағы үйінің шатырында фильмнің соңында Джеймске сыйланған шарфқа ұқсас шарфты табады, содан кейін Бриггстің монологының өзіндік вариациясын айта отырып, ашылу сахнасын баяндайды. Фильмнің 20 жылдығын мерекелеу үшін Channel 4 Роджер Мэнвудтың режиссерлігімен басқаша кіріспе жасады, онда Раймонд Бриггстің Санта-Клаус түсіндірімі Джеймсті қалай кездестіргенін айтады, содан кейін Бриггстің монологына өзінің өзгерісін қосады (ішіндегі қалың қардың тіпті оның ұшуына кедері келтіргенін айтады), ол теледидарына фильмді көру үшін қосады, содан кейін кіріспе фильмге жалғасады. Комедияшы Мел Смит осы кіріспеде қайтадан рөлді сомдайды. Бұл нұсқа 16:9 кең экранды форматқа сәйкес кесілген. Channel 4 2002 жылдан Мел Смит 2013 жылы қайтыс болғанға дейін осы кіріспені пайдаланды, содан кейін Боуидің кіріспесі қайта жаңартылды, бұл фильмді бастапқы 4:3 форматқа қайтарды.

Марапаттар

Фильм 1983 жылы 55-ші «Оскар» сыйлығының «Үздік анимациялық қысқаметражды фильм» номинациясына іліккенімен, Збигнев Рыбчинскийдің «Танго» атты поляк фильміне есе жіберді. Ол 1983 жылғы Британ академиясының телеарналық сыйлықтарында «Ең жақсы балалар бағдарламасы (ойын-сауық/драма)» номинациясы бойынша BAFTA сыйлығын жеңіп алды, сондай-ақ «Ең жақсы графика» номинациясына да ұсынылды. 1984 жылы Финляндияда өткен Тампере кинофестивалінде «Гран-при» жүлдесін иеленді. 2000 жылы Британдық кино институты индустрия мамандарының дауысына сүйене отырып жасаған «Британдық телебағдарламалардың 100 ең үздігі» тізімінде 71-орынға ие болды.

Қар адам мен қар иті

Оригинал қысқа фильмнің және Channel 4 телеарнасының 30 жылдығын мерекелеу үшін, 2012 жылы Рождество қарсаңында Channel 4 телеарнасында «The Snowman and the Snowdog» атты 25 минуттық арнайы бағдарлама көрсетілді. Лондондық Lupus Films анимациялық компаниясында түсірілген, бастапқы команданың көп бөлігі қайта қатысқан, жалғасы бірінші фильмдегідей дәстүрлі техникалармен жасалды және ол Snowman, Билли есімді жаңа бала және ескеретін орындардың үстінен ұшып, келесі кештің жолына шығатын қар итін көрсетеді. Раймонд Бриггс жалғастыру туралы идеяға бірнеше жыл бойы қарсылық көрсеткен, бірақ 2012 жылы фильмге рұқсат берді. Говард Блейк оралуға шақырылмаған экипаж мүшелерінің бірі болды; оған «демо жіберуді» сұраған, бірақ ол бастапқы музыканың табысына сілтеме жасап бас тартты. Жаңа фильмде бұрынғы Razorlight барабаншысы Энди Берроуздың «Light the Night» әні және Илан Эшкеридің қосымша музыкасы пайда болды. Жалғасы 2012 жылдың қыркүйегінде түсірілім кезінде қайтыс болған продюсер Джон Коутстың естелігіне арналды.

Сабақ нұсқасы

"Қар адам" сахналық қойылымға айналды. Ол алғаш рет 1986 жылы Манчестердегі «Контакт» театрымен қойылды және Антони Кларк оны өңдеп, продюсерлік етті. Қойылым толыққанды сценариймен және Говард Блейктің музыкасы мен өлеңдерімен жасалған. 1993 жылы Бирмингем репертуарлық театры Говард Блейктің музыкасы мен өлеңдері, Блейк жазған сценарий, Билл Александр режиссерлігі және Роберт Норттың хореографиясымен қойылған нұсқасын ұсынды. 1997 жылдан бері «Садлерс Уэллс» оны жыл сайын «Паукок» театрында Рождестволық қойылым ретінде көрсетеді. Кітапта да, фильмде де болғандай, «Ауада серуендеу» әнінің сөзінен басқа сөздер жоқ. Оқиға бейнелер мен қимыл-қозғалыстар арқылы айтылады. Арнайы эффекттерге сахна үстінде биікке көтеріліп ұшатын қар адам мен бала (сымдар мен қаушаптардың көмегімен) және залдың бір бөлігіне 'қар' жаууы кіреді. Қойылым бірнеше рет қайта өңделді – ең ірі өзгерістер 2000 жылы енгізілді, онда екінші бөлімге маңызды өзгерістер жасалып, жаңа кейіпкерлер енгізілді: Мұз патшайымы және Джек Фрост.

Видео ойындар

Quicksilva 1984 жылы ZX Spectrum, Commodore 64 және MSX платформалары үшін ресми видео ойын шығарды.