Кіріспе

Испанияның автономиялық бірлестігі Кастилья-Ла-Манча (/UK/k/æ/,/s/t/iː/j/ə/ /l/æ/ /'/m/æ/n/tʃ/ə/,/US/ // //l/ɑ/ /'/m/ɑ/n/tʃ/ə/, kastiʎa la ˈmantʃa) – Испанияның автономиялық бірлестігі. Ол 1982 жылы құрылған және Альбасете, Сиудад-Реал, Куэнка, Гвадалахара және Толедо провинцияларынан тұрады. Үкімет штаб-пәтері Толедода орналасқан, ол де-факто астана болып табылады. Бұл Іберия түбегінің ішкі платосының көбірек бөлігін, әсіресе Тахо, Гуадиана және Хукар өзендерінің су жиналатын алаптарын қамтитын, теңізге шығу жолы жоқ аймақ. Солтүстік-шығыс бөлігінде Иберия тау жүйесі орналасқан. Кастилья-Ла-Манча Испанияның халық тығыздығы ең төменгі аймақтарының бірі, оның ірі қалалары – Альбасете, Гвадалахара, Толедо, Талавера-де-ла-Рейна және Сиудад-Реал. Кастилья-Ла-Манча Кастилия және Леон, Мадрид, Арагон, Валенсия, Мурсия, Андалусия және Экстремадурамен шектеседі. Автономиялық бірлестік ретінде құрылмас бұрын, оның аумағы Мадрид провинциясымен бірге Жаңа Кастилия (Кастилья-ла-Ньюэва) аймағының бір бөлігі болған, Альбасете провинциясы бұрынғы Мурсия аймағының құрамында болды.

География

Кастилья-Ла-Манча Иберия түбегінің ортасында орналасқан, Орталық Месетаның оңтүстік бөлігін құрайтын, Субмесета-Сурдың басым бөлігін алып жатыр. Оңтүстік Субмесета (және автономды аймақ) Солтүстік Субмесетадан (және Кастилья-и-Леон аймағынан) Орталық жүйе деп аталатын тау тізбегімен бөлінеді. Бұл тұрғысынан, аймақта таулы ландшафттар жетіспейді: солтүстікте аталған Орталық жүйенің оңтүстік беткейлері, солтүстік-шығыста Иберия жүйесі, оңтүстікте Сьерра-Морена және Монтес-де-Толедо таулары бар. Кастилья-Ла-Манча Испанияның автономиялық аймақтарының үшіншісі болып табылады, оның ауданы 15,7 пайызды құрайды. Аймақтың қалалық құрылымы көп орталықты, басым қала жоқ. Ең ірі муниципалитет (Альбасете) шеткі оңтүстік-шығыста орналасқан, ал Мадрид (аймақтан тыс) Гвадалахара провинциясына (оның ішінде провинциялық орталығына) және Толедо провинциясының солтүстігіне дейін созылған, «ес» деп аталатын кеңеюге әсер етеді. Қалған қалалық орталықтар орталық жазықтарда орналасқан (мысалы, Ла-Маншадағы аралық агроқалалар сияқты), бұл сирек қоныстанған таулар мен басқа да шеткі аймақтармен контраст құрайды.

Көңіл көтеру

Месета – Кастилья-Ла-Манша аумағының үлкен бөлігін алып жатқан басты ландшафттық бірлік: кең, біркелкі жазық, көтерілісі аз. Монтес-де-Толедо жотасы батыстан шығысқа қарай созылып, Месетаны кесіп өтеді және (солтүстік) Тагус пен (оңтүстік) Гуадиана су жиналатын алаптарын бөліп тұрады. Бұл қарапайым тау тізбегінің ең биік нүктелері – Ла Вильюерка және Росигалго. Керісінше, Месетаны қоршаған таулы аймақ аймақтың табиғи шекарасын құрайды. Гвадалахара провинциясының солтүстігінде, Мадрид және Сеговиямен шектес жерде Орталық жүйенің бір бөлігін құрайтын таулар тізбегі орналасқан. Олардың ішінде Пела, Айллон, Сомосьерра, Барахона және Министра таулары, сонымен қатар Ярама, Каньямарес және Энарес өзендерінің бастаулары ерекше көзге түседі. Орталық жүйе Толедо провинциясының солтүстік-батысына да еніп кіреді: оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай созылған Сиерра-де-Сан-Висенте қосалқы тау тізбегі Тиетр өзенімен солтүстіктен, Альберше және Тагус өзендерімен оңтүстіктен шектеседі. Оның ең биік нүктелері – Крусес (1373 м), Пеладос (1331 м) және Сан-Висенте (1321 м). Солтүстік-батысында Иберия жүйесі орналасқан, онда маңызды өзендік және әсіресе карстық белсенділік байқалады, нәтижесінде Ciudad Encantada, Callejones de Las Majadas және Hoces del Cabriel сияқты ерекше ландшафттар қалыптасқан. Оңтүстік-шығысында Сьерра-Морена жотасы жатыр, ол Орталық Месетаның оңтүстік шекарасы және аймақтың Андалусиямен шекарасы болып табылады. Сьерра-Морена ішінде Сьерра-Мадрона, Сьерра-де-Алькудия және Сьерра-де-Сан-Андрес ерекшеленеді. Кастилья-Ла-Маншаның оңтүстік шетінде Алькарас және Сегура таулары Бетика жүйесінің құрамына кіреді.

Гидрографиялық

Кастилья-Ла-Манша аумағы бес негізгі су алабына бөлінеді. Тахо, Гуадиана және Гуадалкивир өзендері Атлант мұхитына құяды, ал Жукар мен Сегура өзендері Жерорта теңізіне құяды. Тахо су алабы 587 000 тұрғынды сумен қамтамасыз етеді. Оған Гвадалахара провинциясының барлық бөлігі және Толедо провинциясының көп бөлігі кіреді, соның ішінде осы провинцияның ең ірі екі қаласы: Толедо қаласы және Талавера-де-ла-Рейна. Гуадиана су алабы Кастилья-Ла-Манчада орналасқан және бұл өзеннің жалпы су алабының 37 пайызын құрайды, онда 583 259 адам тұрады. Оған Толедо провинциясының оңтүстік бөлігі, Сиудад-Реал провинциясының дерлік барлық бөлігі (оңтүстігін қоспағанда), Куэнка провинциясының оңтүстік-батысы және Альбасете провинциясының солтүстік-батысы кіреді. Гуадалкивир су алабы автономды аймақтың ауданының 5,2 пайызын алып жатыр, Сиудад-Реал және Альбасете провинцияларының оңтүстік бөліктерінен өтеді, соның ішінде Пуэртоллано сияқты маңызды елді мекендерді қамтиды. 2006 жылы Жукар су алабында 397 000 адам тұрды, оның ауданы Кастилия-Ла-Манча аумағының 19,9 пайызы және Жукар су алабының 36,6 пайызын құрады. Оған Куэнка және Альбасете провинцияларының шығыс бөліктері, олардың астаналары кіреді. Соңында, Альбасете облысының оңтүстік-шығысындағы 34 муниципалитет Сегура су алабына жатады, оның ауданы .

Климат

Кастилья-Ла-Манчада континенталды Жерорта теңізі климаты басым: континенталды климат ерекшеліктерімен айқындалатын Жерорта теңізі климаты. Континенталды Жерорта теңізі климаты әдеттегі Жерорта теңізі климатына ұқсас, бірақ континенталды климатқа тән температураның жоғары екстремалдығына ие. Теңіздің ықпалының болмауы температураның күрт өзгеруіне алып келеді: ыстық жаздар және суық қыстар, тәуліктік ауытқуы 18,5 °C (33,3 °F) құрайды. Жаз – жылдың ең құрғақ мезгілі, температура көбінесе жоғарылайды, кейде одан да асып кетеді. Қыста температура жиі нөлден төмен түседі, ашық түндері аяз болады, ал бұлтты түндері сирек қар жауады. Кастилья-Ла-Манча дәстүрлі түрде "Құрғақ Испания" (España Seca) деп аталатын аймақтың бір бөлігі болып табылады. Бұл аймақта жауын-шашын мөлшері Жерорта теңізі климатына тәндей аз болады. Жауын-шашынның таралуы аймақтың орталығынан бастап байқалады, онда жылдық жауын-шашын мөлшері аспайды, ал тауларда, әсіресе Сьерра-де-Гредос және Серрания-де-Квенка тауларының еңкейген беткейлерінде, жылдық жауын-шашын мөлшері асуы мүмкін. Аймақтың көп бөлігінде жылдық жаңбыр мөлшері 200 мм-ден кем. Аймақтың ең құрғақ бөлігі Альбасете-Хелин осында орналасқан, онда жылдық жауын-шашын мөлшері 200 мм-ден аспайды.

Өңірлік

1978 жылғы Конституция аясында 1978 жылғы 15 қарашада "Кастилия-Манчега аймағының" "автономияға дейінгі режим" шарттарын белгілейтін заң қабылданды. 1981 жылы Мансанаресте Альбасете, Сиудад-Реал, Куэнка, Гвадалахара және Толедо провинцияларының заң шығарушылары мен провинциялық депутаттарының бірлескен ассамблеясы құрылды, ол аймақтық статуттың алғашқы жобасын әзірлеуге кірісті. 1982 жылғы 17 маусымда Депутаттар Конгресі аймақтық статуттың (органикалық заң) соңғы мәтінін бекітті, ол 1982 жылғы 16 тамызда жарияланып, "Кастилия-Ла-Манча" автономды қауымдастығының құрылуына әкелді. Автономды қауымдастықтың құрылтай процесі 1983 жылғы мамырда алғашқы аймақтық заң шығарушы органның сайлануымен және Хосе Бононың аймақтық президенттік лауазымға тағайындалуымен аяқталды. 1983 жылғы желтоқсанға дейін азаматтардың жартысынан да азы өзінің қай автономды қауымдастыққа жататынын білмейтін. 1979 жылдан бері Тежу-Сегура су тасқыны аймаққа ауыр әлеуметтік-экономикалық әсер етті, нәтижесінде 1980 жылдан кейін Тежу өзенінің бастауындағы су ресурстары шамамен 47,5%-ға азайды.

Ресми белгілері

1982 жылғы 9-шы Органикалық заң (10 тамыз 1982 ж.), Кастилья-Ла-Манчаның автономиялық уставы, Кастилья-Ла-Манчаның туын белгіледі, ал 1983 жылғы 1-ші заң (30 маусым 1983 ж.) гербін белгіледі.

Ту

"Автономияға дейінгі" кезеңде желекке қатысты жеті түрлі эскиз ұсынылды. Таңдалған эскиз геральдист Рамон Хосе Малдонадоға тиесілі болды. Бұл туралы Автономия Ережесінің 5-бабында ресми түрде жазылған: 1. Аймақтың желегі тік төртбұрышты, тең екі бөлікке бөлінген: бірінші бөлігі, мачтасымен бірге, қара түсті қабырғалары және көк түсті есіктері бар сары түсті қамал бейнеленген қызыл түсті; екінші бөлігі – ақ. 2. Аймақтың желегі аймақтық, облыстық немесе қалалық мемлекеттік ғимараттарда қолданылады және Испания желегімен бірге орналастырылады, Испания желегі басым орында көрсетіледі; сондай-ақ тарихи аймақтар [облыстар] да бейнеленуі мүмкін.

Елтаңба

Кастилья-Ла-Манчаның гербі аймақтың туына негізделген, геральдикадағы дәстүрлі тәртіпке кері, туы гербіне негізделген емес. 1/1983 заңының 1-бабында былай деп сипатталады: Кастилья-Ла-Манча қауымдастықтарының гербі тік бөлінген (палидалық). Оң жақта [заңда сөзбе-сөз "Бірінші ширек"] қызыл фонға алтын қамал бейнеленген, тік қырлы, көк есіктер мен терезелермен және қара таспен қапталған. Сол жақта [заңда сөзбе-сөз "Екінші ширек"] күміс фон. Гербінің үстінде алтынмен әшекейленген, асыл тастармен қапталған, сегіз ұшы бар, акант жапырақтарынан тұратын патшалық тәж орналасқан, оның бесеуі көрінеді, ал үстінде інжу-маржандар бар, жапырақтары диадемалардан шығып, көк түсті шарға (немесе лазурит) жиналады, онда алтынмен белгіленген жартылай меридиан мен экватор және алтыннан жасалған крест орналасқан. Тәждің ішкі жағы қызыл. Аймақтың бірнеше мекемесі осы гербті өздерінің эмблемасының бөлігі ретінде қабылдады, олардың ішінде Кастилья-Ла-Манча Кортесі, Консультативтік кеңес және Кастилья-Ла-Манча университеті бар.

Әнұран

Автономия туралы статуттың 5-бабында аймақтың өзінің әнұраны болатыны көрсетілсе де, 25 жылдан астам уақыт өткеніне қарамастан, ондай әнұран қабылданған жоқ. Ұсынылған әнұрандардың ішінде Жасинто Геррероның "La rosa del azafrán" сарсуеласынан "Canción del Sembrador" ("Егіншінің әні"), Томас Баррераның "Canto a la Mancha" ("Ла-Манча әні") және Вильярробледо қаласының азаматтары ұсынған "Patria sin fin" ("Шексіз Отан") сияқты көптеген әндер болды.

Үкімет және әкімшілік

Автономиялық статуттың 8-бабы Кастилия-Ла-Манча қауымдастықтарының Хунтасы (Junta de Comunidades de Castilla–La Mancha) арқылы аймақтың өкілеттіктерін жүзеге асыратынын белгілейді. Хунтаның құрамына Кастилия-Ла-Манча Кортесі, Хунта Президенті және Үкімет Кеңесі кіреді.

Кастилья-Ла-Манша корольдіктері

Кастилия-Ла-Манша Кортесі жасырын дауыс беру арқылы ересектердің жалпы сайлау құқығымен сайланған 33 депутат арқылы халық еркіне өкілдік етеді. Олар пропорционалдық жүйе бойынша, Кастилия-Ла-Манчаның әртүрлі аумақтық аймақтарының өкілдігін қамтамасыз ету мақсатында төрт жылға сайланады. Сайлау округі әр провинция деңгейінде болып табылады, және 2023 жылдан бастап провинцияларға келесі депутаттар саны бекітілген: Альбасете – 7, Сиудад-Реал – 7, Куэнка – 5, Гвадалахара – 5, Толедо – 9. Автономиялық уставтың 10-бабында сайлауды Қоғамдық хунтаның президенті жалпы сайлау режиміне (Régimen Electoral General) сәйкес, әр төрт жыл сайын мамыр айының төртінші жексенбісінде шақыруға құқылы екендігі көрсетілген. Бұл Баск елі, Каталония, Галисия, Андалусия және Валенсия автономиялық қауымдастықтарынан өзгеше, онда президент кез келген уақытта сайлау тағайындауға өкілетті. 2023 жылғы испандық аймақтық сайлаулардан кейін Кастилия-Ла-Манша Кортесі социал-демократиялық PSOE партиясынан 17 депутат, консервативті Халық партиясынан 12 депутат және Vox партиясынан 4 депутаттан тұрады. Кортес Толедодағы бұрынғы францискандық монастырь ғимаратында, Edificio de San Gil ("Сан-Хиль ғимараты") орналасқан.

Үкімет кеңесі

Үкімет кеңесі – облыстың алқалы атқару органы. Ол аймақтық саяси және әкімшілік басқаруды жүзеге асырады, 1978 жылғы Испания Конституциясы, Автономиялық Ереже және мемлекеттік және аймақтық заңдарға сәйкес атқарушылық функциялар мен реттеушілік өкілеттіктерді пайдаланады. Үкімет кеңесі президенттен, вице-президенттерден (бар болған жағдайда) және кеңесшілерден тұрады.

Хунтаның төрағасы

Хунтаның президенті Үкімет кеңесіне басшылық етеді және оның мүшелерінің қызметін үйлестіреді. Президент Кортес мүшелері арасынан сайланады, содан кейін Испания монархы оны ресми түрде тағайындайды. Президенттің ресми тұрағы – Толедодағы Фуэнсалида сарайы.

Демография

Өңірдің үлкен бөлігі демографиялық төмендеуді басынан өткеруде. Алайда, провинциялық орталықтардан өзге, Мадрид аймағымен шектесетін және Мадрид метрополиялық аймағымен байланысты екі нақты аймақта халық санының өсуі ұлттық орташа көрсеткіштен айтарлықтай жоғары болды: Ла Сагра (А42 тас жолы бойында) және Хенарес дәлізі (А2 тас жолы бойында). Жалпы, 2016 жылғы мәліметтер бойынша, Кастилья-Ла-Маншаның NUTS 2 аймағындағы демографиялық осалдық индексі 30-ды құрады, бұл Германияның Жоғарғы Пфальц аймағы, Австрияның Штириясы, Испанияның Каталониясы, Нидерландының Оверайссель және Италияның Кампаниясы сияқты Еуропа аймақтарының көрсеткіштерімен салыстыруға болады.

Тұрғындардың саны

INE Кастилья-Ла-Манчаның 2008 жылғы 11 қаңтардағы ресми деректері бойынша, оның бес провинциясында 2,043,100 адам тұрады. Испанияның аумағы бойынша үшінші үлкен аймақ болғанына қарамастан (Кастилья-и-Леон мен Андалусиядан кейін), ол халық саны бойынша тоғызыншы орында тұр. Кастилья-Ла-Манчада Испания халқының барлығының 4,4 пайызы қоныстанған.

Халық тығыздығы

Кастилья-Ла-Манчаның орташа халық тығыздығы ең төмен – Испаниядағы барлық аймақтардың ішінде ең азайып кеткені. Ел бойынша орташа көрсеткіш – адамға шаққанда. Хенарес дәлізі (Харама өзенінің саласы – Хенарес өзені бойында) сияқты өнеркәсіптік аймақтар, сондай-ақ Ла-Сагра аймағы немесе Сонсека индустриалды аймағы аймақ бойынша орташа көрсеткіштен едәуір жоғары тығыздыққа ие.

Халықтың жас пен жынысына қарай құрамы

Кастилья-Ла-Манчаның халық пирамидасы дамыған аймаққа тән, оның ортаңғы бөлігі негізінен не жоғарғы бөлігінен кеңірек. 16 мен 44 жас аралығындағы халықтың үлесі шамамен 44 пайызды, 45 пен 64 жас аралығындағылардың үлесі 21,3 пайызды құрайды, ал 15 жасқа дейінгілер 15 пайыз, 65 жастан асқандар 18 пайызды құрайды. Бұл деректер кастеланоманчего халқының үдемелі қартаюын көрсетеді. Аймақта әйелдерге қарағанда 9 мыңға жуық еркек бар; пайыздық көрсеткіштерде 50,3 пайыз бен 49,7 пайызды құрайды. Бұл Испания бойынша жағдайға керісінше, онда әйелдер халықтың 50,8 пайызын құрайды.

Туу, өлім, өмір сүру ұзақтығы

2006 жылғы INE деректеріне сәйкес, Кастилья-Ла-Манчада туу көрсеткіші мың тұрғынға шаққанда 10,21-ді құрайды, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен (мың адамға шаққанда 10,92) төмен. Өлім-жітім көрсеткіші мың тұрғынға шаққанда 8,83 адамды құрайды, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен (мың адамға шаққанда 8,42) жоғары. Жаңа туған сәбилердің өмір сүру ұзақтығы Испаниядағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі: әйелдер үшін 83,67 жыл, ал ерлер үшін 77,99 жыл.

Қалалық аудандар

Көлік, мобильділік және қалалық жоспарлау министрлігі жариялаған Испаниядағы қалалық аймақтар туралы 2020 жылғы есепте (халық саны туралы мәліметтер 2019 жылға сәйкес) Альбасете (173,329), Гвадалахара (161,683), Толедо (123,509), Талавера-де-ла-Реина (94,028), Сиудад-Реал (90,114), Куэнка (54,690) және Пуэртоллано (47,035) қалалық аймақтары тізімделген.

Ауыл шаруашылығы және мал шаруашылығы

Жергілікті экономиканың негізі болып табылатын ауыл шаруашылығы және мал шаруашылығы өңірлік ЖІӨ-нің 11,6 пайызын құрайды және белсенді еңбек күшінің 9,9 пайызын жұмыспен қамтамасыз етеді. Кастилья-Ла-Манша жерінің 52 пайызы "құрғақ" деп есептеледі. Ауыл шаруашылығы қызметі негізінен бидай (37,0 пайыз), жүзім (17,2 пайыз) және зәйтүн (6,6 пайыз) өндіруге бағытталған. Кастилья-Ла-Манша Еуропадағы ең кең жүзімдіктерге ие, олар негізінен, бірақ тек солармен шектелмей, Ла-Маншаның батыс және оңтүстік-батыс бөліктерінде орналасқан. 2005 жылы аймақта өндірілген жүзім Испанияның жалпы өндірісінің 53,4 пайызын құрады. Жүзімнен кейін ең маңызды ауыл шаруашылығы өнімі арпа болып табылады, ол ұлттық өндірістің 25,0 пайызын білдіреді. 2014 жылғы мәліметтерге сәйкес, аймақ (негізінен Куэнка және Альбасете провинцияларындағы аудандар) Испаниядағы сарымсақ өндірісі бойынша көшбасшы, ал Испания өз кезегінде Еуропадағы ең ірі өндіруші ел. Қара трюфель Гвадалахара, Куэнка және Альбасете провинцияларында өндіріледі. Испанияда өндірілетін шафранның басым көп бөлігі (97%) осы аймақтан шығады. Аймақта елдегі фисташка егілген жердің 81 пайызы шоғырланған, ол он жыл ішінде қырық есеге өсіп, 2020 жылдардың басында Еуропадағы бірінші және әлемдік деңгейде бесінші өндірушіге айналды. Ауыл шаруашылығы өнімділігі және табысы тұрғысынан, Испанияның Еуропалық Одаққа (ЕО) қосылғаннан бері аймақтық экономиканың негізгі секторы динамикалық түрде дамыды. Бұған ұлттық орташа көрсеткіштен жоғары өсу қарқыны, сондай-ақ мамандану мен жаңғыртуға ықпал ететін капиталданудың артуы себеп болды, оның ішінде сектордың интеграциясы және сыртқа жұмыстау, яғни бұрын шаруашылықта атқарылатын жұмыстар енді басқа жерде орындалады. Бұл өзгерістерге ЕО-ның ортақ ауыл шаруашылығы саясатының аймақтық деңгейде іске асырылуы көмектесті. 1986 жылдан бері бұл саладағы субсидиялардың маңызды рөлі бар. Мал шаруашылығы аймақтық экономикада аз, бірақ назардан тыс қалмайтын рөл атқарады. 2005 жылғы статистика бойынша 3,430,501 бас қой, 1,602,576 шошқа, 405,778 ешкі және 309,672 ірі қара мал тіркелді, олар жыл сайын белгілі бір көлемде сүт өндіреді. Ара шаруашылығы (балық шаруашылығы) да негізгі сектордың маңызды бөлігі болып табылады, 2017 жылғы 4 қазандағы мәліметтер бойынша 190,989 ұя тіркелген.

Энергия

Шамал және күн энергиясы Кастилья-Ла-Маншада маңызды рөл атқара бастағанымен, аймақта өндірілетін энергияның басым бөлігі аймақтың ірі жылу электр станцияларынан түседі: Элькогас жылу электр станциясы (Элькогасқа тиесілі), Пуэртолланодағы Пуэртоллано жылу электр станциясы (E.ON-ға тиесілі), сондай-ақ Вилласека-де-ла-Саградағы Асека жылу электр станциясы (Iberdrola және Unión Fenosa-ға тиесілі).

Кастилья-Ла-Манша Гвадалахара облысындағы Трильо қаласының жанында орналасқан Трилло атом электр станциясына да үй иесі. Аймақтағы бар күн жылу электр станциялары (барлығы параболалық жинақыштарды пайдаланады) – Алказар-де-Сан-Хуандағы Манчасол 1 және Манчасол 2 (сәйкесінше 49,9 және 50 МВт), Пуэрто-Лáписедегі Гелиос 1 және Гелиос 2 (әрқайсысы 50 МВт).

Сиудод-Реал провинциясында аймақтық үкімет ұсынған жаңа кен жобалары, көптеген стратегиялық минералдарға бай, вольфрамды (Альмодовар-дель-Кампо мен Абенохар арасында), фосфаттарды (Фонтанарехода) және титан мен цирконийді (Пуэбла-де-Дон-Родриго мен Ароба-де-лос-Монтес арасында) қамтиды. Алайда, олардың соңғы рұқсаттары қанағаттанарлық экологиялық бағалау есебіне байланысты, сонымен қатар экологиялық ұйымдардың қарсылығына тап болды.

Қызмет көрсету секторы

Кастилья-Ла-Маншаның экономикалық және әлеуметтік кеңесінің (Consejo Económico y Social de Castilla-La Mancha, CES) 2006 жылғы мәліметтеріне сәйкес, аймақтық жұмыс күшінің көп бөлігі – 55,5 пайызы – қызмет көрсету секторында жұмыс істейді, бұл аймақтық ЖІӨ-нің 49,8 пайызын құрайды. Аймақтық экономиканың маңызды секторы болғанымен, ұлттық деңгейде ол салыстырмалы түрде кішкентай: Испаниядағы жұмыспен қамтудың 67,2 пайызы қызмет көрсету секторында шоғырланған. Қызмет көрсету секторына сауда, туризм, қонақжайлылық, қаржы, мемлекеттік басқару, сондай-ақ мәдениет және демалыс салаларына қатысты басқа да қызметтер кіреді. Мадрид қаласындағы көлік мәселесінің шешілуі Мадрид облысына жақын орналасқан Азукека-де-Энарес және Илескас қалаларында логистикалық бизнес пен платформалардың дамуына жағдай жасады. Туризм саласында айтарлықтай өсім байқалды, және Кастилья-Ла-Манча соңғы онжылдықтарда Испанияның ішкі аймағындағы маңызды туристік орталықтардың біріне айналды. 2006 жылы аймаққа 2 миллионнан астам турист келді (алдыңғы жылға қарағанда 3 пайызға артық), жалпы қонақүйлерде 3 500 000 түнге тұрақтады. Ауылдық туризм бір жыл ішінде 14 пайызға өсті. 2000 жылдан 2005 жылға дейін қонақүйлердегі төсек орындарының саны 26,4 пайызға артып, 254 қонақүйде 17 245 төсек орынға жетті. Сол кезеңде шаруа қожалықтарындағы (casas rurales) тұратын орындардың саны 148 пайызға, яғни 837-ге, ал мұндай жайлардағы төсек орындарының саны 175 пайызға, яғни 5 751-ге өсті.

Денсаулық

Кастилья-Ла Манча денсаулық сақтау қызметі (SESCAM, "Кастилья-Ла Манча денсаулық сақтау қызметі"), Денсаулық және әлеуметтік қамқорлық кеңесінің ("Consejería de Salud y Bienestar Social") құрамына кіреді және Кастилья-Ла Манчадағы денсаулық сақтауды ұйымдастырумен жауапты мемлекеттік орган болып табылады. Ол Испанияның Ұлттық денсаулық сақтау жүйесінің негізгі бөлігі, ол барлық азаматтарды қамтуға, тең қолжетімділікке және мемлекеттік қаржыландыруға негізделген. Денсаулық сақтауды ұйымдастыру үшін аймақ 8 денсаулық сақтау аймағына бөлінеді (Альбасете, Ла Манча Орталығы, Гвадалахара, Сиудад-Реал, Куэнка, Талавера-де-ла-Реина, Толедо және Пуэртоллано). Бұл аймақтар өз кезегінде негізгі денсаулық сақтау аймақтарына бөлінеді.

Білім

Кастилья-Ла-Манчаның Хунтасы 2000 жылдың 1 қаңтарынан бастап автономиялық аймақтағы білім беруге жауапкершілікті қабылдады, тікелей 1000-нан астам мектепті, 22 000 мұғалімді және 318 000 оқушыны басқарды. 2006–2007 оқу жылында аймақтағы жоғары білім алмайтын студенттердің саны 324 904 болды, олардың 17,7 пайызы жекеменшік мектептерде оқыды. Сол жылы аймақта 1037 мектеп және 30 172 мұғалім болды; мектептердің 15,2 пайызы жекеменшік мектептер еді. Тарихи тұрғыдан алғанда, аймақта басқа да университеттер болған, бірақ қазір олар жоқ. Қазіргі Кастилья-Ла-Манча университеті Толедо Корольдік университетінің (1485–1807) ғимараттарының бірін пайдаланады. Аймақтағы басқа бұрынғы университеттер – Альмагродағы Розарио Әйелінің Корольдік және Паптық университеті (1550–1807) және 15 ғасырда кардинал Педро Гонсалес де Мендоса құрған Сигуенцадағы Сан-Антонио де Порта-Коэли университеті. Бәрісі, Наполеон дәуірінде жабылды.

Темір жолдар

Renfe, Испания мемлекеттік теміржол операторы, Кастилья-Ла Манча аймағында көптеген пойыз қатынастарын жүзеге асырады.

Жергілікті пойыздар

Мадридтен (Cercanías Madrid) екі жергілікті қала маңы теміржол желісі Кастилья-Ла-Манча аймағынан өтеді. C 2 желісі Гвадалахара провинциясындағы Азукека-де-Хенарес қаласында және Гвадалахара қаласының өзінде тоқтайды. Ал C 3 желісі Аранхуес бағытында бұрын Сесенья станциясында тоқтаған, бірақ 2007 жылдың сәуір айында осы станцияға қызмет көрсету тоқтатылды.

Әуежайлар

Аймақтағы әуе көлігінің үлесі шамалы. Кастилья-Ла-Маншада екі әуежай бар: Альбасете әуежайы (жүк тасымалы жоқ және азаматтық қолданысы көңіл көншілік) және 2008 жылғы дағдарысқа ұшыраған, 2012 жылы жабылған Сьюдад-Реал орталық әуежайы. Соңғысын қайта іске қосу бойынша жұмыстар жүргізілуде. Аймақтан тысқары орналасқан Мадрид, Валенсия және Аликанте әуежайлары салыстырмалы түрде жақын жерде орналасқан.

Мұраны қорғау

Бұл аймақта бірнеше Дүниежүзілік мұра орындары орналасқан: Толедо (1986 жылдан бері), Куэнка (1996 жылдан бері) және Алмаден (Словенияның Идрия қаласымен бірге, Меркурий мұрасы ретінде) 2012 жылдан бері. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, аймақта 5 провинция бойынша 644 мәдени маңызы бар мүлік (BIC) тіркелген: Альбасете (92), Сиудад-Реал (108), Куэнка (99), Гвадалахара (104) және Толедо (238), сондай-ақ провинциялық шекарадан тыс жерде орналасқан тағы 3 нысан бар. Мәдени мұраға қатысты қолданыстағы аймақтық заңнама 2013 жылдан күшіне енді. Осы жылы тарихи ғимараттарды өзгертуге және металл іздегіштерді пайдалануға шектеулер қойылды.