Кіріспе

М. С. Эшердің литографиялық баспасы. Су тасқыны (Waterval) – голланд суретшісі М. С. Эшердің 1961 жылғы қазанда алғаш рет басылған литографиясы. Онда су тасқынының төменгі жағынан басталып, су арнасымен төмен ағып, содан кейін тасқынының жоғарғы бөлігіне жететіндей көрінетін мәңгілік қозғалыс машинасы бейнеленген. Көптеген екі өлшемді суретшілер тереңдік иллюзиясын жасау үшін пропорцияларды салыстырып қолданса, Эшер осы суретте және басқа жұмыстарында көрнекі парадокс тудыру үшін қайшы пропорцияларды пайдаланған. Су тасқынына су жеткізетін арна (оның су құбыры немесе жағасы) екі Пенроуз үшбұрышынан тұрады. Пенроуз үшбұрышы – 1934 жылы Оскар Рейтерсвард жасаған, ал 1958 жылы Роджер Пенроуз тәуелсіз түрде тапқан мүмкін емес нысан.

Сипаттама

Суретте негізгі элементтері – биік су құбыры және су дөңгелегі бар су тірмісі бейнеленген. Су құбыры су дөңгелегінен басталып, оның артына қарай ағады. Су құбырының қабырғалары төмен қарай баяу төмендейді, яғни еңіспен төмен қарайды. Су құбыры үш рет тік бұрылады: бірінші солға, содан кейін оңға, ал соңында тағы солға. Көрермен көрініске диагональ бойынша төменнен қарайды, сондықтан су құбыры көрерменнің көзқарасынан жоғары қарай көлбеу болып көрінеді. Көрермен сонымен қатар сахнаға төменгі оң жақтан диагональ бойынша қарайды, яғни көрерменнің көзқарасы бойынша екі сол жақ бұрылыс бір-бірімен тікелей сызықта орналасқан, ал су дөңгелегі, алдыңғы бұрылыс және су құбырының соңы да бір сызықта. Екінші сол жақ бұрылыс бірінші бұрылыстың тіректерімен, ал қалған екі бұрылыс су дөңгелегінен басталатын тіректер мұнарасымен ұсталып тұрады. Су құбырының жиегінен және су дөңгелегі арқылы мүмкін емес, шексіз циклмен құлайды; Эшер суреттегі жазбаларында, булануды толықтыру үшін осы тұрақты қозғалыс машинасына судың мерзімді түрде қосылуы қажет екенін атап көрсетеді. Пенроуз баспалдағының қолданылуы Эшердің 1960 жылғы «Көтерілу және түсу» картинасымен үйлеседі, онда су ағынының орнына монахтардың екі қатары баспалдақтың төрт сатысын айналып, үздіксіз көтеріліп немесе төмен түседі. Екі тірек мұнарасы су құбырынан жоғары созылады және екі құрама көпбұрышпен аяқталады, бұл Эшердің суретші ретінде математикаға деген қызығушылығын көрсетеді. Сол жақтағысы үш текшеден тұрады. Оң жақтағысы ромбтық додекаэдрдің (немесе үш бұрышты емес октаэдрдің құрамының) жұлдызы болып табылады және ол Эшердің қатты денесі деп белгілі. Тірмістің астында ерекше, алып өсімдіктерден тұратын бақ орналасқан. Бұл 1942 жылы Эшер зерттеу жұмысы ретінде сиямен салған балдырлар мен лишайниктер шоғырының ұлғайтылған бейнесі. Фонда террасалы егістіктердің көтеріліп жатқан кеңістігі көрінеді.