Кіріспе

Мәңгілік философия – мәңгілік ойшылдардың тобы.

Дәстүрлілік мәңгілік даналықтың немесе мәңгілік философияның бар екенін айтады, бұл бастапқы және әмбебап шындықтар барлық маңызды әлемдік діндердің бастау көзі болып табылады және олармен ортақ. Тарихшы Марк Седжвик Рене Генон, Ананда Кумарасвами, Юлиус Эвола, Мирча Элиаде, Фритжоф Шуон, Сейид Хосейн Наср және Александр Дугинды ең белгілі жеті дәстүрші деп атады.

Тұжырымдама

Традиционалистік мектептің мүшелерінің пікірінше, әлемдегі барлық ірі діндер ортақ бастапқы және жалпылама метафизикалық шындықтарға негізделген. Оның авторларының көзқарасы көбінесе «мәңгілік философия» (philosophia perennis) деп аталады, ол – «абсолюттік Шындық және шексіз Қазылық». Абсолюттік Шындық – «адамзаттың барлық түпкілікті діндерінің бастауы ретінде тұрған мәңгілік даналық (sophia perennis)». Шексіз Қазылық – «барлық діндердің ішкі түйсігінде сақталатын мәңгілік дін (religio perennis)». Фритжёф Шуонның айтуынша,

Традиционалистердің мәңгілік даналыққа деген көзқарасы мистикалық тәжірибелерге емес, метафизикалық сезімге негізделген. Ол «Құдайлық интеллект арқылы тікелей сезіледі». Бұл Құдайлық интеллект – ақылдан өзгеше, және ол «дәстүрдің барлық шынайы эзотерикалық білдірілімдерінде куәландырылған шындықтың қасиетті бірлігін» ажыратуға мүмкіндік береді; ол – «әрбір адамның ішінде ашылуды күтіп тұрған Құдайлықтың болуы». Шуонның сөзімен айтқанда:

Традиционалистер үшін мәңгілік философияның трансценденттік өлшемі бар – Шындық немесе Даналық, – және имманенттік өлшемі – шексіз Қазылық немесе Бірлік. Осылайша, бір жағынан, «нақты мен нағыз емес, немесе Абсолют пен салыстырмалы арасындағы ажырату», ал екінші жағынан – «нақтыға мистикалық шоғырлану». Традиционалистердің пікірінше, бұл шындық қазіргі әлемде Ағартушылықтан туған жаңа секулярлық философиялардың пайда болуымен жоғалып кетті, ал модернизмнің өзі аномалия саналады. Традиционалистер өздерінің көзқарастарын өткенге деген құштарлық ретінде қарастырады; Шуонның сөзімен айтқанда: «Егер шындық пен әділдікті тану «өткенге деген сағыныш» болса, онда осы сағыныш сезімін сезінбеу – қылмыс немесе ұят». Традиционалистер әлемнің ірі діндерінің біріне жатау қажеттігін қатаң талап етеді, онсыз эзотерикалық жол мүмкін емес.

Адамдар

Дәстүрлі мектептің идеялары Рене Генонмен басталады деп есептеледі. Бұл ойлау мектебінің басқа өкілдеріне Ананда Кумарасвами, Фритжоф Шуон, Титус Буркхардт, Мартин Лингс, Хосейн Наср, Уильям Стоддарт, Жан Луис Мишон, Марко Паллис, Лорд Нортборн, Хьюстон Смит, Авад Кишор Саран, Гарри Олдмедоу, Реза Шах Каземи және Патрик Лауд жатады. Кейбір ғалымдар Юлиус Эволаны да осы мектепке жатқызады, бірақ Эволаның көзқарастары аталғандардан көп жағынан өзгеше. Көпжылдық философиямен байланысты айтылатын тағы бір автор – Мирча Элиаде, алайда Элиаденің бұл оқумен байланысы күрделі және көбінесе даулы.

Рене Генон

Рене Геноның (1886-1951) еңбектеріндегі басты тақырып – дәстүрлі дүниетанымы мен модернизм арасындағы қайшылық, «ол оны адамзат тарихындағы аномалия деп есептеді». Генон үшін әлем – бұл әлемдік діндердің мәңгілік ілімдерінде сақталған, бірақ қазіргі әлемге жоғалған метафизикалық принциптердің көрінісі. Генон пікірінше, «қазіргі заманның ахуалы – метафизикалық саланың үздірілмейтін жоққа шығарылуында». Генон ерте кезеңде суфизмге қызығушылық танытты және 1912 жылы Шадхили орденіне қабылданды. Докторлық диссертациясы қабылданбағаннан кейін жазуға кірісіп, 1923 жылы академиялық ортадан кетіп қалады. Оның еңбектері осы дәстүрлі дүниетанымына оралуға, мәңгілік философияны қайта құруға бағытталған. Алғашқы кітаптарында және эсселерінде ол Батыста дәстүрлі «интеллектуалдық» қағидаларды Рим католиктері мен масондық негізінде қайта жаңғыртуды көздеді. Батыстың дәстүрлі күйіне оралу үшін, ол таза христиандық негізден ерте бас тартып, басқа дәстүрлерді іздестірді. Өмірінде гүлденген екі ықпалды қозғалыс – Теософия және спиритизм түріндегі неооккультизмнің тартымдылығын жоққа шығарды. 1930 жылы Мысырға көшіп, 1951 жылы қайтыс болғанға дейін сонда тұрды.

Шығыс

Суфизммен тығыз байланысының арқасында, Генониялық дәстүрлі көзқарас Азияда және ислам әлемінде кеңейіп келеді.

Иран

Иранда оны Хосейн Наср, сондай-ақ одан бұрын Иран революциясының идеологы саналатын ғалым Али Шариати таныстырды, ол Генонды студенттеріне ұсынған еді. Бұл ең көп таралымға ие болмаса да, элитаға тигізген әсерін аятолла Хомейни Мәдени революция Жоғарғы кеңесін құрған кезде байқауға болады: кеңеске қызмет етуге тағайындалған жеті мүшесінің үшеуі дәстүршілдік идеялармен таныс болды, атап айтқанда, Абдулкарим Соруш, Реза Давари Ардакани және Насрулла Пурджавади.

Пәкістан

Гаунонның тікелей ықпалына ұшыраған маңызды жазушы және әдеби сыншы Хасан Аскари, оның арқылы елдің ең ықпалды ислам ғалымдары Мұхаммед Шафи Деобанди мен оның ұлы Мұхаммед Таки Усмани, Гуноның еңбектерін елдегі ең маңызды медреселердің бірі – Дарул Улум Карачидің оқу жоспарына енгізді. Дәстүрлілікке қатысы бар Пәкістанның басқа да маңызды тұлғаларына генерал Зия әл-Хаққа жақын болған А. К. Брохи және психолог Мұхаммед Аджмал жатады.

Марокко

Мароккода орналасқан Будшишия суфизм орденінің дәстүршілдікке байланысты бағыттары бар.

Ұлыбритания

Марк Седжвиктің сөзінше, сол кезде Уэльс ханзадасы болған Карл III «традиционалист емес, антимодернист еді, бірақ оның кейбір сөздерінде [ ] традиционалистік ықпалдар [ ] көріне бастады».