Кіріспе

Пуэрто-Рико опера әншісі

Антонио Паоли (14 сәуір 1871 – 24 тамыз 1946) – пуэрто-риколық тенор. Ол өзінің атақ-даңқының шарықталу кезінде «Тенорлардың патшасы және Патшалардың теноры» деп белгілі болды. Паоли музыка өнерінде халықаралық деңгейде танылған алғашқы пуэрто-риколық болып есептеледі. Ол «барлық уақыттағы ең көрнекті опера әншілерінің бірі» және «өте лирикалық және қуатты дауысымен замандасы Энрико Карузодан да жоғары тұрған» деп танылды. Паоли балалық шағын туған қаласы Понседе өткізіп, кейін Испанияға көшті. Мұнда, жақсы байланыстары бар әпкесі Амалияның көмегімен Италияда ән сабақтарын алу үшін патшалық стипендия алды. Испания мен Италияда көптеген көрермендердің алдында ән салғаннан кейін, Паоли Францияның Парижі қаласында үлкен дебют жасады, оның арқасында әлемдік сахнаның ең жоғары деңгейінде өнер көрсетуге шақырылды. 19 ғасырдың соңында, Паоли жиырма жасында Еуропа бойынша гастрольдік сапар жасады, ол оған үлкен халыққа танылумен қатар, ханзадалардың, патшалардың және императорлардың құрметін әкелді. 1900-1914 жылдар аралығында оның мансабы өркендеп, Еуропадан басқа Америка, Кариб аймағы, Африка және Азияда да өнер көрсетті. Ол Мәскеу, Париж, Лондон, Мадрид, Нью-Йорк, Буэнос-Айрес, Гавана, Сантьяго, Милан, Рим, Неаполь, Барселона және Вена қалаларында өнер көрсетті. Бірінші дүниежүзілік соғыс Еуропадағы барлық опера театрларын жабуға мәжбүрлеген кезде, Паоли кәсіби боксшы болып жұмыс істеді. Өкінішке орай, осы кезеңде ол әнші дауысын да жоғалтты. Соғыс аяқталғаннан кейін, медициналық кеңес бойынша және дауыстық жаттығуларды орындағаннан кейін, Паоли дауысын қалпына келтіріп, халықаралық сахнаға оралды. Ол Еуропа, Солтүстік және Оңтүстік Америкада өнер көрсетті, соңында әпкесі Амалиямен бірге Пуэрто-Риконың Сан-Хуан қаласына қоныстанды, онда ол ән мектебін ашты. Паоли өмірінің соңғы 20 жылын Сан-Хуанда дауыс сабақтарын беріп, ән оқытумен өткізді, сонымен қатар сол қалада музыка консерваториясын құру үшін жұмыс істеді. Бірақ ол бұл арманына жете алмады, өйткені 75 жасында рак ауруынан қайтыс болды. Ол Сан-Хуанда жерленді, бірақ кейін оның мәйіті туған қаласы Понседегі Panteón Nacional Román Baldorioty de Castro кесенесіне көшірілді.

Алғашқы жылдар

Паоли (туған аты: Антонио Эмилио Паоли и Маркано) Пуэрто-Риконың Понсе қаласында дүниеге келген. Ол испан тегіндес, Венесуэланың Маргарита аралында туған Амалия Маркано Интриагоның және Корсикадан көшіп келген Доминго Паоли Маркатентидің ұлы еді. Антонио Паолидің ата-анасы Каракаста танысып, бірден ғашық болды. Бірақ Амалияның әкесі, бай жер иесі, әлеуметтік айырмашылықтарға байланысты олардың қарым-қатынасына қарсылық танытты. Жас жұп үйленбей-ақ Доминикан Республикасына қашып, кейін Пуэрто-Рикоға оралды. Олар Яуко қаласына қоныстанды және бірнеше жыл онда тұрды. Кейін Понсеге көшіп, Амалияның әпкесі Тереза Интриаго берген үйге орналасты. Ол Calle Mayor (Мейор көшесі), 14-үй болды. Паолидің екі танымал әпкесі болды: Оливия Паоли (1855–1942), ол сайлау құқығы үшін күрескен әйел және Амалия Паоли (1861–1941), белгілі опера сопраносы. Олар әпкесімен бірге сайлау құқығын қолдайтын әлеуметтік лигаға қосылып, Пуэрто-Рико әйелдерінің құқықтары үшін күресті. Понсе сол кезде аралдың қаржылық және мәдени орталығы болды және Паолидің өсуі үшін өте қолайлы орын еді. Паоли кішкентай кезінде ата-анасы оны Понседегі Ла Перла театрына, үйлерінен бір блок қашықтықтағы операларға жиі алып баратын. Олар итальяндық тенор Пьетро Баччи орындаған Джузеппе Вердидің «Иль-Троваторе» операсын тамашалады. Сол сәтте Паоли өзінің болашақ мамандығын шешті. Оның ата-анасы оның амбициясын толық қолдады және жастығынан бастап оны осы жолға бағыттады, Рамон Марин басқаратын «дауыс» мектебіне берді. Оның әпкесі Амалия сопрано әншісі болды және Эмилио Арриеттаның «Марина» операсында Ла Перла театрында өнер көрсетті. 1883 жылы, Паоли 12 жасқа толғанда, екі ата-анасы да қайтыс болды. Ол Испанияға апасы Амалиямен бірге тұрып, музыка мен операны оқуға кетті.

Дебют

Амалия Наполеон Вергерден ән сабақтарын алды. Ол Испания королі Альфонсо XII-нің қарындасы, Астурия ханшайымы Изабел де Борбонның қамқорлығында болды. 1884 жылы Амалия Паолиге Испания королевасы Мария Кристинадан екі стипендия алуға көмектесті. Паоли Эль-Эскориал корольдік монастырында оқуын бастады. Ол Толедо әскери академиясына түсіп, 1892 жылы үздік дипломмен бітірді. Ол королеваның сүйемелдеушілеріне тағайындалды және бала король Альфонсо XIII-нің жеке күзетшісі және сақшысы болды. Паоли ән айтуды жалғастыруды қалап, 1897 жылы Италияның Милан қаласындағы Ла Скала ән академиясына оқуға кетті. 1899 жылдың 26 сәуірінде ол Парижде Джоаккино Россинидің «Вильям Телл» операсында тұңғыш рет сахнаға шықты. Париж газеттері Паолидің жетістігін баяндап, «Біз Паолини Францияның теноры деп жариялауымыз керек» деді.

Әлемдік турнелер

1900-1914 жылдар аралығында Паоли Еуропа, Америка, Африка және Азияда өнер көрсетті. Ол Италияда, Люксембургте және Ұлыбританияда, Лондон, Шотландия, Эдинбург және Брайтон қалаларында өнер көрсетіп, Корсика (әкесінің отаны) және Түркияда концерттермен жылды аяқтады. 1900 жылы Венада ол австриялық Джозефин Ветискаға үйленді. 1901-1902 жылдары Паоли келесі елдерде өнер көрсетті: Аргентина, Бразилия, Канада, Чили, Колумбия, Куба, Гаити, Пуэрто-Рико, Венесуэла және АҚШ. Паоли Италияның Лугано қаласында Порто Серезода вилла сатып алды, онда оның ұлы Антонио Арнальдо дүниеге келді. Испаниядағы король Альфонсо XII және корольдік отбасы үшін ән айтқаннан кейін, Паоли Америка Құрама Штаттарына оралды және әртүрлі қалаларда ән айтты, олардың ішінде Нью-Йорк, Бостон, Филадельфия, Олбани, Провиденс, Гранд-Рапидс, Нью-Лондон, Детройт, Кливленд, Индианаполис, Буффало, Питтсбург, Сиракуза және Чикаго. 1905 жылы Паоли Ресейдің Санкт-Петербург қаласындағы Консерваторияның Үлкен театрында өнер көрсетті. Орыс патшасы Николай II-і қойылымдардың бірінде болды. Паолиді патшалық Қысқы сарайында өнер көрсетуге шақырғаннан кейін, ол Паолиге Сент-Мауриционың кресті медалімен марапаттады және оған Камер Сангер (камералық әнші) атағын берді. 1907 жылы 5 қыркүйекте Паоли Ватиканның Сикстин капелласында Папа Пий X үшін жеке концерт өткізді. Сол жылы оны Германияның Вильгельм II "Парлақтың әншісі" деп атады. Паоли Италияның Милан қаласында Руджиеро Леонкаваллоның «Пальяччи» операсын орындауға қатысқанда, операның толық пьесасын жазған алғашқы опералық әртіс болды. Ол 1907 жылы инженерлер мен музыканттар тобымен, оның ішінде Леонкавалло да бар, бірінші тенор ретінде таңдалды. Жазу келесідей ұйымдастырылды: музыканттар жазба бөлмесінің соңында, ал қосалқы әншілер граммофонның алдында жартылай доғада тұрды, ал Паоли граммофоннан 6 метр қашықтықта жалғыз тұрды. Паоли әлемнің әр жерінде өнер көрсетуді жалғастырды: Грекияда, Палестинада, Польшада, Мысырда, Испанияда және Италияда, ол өзінің тұрақты мекенжайын құрды. 1910 жылы әнші Миланның Ла Скала театрында бірінші тенор ретінде келісімшартқа отырды. Паоли Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласында Театро Колон театрының ашылуына келісімшарт алды, онда ол «Отелло» және «Di quella pira» әндерін орындады. Ол сондай-ақ Ресей, Польша, Египет, Венгрия, Бельгия, Куба, Чили, Гаити, Колумбия, Венесуэла, Бразилия, Канада және АҚШ-та өнер көрсетті.

Бокс карьерасы

1914 жылы, Бірінші дүниежүзілік соғыс басталар алдында, Паоли дауысын жоғалтып, Еуропадағы ірі опера театрларының бәрі жабылды. Паоли Италиядағы мүліктерін қараусыз қалдырып, соғысқа қатыспаған Испанияға көшті. 1915 жылға қарай Паоли нашар инвестицияларының салдарынан экономикалық қиындыққа тап болды. Көріну үшін Паоли кәсіби боксшы болды. Испанияда жаттығудан кейін ол Англияға көшіп, жаңа «кәсібін» бастады. Ол алғашқы бес жекпе-жегінде жеңіліс көрмеді. Алтыншы кездесуінде оң білегін сындырып, бокс мансабын аяқтады. Паоли Италияда, Оңтүстік Америкада және АҚШ-та концерттер беріп, өнермен айналысты. 1923 жылы Пуэрто-Рикоға оралды. Ол кезде оның қарындасы Амалия Паоли Сан-Хуанда (Сантурсе ауданында) тұрып, ән мектебін (Academia Paoli) басқарды. Антонио арал айналасында бірнеше қойылымдар қойып, содан кейін Бруклиндегі Музыка академиясында, Манхэттен опера үйінде және Филадельфиядағы Метрополитен опера үйінде ән айтуға кетті. Ол Нью-Йорктегі Метрополитен операсында өнер көрсетуді армандаған, бірақ бәсекелесі Энрико Карузо оған қарсы болды. Кейбір деректерге сәйкес, Карузо сол танымал опера үйінің акционері болған. Ол 1942 жылы, әпкесі Амалия Паолидің қайтыс болғанына бір жыл толуына орай, соңғы әншілік концертін берді. Қызмет Сантурседегі Қасиетті Жүрек университетінің шіркеуінде өтті. Паоли 1946 жылдың 24 тамызында Сан-Хуанда простата рагынан қайтыс болды және Пуэрто-Риконың Каролина қаласындағы Пуэрто-Рико мемориалдық зиратына жерленді. 2005 жылдың 13 сәуірінде Паолидің және оның (екінші) әйелі Адина Бонинидің (1978 жылдың мамырында қайтыс болған) денелері эксгумацияланып, Понседегі Роман Балдориоти де Кастро ұлттық пантеонына қайта жерленді және оның ескерткішінің түбіне қойылды.

Құрметтер, марапаттар және мұра

Антонио Паоли – сахна өнерінде халықаралық деңгейде танымал болған алғашқы пуэрторикалық. 1888 жылдан 1942 жылға дейін 1725 рет өнер көрсетіп, Вердидің «Отелло» операсын 575 рет орындаған. Испания королевасы Мария Кристина де Габсбург Паолиді «Соттың камералық әншісі» (Cantante de Cámara de la Corte) деп жариялап, оған «Изабелла Католиктің үлкен ордені» (La Gran Cruz de Isabel la Católica) сыйлығын табыс етті, ал Португалияның принці Карлос де Браганса оны Португалияның Христ орденінің командирі және «Соттың камералық әншісі» (Caballero Comendador del Cristo de Portugal y Cantante de Cámara) деп атады. Паоли Венада «Лоэнгрин» операсын орындағанда Австрия-Мажарстан императоры Франц Иосиф тұрғылықты қол соғумен құттықтады. Бастапқыда пуэрторикалықтардың ерекше жетістіктерін мойындау үшін құрылған Паоли сыйлығы халықаралық масштабқа кеңейді, 1992 жылдан бастап оған әлемнің түкпір-түкпірінен келген испан және латын америкалықтары да ие бола алады. Паоли қайтыс болғаннан кейін оған тағы да көп құрмет көрсетілді, соның ішінде оның құрметіне аталған «Антонио Паоли атындағы еркін музыка мектебі» (Escuela Libre de Música Antonio Paoli) Кагуас қаласында (Пуэрто-Рико) және оның туған жері Понседе, Пуэрто-Риконың Америкааралық университетіндегі «Театро Паоли» театры бар. Паоли туралы оның өмірі мен әсері жайлы көптеген кітаптар жазылған. Олардың арасында Эмилио Дж. Пасарелдің «Пуэрто-Рикодағы театрлық қызығушылықтың пайда болуы мен дамуы» (Orígenes y desarrollo de la afición teatral en Puerto Rico) атты еңбегі бар, онда Паолидің өмірі егжей-тегжейлі сипатталған.