Джузеппе Верди: Итальян операсының шебері

Кіріспе

Италиялық опера композиторы (1813–1901)

Джузеппе Фортунино Франческо Верди (dʒuˈzɛppe ˈverdi; 9 немесе 10 қазан 1813 – 27 қаңтар 1901) – операларымен әйгілі итальян композиторы. Ол Буссето қаласының жанындағы шаруа отбасында дүниеге келді, жергілікті меценат Антонио Бареццидің көмегімен музыкалық білім алды. Верди Джоахино Россини, Винченцо Беллини және Гаэтано Доницеттиден кейінгі итальян опера сахнасына үстемдік етті, олардың туындылары оған зор әсер етті. Алғашқы операларында Верди Италияның бірігуін көздеген Ризорджименто қозғалысына деген ықыласын көрсетті. Ол сондай-ақ қысқа мерзімге сайланған саясаткер ретінде де қатысты. Оның алғашқы операсы «Набукко» (1842) хоры «Va, pensiero» және кейінгі опералардағы ұқсас хорлар бірігу қозғалысының рухын бейнеледі, ал композитордың өзі осы идеалдардың жаршысы ретінде құрметке ие болды. Жеке өмірін сақтайтын Верди көпшілік қозғалыстарға жақындауға тырысқан жоқ. Кәсіби жетістікке жеткен соң, ол опералық жұмыстарын азайтып, туған өңірінде жер иесі ретінде бекінуге ұмтылды. «Аида» (1871) операсымен жеткен сәттілігінен кейін ол музыка әлемін таң қалдырып, үш кешкі шедевр жариялады: «Реквием» (1874), «Отелло» (1887) және «Фальстаф» (1893) опералары. Оның опералары әлі де өте танымал, әсіресе оның «орта кезеңінің» үш биігі: «Риголетто», «Иль-троваторе» және «Ла-травиата». 2013 жылы оның туғанына 200 жыл толуына арналған концерттер мен қойылымдар кеңінен өткізілді.

Балалық шағы мен білімі

Верди, Карло Джузеппе Вердидің (1785–1867) және Луигия Уттинидің (1787–1851) тұңғыш баласы, Буссетоға жақын Ле Ронколь ауылында дүниеге келді. Кейіннен 1808 жылы Парма және Пьяченца герцогтігінің қосылуынан кейін бұл жер Таро департаментіне және Бірінші француз империясының шекарасына кірді. 1813 жылғы 11 қазанда жасалған крещениелік тізілімде оның ата-анасы Карло мен Луигия сәйкесінше «қожайын» және «жіп ируші» деп тізімделген. Сондай-ақ, Верди «кеше туған» деп көрсетілген, бірақ күндер көбінесе күн батумен басталатындықтан, бұл 9 немесе 10 қазанды білдіруі мүмкін. Анасының дәстүрін сақтап, Верди өзінің туған күнін әрдайым 9 қазанда тойлап өтеді. Вердидің Джузеппа есімді кіші әпкесі болған, ол 1833 жылы 17 жасында қайтыс болды. Бала кезінде ол оның ең жақын досы болған. Төрт жасынан бастап Вердиге ауыл мектебінің мұғалімі Баистрокки латын және итальян тілдерінен жеке сабақтар берді, ал алты жасында жергілікті мектепке барып оқыды. Ол орган ойнауды үйренгеннен кейін музыкаға деген қызығушылығы артып, ата-анасы оған спинет сатып алды. Вердидің музыкалық қабілеті 1820–21 жылдары жергілікті шіркеумен байланысы бар кезде айқын болды – ол хорға қатысты, біраз уақыт алтарь қызметшісі болды және орган сабақтарын алды. Баистрокки қайтыс болғаннан кейін Верди сегіз жасында ресми органшы болып тағайындалды. Музыка тарихшысы Роджер Паркер ата-анасының «шағын жер иелері мен саудагерлер отбасынан шыққан, әрине, Верди кейіннен өзінің қарапайым шаруа тегінен шыққандай көрсетуді ұнатқан сауатсыз шаруалар емес. Карло Верди ұлының білімін жетілдіруге белсенді түрде көмектесті, бірақ Верди кейінірек өмірінде бұл туралы айтудан қашқан. 1823 жылы, он жасқа келгенде, Вердидің ата-анасы оны Буссетодағы мектепке жіберді, оны Дон Пьетро Селетти басқаратын Гинназиоға – ұлдарға арналған жоғары мектепке – қабылдады. Олар Ле Ронкольдегі қонақүйлерін жалғастырып, Верди әдетте демалыс күндері орган ойнау үшін Буссетоға қайтып оралатын, бірнеше шақырымды жаяу жүріп өтетін. 11 жасында Верди итальян, латын, гуманитарлық ғылымдар және риториканы оқыды. 12 жасқа келгенде ол Сан-Бартоломеодағы капелла шебері, муниципалды музыка мектебінің директоры және жергілікті Филармониялық қоғамның тең директоры Фердинандо Провезиден сабақ алды. Кейінірек Верди былай деп еске алды: «13-тен 18 жасқа дейін мен түрлі-түрлі шығармалар жаздым: жүздеген оркестрлік марштар, шіркеуде, театрда және концерттерде қолданылатын симфониялар, бес-алты концерт және фортепианоға арналған вариациялар, концерттерде өзім орындаған, көптеген серенадалар, кантаталар (ариялар, дуэттер, көптеген триолар) және шіркеу музыкасының әртүрлі шығармалары, олардың тек біреуін ғана есімде сақтаймын». Бұл ақпарат Вердидің 1879 жылы өмірінің соңында баспагер Джулио Рикордиге диктант еткен «Автобиографиялық эскизінен» алынған және оның ерте өмірі мен мансабының маңызды көзі болып табылады. Жазылғанда, түсіністі болжаммен, балалық шағынан бастап даулы мәселелерді қарастырғанда, ол әрдайым сенімді болып келе бермейді. Филармониялық қоғамның екінші директоры Антонио Барецци [it], дүкендегі азық-түлік сатушы және дистиллятор болған, ол замандастарының айтуынша, музыканың «маниялық дилетанты» болған. Жас Верди бірден Филармонияға қатыспады. 1827 жылдың маусымында ол Гинназионы үздік бітіріп, Провезидің басшылығымен тек музыкаға назар аудара алды. Кездейсоқ, 13 жасында Вердиден туған қаласындағы алғашқы қоғамдық шарада ойнау үшін орынбасар ретінде қатысуды сұрады. Ол көпшіліктің таңғалуына орай, негізінен өзінің музыкасын орындады және жергілікті деңгейде танымал болды. 1829–30 жылдары Верди Филармонияның жетекшісі ретінде өзін бекітті: «біздің ешқайсымыз оған бәсекелесе алмадық» деп хабарлады ұйымның хатшысы Джузеппе Демальде. 15 жасында Верди Витторио Альфьеридің драмасына негізделген I deliri di Saul атты сегіз бөлімді кантата жазды және оны Бергамода орындады. Демальде де, Барецци де оны жоғары бағалады, олар: «Ол шығармада жан-жақты ойлау қабілеті, философиялық көзқарас және аспаптарды үйлестірудегі саулық талғамды көрсетті», - деді. 1829 жылдың соңында Верди Провезимен оқуын аяқтады, ол оған тағы ештеңе үйрете алмайтынын мәлімдеді. Сол кезде Верди Бареццидің қызы Маргаритаға ән және фортепиано сабақтары беріп жүрді, 1831 жылы олар ресми емес түрде никелесті. Верди сол кездегі Солтүстік Италияның мәдени астанасы Миланға көз тікті, онда ол консерваторияда оқуға өтініш берді. Барецци оны Винченцо Лавигнаның жеке шәкірті болуға дайындады, ол Ла Скалада маэстро-концертмейстер болған және Вердидің композицияларын «өте үміткер» деп сипаттаған. Лавигна Вердиді Ла Скалага абонент болуға ынталандырды, онда ол Джоаккино Россини мен Винченцо Беллинидің операларында Мария Малибранды тыңдады. Верди Милан музыкалық әлемінде байланыстар жасады, олар оған болашақта көмектесетін еді. Олардың арасында Лавигнаның жетекшілігімен шағын хор тобына, Società Filarmonica-ға танысуы болды. 1834 жылы Società-ға жиі қатысып, Верди тез арада репетиция директоры (Россинидің La Cenerentola үшін) және континуо ойнаушысы болып жұмыс істеді. Дәл осы Массини оны журналист Антонио Пьяццаның либреттосына негізделген Rocester деп аталған алғашқы операсын жазуға шақырды.

Verdi, the first child of Carlo Giuseppe Verdi (1785–1867) and Luigia Uttini (1787–1851), was born at their home in Le Roncole, a village near Busseto, then in the Département Taro and within the borders of the First French Empire following the annexation of the Duchy of Parma and Piacenza in 1808. The baptismal register, prepared on 11 October 1813, lists his parents Carlo and Luigia as "innkeeper" and "spinner" respectively. Additionally, it lists Verdi as being "born yesterday", but since days were often considered to begin at sunset, this could have meant either 9 or 10 October. Following his mother, Verdi always celebrated his birthday on 9 October, the day he himself believed he was born. Verdi had a younger sister, Giuseppa, who died aged 17 in 1833. She is said to have been his closest friend during childhood. From the age of four, Verdi was given private lessons in Latin and Italian by the village schoolmaster, Baistrocchi, and at six he attended the local school. After learning to play the organ, he showed so much interest in music that his parents finally provided him with a spinet. Verdi's gift for music was already apparent by 1820–21 when he began his association with the local church, serving in the choir, acting as an altar boy for a while, and taking organ lessons. After Baistrocchi's death, Verdi, at the age of eight, became the official paid organist. The music historian Roger Parker points out that both of Verdi's parents "belonged to families of small landowners and traders, certainly not the illiterate peasants from which Verdi later liked to present himself as having emerged Carlo Verdi was energetic in furthering his son's education something which Verdi tended to hide in later life [T]he picture emerges of youthful precocity eagerly nurtured by an ambitious father and of a sustained, sophisticated and elaborate formal education." In 1823, when he was 10, Verdi's parents arranged for the boy to attend school in Busseto, enrolling him in a Ginnasio—an upper school for boys—run by Don Pietro Seletti, while they continued to run their inn at Le Roncole. Verdi returned to Busseto regularly to play the organ on Sundays, covering the distance of several kilometres on foot. At age 11, Verdi received schooling in Italian, Latin, the humanities, and rhetoric. By the time he was 12, he began lessons with Ferdinando Provesi, maestro di cappella at San Bartolomeo, director of the municipal music school and co director of the local Società Filarmonica (Philharmonic Society). Verdi later stated: "From the ages of 13 to 18 I wrote a motley assortment of pieces: marches for band by the hundred, perhaps as many little sinfonie that were used in church, in the theatre and at concerts, five or six concertos and sets of variations for pianoforte, which I played myself at concerts, many serenades, cantatas (arias, duets, very many trios) and various pieces of church music, of which I remember only a Stabat Mater." This information comes from the Autobiographical Sketch which Verdi dictated to the publisher Giulio Ricordi late in life, in 1879, and remains the leading source for his early life and career. Written, understandably, with the benefit of hindsight, it is not always reliable when dealing with issues more contentious than those of his childhood. The other director of the Philharmonic Society was Antonio Barezzi [it], a wholesale grocer and distiller, who was described by a contemporary as a "manic dilettante" of music. The young Verdi did not immediately become involved with the Philharmonic. By June 1827, he had graduated with honours from the Ginnasio and was able to focus solely on music under Provesi. By chance, when he was 13, Verdi was asked to step in as a replacement to play in what became his first public event in his home town; he was an immediate success mostly playing his own music to the surprise of many and receiving strong local recognition. By 1829–30, Verdi had established himself as a leader of the Philharmonic: "none of us could rival him" reported the secretary of the organisation, Giuseppe Demaldè. An eight movement cantata, I deliri di Saul, based on a drama by Vittorio Alfieri, was written by Verdi when he was 15 and performed in Bergamo. It was acclaimed by both Demaldè and Barezzi, who commented: "He shows a vivid imagination, a philosophical outlook, and sound judgment in the arrangement of instrumental parts." In late 1829, Verdi had completed his studies with Provesi, who declared that he had no more to teach him. At the time, Verdi had been giving singing and piano lessons to Barezzi's daughter Margherita; by 1831, they were unofficially engaged. Verdi set his sights on Milan, then the cultural capital of northern Italy, where he applied unsuccessfully to study at the Conservatory. Barezzi made arrangements for him to become a private pupil of Vincenzo Lavigna [it], who had been maestro concertatore at La Scala, and who described Verdi's compositions as "very promising". Lavigna encouraged Verdi to take out a subscription to La Scala, where he heard Maria Malibran in operas by Gioachino Rossini and Vincenzo Bellini. Verdi began making connections in the Milanese world of music that were to stand him in good stead. These included an introduction by Lavigna to an amateur choral group, the Società Filarmonica, led by Pietro Massini. Attending the Società frequently in 1834, Verdi soon found himself functioning as rehearsal director (for Rossini's La Cenerentola) and continuo player. It was Massini who encouraged him to write his first opera, originally titled Rocester, to a libretto by the journalist Antonio Piazza.

1834-1842: Алғашқы опералары

1834 жылдың ортасында Верди Буссетодағы Провезидің бұрынғы лауазымын алуға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Алайда Бареццидің көмегімен ол музыка шеберінің лауазымын иеленді. Ол бірнеше ай бойы сабақ беріп, сабақтар өткізіп, филармонияны басқарды, содан кейін 1835 жылдың басында Миланға оралды. Келесі жылдың шілдесінде ол Лавигнадан сертификат алды. Соңында 1835 жылы Верди үш жылдық келісімшарт бойынша Буссето мектебінің директоры болды. 1836 жылдың мамырында Маргаритаға үйленді, ал 1837 жылдың наурызында олардың тұңғыш баласы Вирджиния Мария Луигия 26 наурызда дүниеге келді. 1838 жылдың 11 шілдесінде Ицилио Романо туды. Екі бала да жас кезінде қайтыс болды: Вирджиния 1838 жылдың 12 тамызында, Ицилио 1839 жылдың 22 қазанында. 1837 жылы жас композитор Миланда операсын қою үшін Массиниден көмек сұрады. Ла Скала импресариосы Бартоломео Мерелли 1839 жылдың қарашасында Обертоны (опера Темистокл Солера жазған либреттосымен қайта өңделген) қоюға келісті. Ол 13 қосымша қойылымға қол жеткізді, содан кейін Мерелли Вердиге тағы үш шығармаға келісімшарт ұсынды. Верди екінші операсы Un giorno di regno-да жұмыс істеп жатқанда, Маргарита 26 жасында энцефалиттен қайтыс болды. Верди әйелі мен балаларын өте жақсы көріп, олардың ерте қайтысына қатты қайғырды. Un giorno комедиясының премьерасы бірнеше айдан кейін ғана өтті. Ол сәтсіз аяқталып, бір рет ғана қойылды. Оның сәтсіздігінен кейін Верди енді композиция жасамауға ант берді деген қаңтар бар, бірақ өзінің эскизінде ол Мереллидің оны жаңа опера жазуға қалай көндіргенін айтады. Верди Набукконың либреттосын композитор Отто Николай бастапқыда қабылдамаған, бірақ ол музыканы біртіндеп жасай бастағанын еске алады: "Бүгін бір шумақ, ертең тағы бір шумақ, мұнда бір нота, онда бір фраза, біртіндеп опера жазылып шықты", - деді ол. 1841 жылдың күзінде ол түпнұсқада "Набукодоносор" деген атпен аяқталды. 1842 жылдың 9 наурызындағы алғашқы қойылымы жақсы қабылданды, Набукко Вердидің театрдан зейнеткерлікке шыққанға дейін жетістіктерін нығайтты, жиырма тоғыз опера (кейбір қайта қаралып, жаңартылған нұсқаларын қоса алғанда). 1842 жылдың күзінде Ла Скалада қайта қойылғанда, оған бұрын-соңды болмаған (кейіннен теңдесі жоқ) 57 қойылым берілді; үш жыл ішінде ол (басқа орындармен қатар) Вена, Лиссабон, Барселона, Берлин, Париж және Гамбургке жетті; 1848 жылы ол Нью-Йоркте, 1850 жылы Буэнос-Айресте орындалды. Портер: "Вердидің басқа да сәтті операларының қаншалықты кеңінен және жылдам тарағанын көрсету үшін осыған ұқсас мысалдар келтіруге болады" деп мәлімдеді.

In mid 1834, Verdi sought to acquire Provesi's former post in Busseto but without success. But with Barezzi's help, he did obtain the secular post of maestro di musica. He taught, gave lessons, and conducted the Philharmonic for several months before returning to Milan in early 1835. By the following July, he obtained his certification from Lavigna. Eventually in 1835 Verdi became director of the Busseto school with a three year contract. He married Margherita in May 1836, and by March 1837, she had given birth to their first child, Virginia Maria Luigia on 26 March 1837. Icilio Romano followed on 11 July 1838. Both the children died young, Virginia on 12 August 1838, Icilio on 22 October 1839. In 1837, the young composer asked for Massini's assistance to stage his opera in Milan. The La Scala impresario, Bartolomeo Merelli, agreed to put on Oberto (as the reworked opera was now called, with a libretto rewritten by Temistocle Solera) in November 1839. It achieved a respectable 13 additional performances, following which Merelli offered Verdi a contract for three more works. While Verdi was working on his second opera Un giorno di regno, Margherita died of encephalitis at the age of 26. Verdi adored his wife and children and was devastated by their early deaths. Un giorno, a comedy, was premiered only a few months later. It was a flop and only given one performance. Following its failure, it is claimed Verdi vowed never to compose again, but in his Sketch he recounts how Merelli persuaded him to write a new opera. Verdi was to claim that he gradually began to work on the music for Nabucco, the libretto of which had originally been rejected by the composer Otto Nicolai: "This verse today, tomorrow that, here a note, there a whole phrase, and little by little the opera was written", he later recalled. By the autumn of 1841 it was complete, originally under the title Nabucodonosor. Well received at its first performance on 9 March 1842, Nabucco underpinned Verdi's success until his retirement from the theatre, twenty nine operas (including some revised and updated versions) later. At its revival in La Scala for the 1842 autumn season it was given an unprecedented (and later unequalled) total of 57 performances; within three years it had reached (among other venues) Vienna, Lisbon, Barcelona, Berlin, Paris and Hamburg; in 1848 it was heard in New York, in 1850 in Buenos Aires. Porter comments that "similar accounts could be provided to show how widely and rapidly all [Verdi's] other successful operas were disseminated."

Ескерткіштер мен мәдени бейнелер

Италияның үш консерваториясы – Милан консерваториясы және Турин мен Комодағы консерваториялар Вердидің есімімен аталады, сондай-ақ көптеген итальяндық театрлар да осылай аталады. Вердидің туған қаласы Буссетода Луиджи Сеччидің 1913 жылғы отырған Верди мүсіні, оның құрметіне 1850 жылдары салынған Театро Вердидің қасында орналасқан. Бұл Италиядағы композитордың көптеген мүсіндерінің бірі. Джузеппе Верди ескерткіші – 1906 жылғы мәрмәрден жасалған ескерткіш, оны Паскуале Чивилетти мүсіндеген. Ол Нью-Йорктегі Верди алаңында орналасқан. Ескерткішке Вердидің өзінен жасалған мүсін және оның операларының төрт кейіпкерінің нақты өлшемдегі мүсіндері кіреді. Верди бірнеше фильм мен сахналық туындылардың тақырыбы болды. Олардың ішінде 1938 жылы Кармин Галлоне түсірген «Джузеппе Верди» фильмі, онда Фоско Джачетти басты рөлде ойнады; 1982 жылғы Ренато Кастеллани режиссерлік еткен «Вердидің өмірі» мини-сериалы, онда Верди рөлін Рональд Пикап ойнады, ал ағылшын тіліндегі нұсқасында Берт Ланкастер баяндады; және 1985 жылғы Джулиан Митчеллдің «Аидадан кейін» пьесасы (1985). Ол 2011 жылғы итальян композиторы Лоренцо Феррероның «Рисорджименто!» операсындағы кейіпкер.

Вердидің бүгінгі күні

Вердидің опералары әлем бойынша жиі қойылады, сондай-ақ DVD-де де қолжетімді – Naxos Records толық жинақты ұсынады. Қазіргі заманғы қойылымдар композитордың бастапқы көзқарасынан едәуір өзгеше болуы мүмкін. Джонатан Миллердің 1982 жылғы «Риголетто» операсының ағылшын ұлттық операсы үшін жасалған нұсқасы, американдық мафиозилер әлемінде өтетін қойылым, сыншылардың жоғары бағасын алды. Бірақ сол компанияның 2002 жылғы «Un ballo in maschera» операсы, Каликсто Биэтоның режиссерлігімен «Ақпандағы маскарад» деп аталып, «шайтандық жыныстық ритуалдар, гомосексуалдық зорлау, [және] кішкентай әйбәттің бейнесі» сияқты көріністерді қамтыды, бұл сыншылар тарапынан теріс пікірлерге ие болды. 1997 жылы Уэльс ханшайымы Диананың қоштасу рәсімінде «Реквием» шығармасынан үзінділер орындалды. 2011 жылдың 12 наурызында Италияның бірігуіне 150 жыл толуына арналған Рим опера театрындағы «Набукко» қойылымы кезінде дирижер Риккардо Мути «Va pensiero» әнінен кейін үзіліс жасап, көрермендерге (соның ішінде Италияның сол кездегі премьер-министрі Сильвио Берлускони де бар) мемлекеттік қаржыландырудың мәдениетке бөлген қаражатын қысқартуға наразылық білдірді; содан кейін көрермендер хорды қайта орындауға қосылды. 2014 жылы поп-жұлдызы Кэти Перри «Грэмми» сыйлығының салтанатты кешінде Валентиноның «La traviata» операсының басындағы «Dell'invito trascorsa è già l'ora» музыкасымен тігілген көйлек киді. 2013 жылы Вердидің туғанына 200 жыл толуы бүкіл әлемде қойылымдар мен хабарлар арқылы кеңінен тойланды.